Cái can nhựa dưới gầm cầu thang

Chương 27: Cái can nhựa dưới gầm cầu thang

Mùi xăng lẫn vào mùi giấy ảnh mốc, và nếu không phải đã nghe Chiểu kể từ tối hôm trước, Nhã sẽ tưởng đó là mùi dầu hỏa của cái đèn bão bố Phác vẫn để trong kho.

Cái kho dưới gầm cầu thang tối và thấp, phải cúi gập người mới vào được. Ở đó bố Phác chất giấy ảnh, hóa chất, mấy cái khung gỗ chưa lắp kính, chín hộp giấy mốc màu cam không ai dám vứt. Cô vào lấy một xấp giấy ảnh mới của ông Hiển, sáng sớm, trước khi cả nhà dậy. Cô thắp ngọn đèn con, quỳ xuống.

Cái can nằm ở góc trong cùng, sau chồng hộp giấy mốc, phủ một cái bao tải. Can nhựa trắng đục, to bằng cái thùng gánh nước, nắp vặn màu đỏ. Cô nhấc thử. Nặng. Gần đầy. Khi cô nghiêng nó, xăng bên trong sóng sánh, và mùi xăng sộc lên qua cái nắp vặn không kín.

Người ta bảo có can xăng để trong nhà, bố tôi mua về chạy máy phát.

Nhã đặt cái can xuống, đúng chỗ cũ. Cô kéo cái bao tải phủ lên như cũ. Rồi cô ngồi bệt xuống nền đất của cái kho, ngọn đèn con đặt bên cạnh, và ngồi đó rất lâu.

Cô đã biết từ năm 2026 rằng sẽ có một cái can xăng. Cô đã nghĩ đến nó nhiều lần, suốt hơn một năm, như nghĩ đến một đồ vật trong một tấm ảnh chưa ai chụp. Cô đã nghĩ: Toản sẽ mang nó đến. Hoặc Cẩn sẽ cho người mang đến. Cô đã nghĩ đến mọi người, trừ người đàn ông ngồi lau ống kính mỗi sáng bằng một miếng da mềm, chậm rãi, từng vòng nhỏ, như lau mặt cho trẻ con.

Bố lo.

Có thể ông mua thật để chạy máy phát. Có thể ông mượn được của ai đó, không phải ông giáo Lục. Có thể. Cô ngồi trong cái kho tối, nghe tiếng bà Nhàn bắt đầu lục cục ngoài bếp, và cô đếm những cái "có thể" ấy, như đếm những hạt sạn trong nia gạo. Đếm xong thì chẳng còn hạt nào.

Cô có thể đổ cái can này xuống cống. Sáng nay. Không ai thấy. Nhưng rồi bố sẽ biết có người động vào. Bố sẽ mua can khác, giấu ở chỗ khác, và lần này cô sẽ không biết nó ở đâu.

Cô rút từ túi áo ra một cuộn chỉ đỏ. Cuộn chỉ thừa áo cưới con Hương nhà bên, bà Nhàn vẫn để trong hộp kim chỉ. Cô cắt một sợi dài bằng gang tay, buộc một đầu vào quai can, đầu kia buộc vào chân cái giá gỗ bên cạnh. Sợi chỉ căng ngang trong bóng tối, mảnh, đỏ thẫm dưới ánh đèn con. Ai nhấc cái can lên, sợi chỉ sẽ đứt.

Cô thổi tắt đèn, lùi ra.

Chiểu đợi cô ở hiên sau, lúc nó dắt xe đi học.

– Chị xem chưa?

– Xem rồi.

– Thế bố mua xăng làm gì?

Nhã nhìn em trai. Thằng bé đã cao hơn cô nửa cái đầu từ hồi hè. Vai nó rộng ra, cằm đã lún phún mấy sợi râu. Mười sáu tuổi. Ông Chiểu năm mươi tư tuổi đã kể với cô về cái can xăng bằng cái giọng đều đều như đọc lại một tờ giấy đã thuộc. Cô chưa bao giờ hỏi ông, năm mười sáu tuổi, ông đã thấy gì.

– Chị không biết. – Cô nói. – Em đừng nói với ai. Kể cả u.

– Sao lại không nói với u?

– Vì u sẽ lo. Để chị lo.

Chiểu đứng im, tay nắm ghi đông.

– Chị lo hay bố lo? – Nó hỏi. – Bố cũng bảo em là bố lo. Chị cũng bảo chị lo. Thế ai lo?

Nhã không trả lời được. Thằng bé nhìn cô thêm một lúc, rồi đạp xe đi, không huýt sáo.

Chủ nhật, mồng một tháng Chạp.

Bố Phác thắp hương ở tủ thờ gian ngoài từ sáng sớm. Bà Nhàn bày lên một đĩa xôi, một đĩa chuối, ba chén nước. Tấm ảnh Trung thu vẫn dựng ở chân bát hương, cái khuỷu tay áo vá vẫn ở mép. Bố khấn ngắn, giọng trầm, Nhã đứng sau nghe được tên ông nội, nghe được câu "tháng Chạp rồi, xin ông cho cái nhà này qua được cái Tết". Ông vái ba vái, cắm hương, rồi đứng nhìn tấm ảnh Trung thu một lúc lâu.

Cả buổi sáng, bà Nhàn ngồi ở quầy, cầm bút chì liệt kê những việc phải làm trước Tết. Gạo nếp, lá dong, đỗ xanh, thịt lợn. Pháo, ít thôi. Câu đối, xin ông giáo Lục viết. Ảnh màu Tết, năm mươi tư đơn, lứa đầu giao trước rằm, lứa cuối về chiều hai mươi hai. Giỗ ông hai mươi ba, về Mộc Hạ, mang con gà, mang đôi câu đối mới cho bà nội.

– Năm nay giỗ ông, con ở nhà được không u? – Nhã nói.

Bà Nhàn ngẩng lên.

Bố Phác đang ngồi ở góc quầy dán nhãn phong bì ảnh màu, tay dừng lại.

– Ảnh màu về chuyến cuối là chiều hai mươi hai. – Nhã nói tiếp, giọng bình thường, như nói chuyện công việc. – Hai mươi ba người ta đến lấy, ba chục nhà. Không ai ở nhà thì người ta đến cửa đóng, người ta lại bảo nhà mình ăn tiền đặt trước.

– Thì treo cái biển, bảo hai mươi tư đến lấy. – Bà Nhàn nói.

– Người ta đặt từ tháng Chín, u ạ. Người ta muốn treo ảnh lên trước ông Táo.

Bà Nhàn nhìn cô. Rồi bà nhìn bố Phác. Bố Phác cúi xuống cái phong bì đang dán dở, không nói gì. Ông dán xong, đặt nó lên chồng, cầm cái tiếp theo.

– Để tính. – Ông nói, không ngẩng lên.

Nhã biết mình vừa làm gì. Cô vừa nói câu mà cô gái tên Hồng đã nói, một năm sau. Chị tôi kêu đau bụng, ở lại trông nhà. Cô không kêu đau bụng. Nhưng cô đang làm đúng cái việc ấy, xin ở lại một mình trong căn nhà này, đêm hai mươi ba tháng Chạp.

Cô nói thế vì cô muốn biết bố sẽ trả lời thế nào.

Bố không trả lời.

Mồng năm tháng Chạp, chuyến xe chiều mang về một phong bì của ông Hiển. Trong đó có tiền công ba tấm ảnh thờ cuối cùng của khách Hà Nội, và một mảnh giấy.

"Sáu tháng của chúng ta đến giữa tháng này thì hết. Tôi nói để cô em khỏi lo: tôi không bán cái máy cho ai. Có người trả tôi mười tám chỉ, tôi bảo đã có chủ. Ra Giêng tôi xuống Bến Thượng một chuyến, ăn bánh chưng nhà cô em, rồi mình tính tiếp. Cô em giữ sức khỏe. Tạ Quang Hiển."

Nhã đọc mảnh giấy ấy hai lần, rồi đưa cho bố Phác. Ông đọc, đọc lại, rồi gấp nó làm tư, cất vào túi áo trong. Ông không nói gì. Nhưng tối hôm ấy, khi ông ngồi uống rượu ở quầy, cô thấy ông lấy mảnh giấy ra đọc thêm một lần nữa, môi mấp máy, như đọc một bức thư của người nhà ở xa.

Sáng nào Nhã cũng vào kho.

Cô lấy giấy, lấy thuốc, lấy khung gỗ, lấy bất cứ thứ gì để có cớ cúi gập người chui vào gầm cầu thang. Cô thắp ngọn đèn con, nhìn vào góc trong cùng. Sợi chỉ đỏ vẫn căng ngang từ quai can sang chân giá gỗ. Một ngày. Hai ngày. Năm ngày.

Sáng thứ Năm mồng năm, sợi chỉ vẫn còn.

Sáng thứ Bảy mồng bảy, sợi chỉ đứt.

Hai đầu chỉ rủ xuống, một đầu buộc ở quai can, một đầu ở chân giá. Cái can vẫn nằm ở góc, vẫn phủ cái bao tải, nhưng không đúng chỗ cũ. Nó đã bị nhấc lên, rồi đặt xuống lệch đi một gang tay. Cô nhấc thử. Vẫn nặng như cũ.

Ai đó đã nhấc nó lên, cân nhắc nó trong tay, rồi đặt nó xuống.

Cô buộc lại một sợi chỉ khác.

Trưa hôm ấy cô ra gốc bàng mua chè, ngồi xuống cái ghế con đối diện bà Hĩm. Bà cụ rót chè, đẩy sang, rồi cúi xuống vỗ nhẹ vào cái hòm gỗ dưới gầm chõng, như mọi lần cô ra, để cô biết cái của cô vẫn còn đó.

– Ấy đấy, cái Hồng. – Bà nói, hạ giọng. – Bố cháu dạo này đêm nào cũng ra ngõ sau.

– Bố cháu ra làm gì hả bà?

– Bà không biết. Ông ấy đứng thôi. Đứng nhìn cái tường sau nhà, chỗ cái lỗ thông hơi. Có đêm đứng đến lúc đồng hồ ông giáo Lục đánh hai tiếng. – Bà cụ rít một hơi thuốc lào, nhả khói ra từ từ. – Bà già rồi, bà thấy nhiều người đứng ở cái ngõ ấy lắm. Mỗi người đứng một kiểu. Ông ấy đứng như người đứng trước mộ.

Nhã cầm chén chè, không uống.

Mấy ngày cuối tuần ấy, hiệu ảnh đông như chợ Tết. Người đến lấy ảnh thờ, người đến chụp ảnh Tết đen trắng vì không đủ tiền chụp màu, người đến hỏi ảnh màu đã về chưa. Bà Nhàn vừa bán xôi vừa ghi sổ, giọng khàn đi. Chiểu nghỉ học buổi chiều, ngồi ở quầy dập dấu, cạch, cạch, mỗi tấm một vòng tròn khuyết. Bố Phác chụp từ sáng đến tối, không uống một chén rượu nào.

Nhã thấy ông nhìn cái tủ phim nhiều lần trong ngày. Không phải nhìn lâu. Chỉ là mỗi lần đi ngang phòng chụp, đôi mắt ông lại dừng ở đó một chút, như người ta liếc vào một đứa trẻ đang ngủ.

Chủ nhật mồng tám, buổi chiều, có một bà ở Phú Lộc đến xin in thêm hai tấm ảnh cưới của con gái, chụp hồi tháng Mười năm ngoái.

– Năm ngoái hả bác?

– Tháng Mười năm ngoái, cô ạ. Âm lịch. Con bé cưới xong theo chồng vào Nam, giờ nó viết thư ra xin cái ảnh.

Nhã vào phòng chụp. Cô kéo ngăn tháng Mười Một năm tám bảy ra, vì tháng Mười âm năm ngoái là tháng Mười Một dương.

Ngăn kéo trống.

Không còn một cái phong bì nào. Chỉ còn cái mẩu giấy viết tay dán ở mặt ngăn, tháng 11/87, và một lớp bụi mỏng ở đáy, in rõ những vệt chữ nhật nơi những cái phong bì đã nằm.

Cô kéo ngăn tháng Mười. Trống. Ngăn tháng Chín. Trống. Cô kéo ngăn tháng Mười Hai năm tám bảy, ngăn tháng Một, tháng Hai, tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm năm tám tám. Trống, trống, trống. Chín cái ngăn kéo liền nhau, từ tháng Chín năm tám bảy đến tháng Năm năm tám tám, không còn lại một tấm phim nào.

Những ngăn khác vẫn đầy. Ngăn tháng Sáu năm tám tám có phim đám cưới cô Nụ ở Lạc Hòa. Ngăn tháng Tám có ảnh thờ của ông Hiển. Ngăn tháng Chín có tấm ảnh Trung thu.

Chỉ chín cái ngăn ấy. Đúng chín cái ngăn có chữ "hồ sơ".

– Cô Hồng ơi, có không cô? – Bà khách Phú Lộc gọi từ ngoài quầy.

Nhã đứng giữa phòng chụp, trước cái tủ phim với chín cái ngăn kéo mở toang như chín cái miệng.

– Bác đợi cháu một lát. – Cô nói. Giọng cô bình thường. – Cháu tìm không thấy. Cháu hỏi bố cháu đã.

— Hết chương 27 —