Câu trả lời ở tảng đá

Chương 18: Câu trả lời ở tảng đá

– Năm đó thầy có gian lận không? – Sềnh hỏi.

Nó đứng giữa tảng đá Ngàm và cổng trường, đúng chỗ thầy vẫn đứng quay lưng suốt mười lăm năm. Bây giờ nó đứng đó, mặt quay vào trong, nhìn thẳng vào thầy.

Bốn giờ chiều thứ Sáu, hai mươi tháng Ba. Trống tan học vừa dứt. Học trò bán trú đeo ba lô ùa ra cổng, đứa về bản, đứa ra chợ đón xe máy của bố mẹ. Đi qua tảng đá, thấy cả đội cờ đứng im, thấy Sềnh đứng chắn trước mặt thầy, chúng chậm chân lại, rồi bị mấy đứa lớp lớn xua đi. Chỉ trong mấy phút, sân trường vắng hẳn. Chỉ còn đội cờ, cô Gấm đứng ở gốc mận, và con chó vàng nằm dưới chân tảng đá.

Thầy Thiệm đứng ở mép đá, cái hộp cờ gỗ cũ vẫn kẹp dưới nách. Thầy vừa định bày quân. Thầy nhìn Sềnh. Thầy không ngạc nhiên. Có lẽ cô Gấm đã kể với thầy chuyện tờ công văn bị bóc khỏi bảng tin. Có lẽ thầy đã đợi câu hỏi này từ lâu, lâu hơn cả hôm trên xe khách.

Thầy đặt cái hộp cờ xuống mặt đá. Thầy mở nắp. Các quân cờ nằm trong những ngăn lót dạ xanh đã sờn. Ngăn của con mã đen thứ hai trống trơn.

Thầy đưa tay lên túi ngực áo sơ mi, cởi cúc, lấy con mã sứt tai ra. Thầy không đặt nó vào ngăn. Thầy cầm nó trong lòng bàn tay, chìa ra cho cả đội nhìn.

– Bộ cờ này bố thầy đẽo. – Thầy nói. – Năm thầy mười tuổi.

Thầy ngồi xuống mép tảng đá. Cả đội đứng quanh. Sềnh vẫn đứng ở chỗ cũ, cách năm bước. Nó không lại gần.

– Bố thầy là thợ mộc ở quê, đóng giường, đóng tủ cho người ta. – Thầy nói. Giọng thầy chậm, đều, như giọng thầy đọc đề Toán, nhưng chậm hơn mọi khi một chút. – Năm thầy chín tuổi, có một ông ở thị xã về làng mở lớp dạy cờ vua cho trẻ con, không lấy tiền. Thầy đến học. Học được một tuần thì thầy thắng hết bọn cùng lớp. Ông ấy bảo bố thầy: thằng bé này có khiếu, anh mua cho nó một bộ cờ. Bố thầy không có tiền mua. Bố thầy về nhà, lấy mấy khúc gỗ mít thừa ở xưởng, ngồi đẽo. Đẽo ba mươi hai quân trong một mùa đông. Tối nào cũng đẽo, đẽo dưới cái bóng đèn sáu mươi oát. Mẹ thầy bảo, ông ấy đẽo con mã lâu nhất. Đẽo hỏng bốn con mới được hai con.

Thầy xoay con mã trong tay. Ánh nắng chiều chiếu lên cái tai bên trái mẻ lởm chởm.

– Từ năm mười tuổi tới năm mười tám tuổi, thầy đánh bộ cờ này. – Thầy nói. – Ở nhà, ở lớp cờ, ở các giải trong tỉnh. Mười bảy tuổi thầy vô địch tỉnh. Mười tám tuổi thầy được đi giải trẻ toàn quốc ở Hà Nội. Nếu được huy chương, thầy sẽ được gọi vào đội tuyển trẻ tập trung, được học trường năng khiếu thể thao, được miễn học phí. Bố mẹ thầy đã vay tiền để thầy đi giải ấy. Vay của cả họ.

Pín ngồi xuống bãi cỏ, hai tay ôm đầu gối, như Mi ngồi hôm bị đứng. Hơ đứng cạnh nó, tay nắm chặt cái khăn len đã đan xong. Mi đứng sát Nhìa, vai chạm vai.

– Giải ấy có chín vòng. – Thầy nói. – Tám vòng đầu, thầy đánh tốt. Trước vòng cuối, thầy đứng thứ nhất, bằng điểm với một người khác. Vòng cuối, thầy cầm trắng, bàn một.

Thầy dừng lại.

– Vòng cuối, thầy thua.

Nhìa nghĩ đến ván cờ trên màn hình máy tính của bác sĩ Nguyệt. Nước hai mươi bảy. Hai dấu chấm hỏi. Cô không nói gì. Mi cũng không nói gì.

– Ngay chiều hôm ấy, ban tổ chức gọi thầy lên. – Thầy nói. – Có biên bản của trọng tài. Biên bản ghi rằng trong ván ấy, thầy ngẩng lên nhìn khán đài nhiều lần, và trên khán đài có người ra ám hiệu. Người ta hỏi thầy. Thầy trả lời. Rồi người ta cấm thầy thi đấu ba năm. Người ta loại thầy khỏi danh sách tập trung. Người ta viết thư về sở thể thao tỉnh thầy. Báo đăng.

Thầy nhìn con mã trong tay.

– Đêm ấy ở nhà trọ, thầy ném nó vào tường. – Thầy nói. – Thầy không biết vì sao lại là con mã. Lúc ấy thầy đang xếp bộ cờ vào hộp, định ngày mai đem về trả bố. Thầy cầm con mã lên, thầy nhìn nó, rồi thầy ném. Nó đập vào tường, rơi xuống gầm giường. Thầy chui xuống gầm giường tìm, tìm mãi trong bóng tối mới thấy. Cái tai nó vỡ mất một miếng. Thầy tìm cái miếng vỡ ấy cả đêm. Không thấy.

Không ai nói gì. Gió chiều thổi qua sân trường, làm lá mận non rung khe khẽ.

– Về nhà, bố thầy nhìn con mã. Bố thầy không mắng. Bố thầy chỉ hỏi thầy một câu: Con có làm không?

Thầy ngẩng lên. Lần đầu tiên từ khi ngồi xuống, thầy nhìn thẳng vào Sềnh.

– Thầy không trả lời được bố thầy. – Thầy nói. – Bố thầy hỏi một câu ấy. Thầy đứng trước mặt bố thầy, thầy không trả lời được. Bố thầy đợi rất lâu. Rồi bố thầy cầm con mã, bảo, để bố đẽo cho cái tai khác. Thầy không cho. Thầy giữ nó như thế. Từ đấy tới giờ.

Pín ngẩng đầu khỏi đầu gối.

– Thế cái tai em rèn... – Nó nói, rất khẽ.

– Thầy giữ trong hộp phấn. – Thầy nói. – Thầy không vứt. Nhưng thầy không gắn được, Pín ạ. Không phải tại em rèn xấu. Em rèn đẹp hơn cả cái tai thật. Thầy không gắn được vì thầy chưa trả lời được câu của bố thầy. Bố thầy mất năm hai nghìn không trăm mười hai. Thầy vẫn chưa trả lời.

Pín cúi đầu xuống lại. Vai nó rung lên. Hơ ngồi xuống cạnh nó, không nói gì, chỉ lấy cái khăn len vừa đan xong quàng lên cổ nó, quàng hai vòng, như người ta quàng cho em nhỏ khi trời trở rét.

Thầy đặt con mã sứt tai lên mặt đá. Không vào ô nào. Đặt ngay mép đá, nơi có vệt bụi gỗ đen mỏng như vết bút chì mà Nhìa thấy từ hôm đầu năm học.

– Ba năm cấm thi đấu. – Thầy nói. – Năm ấy thầy thi vào đại học sư phạm, học Toán. Ra trường, thầy dạy ở quê mấy năm. Rồi thầy xin lên vùng cao. Người ta hỏi sao thầy chọn Ngàm Lũng. Thầy bảo vì xa. Thầy không nói dối. Thầy chọn chỗ xa nhất mà thầy tìm được.

Thầy nhìn lên cái bàn cờ đục trên mặt đá. Sáu mươi tư ô. Những ô đen tô bằng than trộn nhựa thông, mới tô lại hồi tháng Hai, đen nhánh.

– Năm đầu lên đây, thầy không định dạy cờ. – Thầy nói. – Thầy không định đụng tới bàn cờ nữa. Rồi một buổi chiều, thầy thấy hai đứa học trò lớp 6 lấy than vẽ bàn cờ lên tảng đá này, đánh bằng sỏi. Chúng nó học trong quyển sách giáo khoa cũ có một trang hướng dẫn đi cờ. Đi sai hết. Con mã đi như con xe. Con tốt đi lùi. Chúng nó cãi nhau, rồi mưa xuống, xóa mất bàn cờ. Hôm sau chúng nó vẽ lại. Mưa lại xóa. Thầy đứng xem ba ngày như thế.

Thầy dừng lại.

– Một trong hai đứa học trò ấy bây giờ là chú Dình nhà bên cạnh nhà Nhìa. – Thầy nói. – Đứa kia đã đi làm ăn xa, thầy không biết bây giờ ở đâu.

Nhìa giật mình. Chú Dình, người sáng Chủ nhật vừa rồi gánh một đầu đòn tre khiêng con lợn của bố cô xuống chợ. Chú Dình chưa bao giờ kể chuyện ấy.

– Mùa mưa năm ấy, thầy đục bàn cờ này. – Thầy nói. – Để mưa không xóa được nữa.

Cô Gấm ở gốc mận đưa tay lên miệng. Nhìa nghe tiếng bà nội nói trong đầu, giọng khàn như tiếng cửa gỗ: Ông ấy đục đá cả một mùa mưa. Bà hỏi đục cái gì mà lâu thế. Ông ấy bảo đục ô cờ. Bà bảo phấn thì nhanh hơn. Ông ấy bảo phấn thì mưa trôi.

– Thầy dạy các em đừng nhìn người. – Thầy nói tiếp. – Sềnh nói đúng. Thầy dạy thế vì năm ấy thầy đã nhìn.

Thầy quay sang từng đứa. Nhìa. Mi. Pín. Hơ. Rồi lại Sềnh.

– Thầy muốn các em đánh cờ mà không bao giờ có ai hỏi được các em câu bố thầy đã hỏi thầy. – Thầy nói. – Thầy muốn các em không bao giờ phải đứng trước bố mẹ mình mà không trả lời được.

Mi kéo tay áo Nhìa. Nhìa quay sang. Mi nhìn cô, môi mấp máy, và Nhìa biết Mi định nói gì. Nước hai mươi bảy. Hai dấu chấm hỏi. Thanh màu tụt xuống. Không ai ra ám hiệu cho học trò một nước thua. Mi định nói ra tất cả, ngay bây giờ, trước mặt cả đội, như một đứa học trò giơ tay đọc đáp án.

Nhìa nắm lấy bàn tay Mi. Cô nắm chặt. Cô lắc đầu, rất khẽ, chỉ đủ cho Mi thấy.

Thầy chưa nói xong. Người đang đếm nước thì không ai được nhắc.

Mi nhìn cô một lúc lâu. Rồi Mi cúi đầu, ngậm miệng lại. Nhưng bàn tay Mi vẫn để yên trong tay Nhìa, lạnh ngắt. Ngón cái của Mi ấn vào mu bàn tay cô một lần, hai lần, ba lần, như Mi đã học được cách đếm của cô từ lúc nào không biết.

Im lặng rất lâu. Mặt trời đã xuống chạm đỉnh núi phía tây. Bóng cây mận dài ra, phủ lên một nửa tảng đá. Con chó vàng đứng dậy, đi vòng quanh chân thầy một vòng, rồi nằm xuống.

Sềnh bước tới một bước. Rồi một bước nữa. Nó đứng ngay trước mặt thầy, chỉ cách một sải tay. Giọng nó khàn đặc, nhỏ, nhỏ hơn bất cứ lúc nào Nhìa từng nghe nó nói.

– Thầy chưa trả lời em. – Nó nói. – Thầy kể hết rồi, nhưng thầy chưa trả lời. Em hỏi thầy giống như bố thầy hỏi. Năm đó thầy có làm không?

Nhìa nín thở. Bên cạnh cô, Mi siết lấy tay cô. Pín ngẩng mặt lên khỏi đầu gối, mắt đỏ hoe. Hơ đứng im như tượng. Cô Gấm bước lên một bước từ gốc mận, rồi dừng.

Nhìa nhớ đến ván cờ trên màn hình. Nước mã g5. Hai dấu chấm hỏi. Nhớ câu Mi nói: Không ai ra ám hiệu cho học trò một nước thua. Cô nhìn thầy, và trong cô có một cái gì đó như con tốt đen ở cột thứ năm trên bàn cờ giải tỉnh, đứng ở hàng thứ bảy, chỉ đợi một bước nữa thôi. Cô đợi thầy nói: Không. Thầy không làm. Cô đợi như đợi một con tốt phong hậu.

Thầy Thiệm cầm con mã sứt tai lên khỏi mép đá. Thầy nhìn nó một lúc. Rồi thầy ngẩng lên, nhìn từng đứa, nhìn thật chậm, như người đếm nước trước một nước không đi lại được.

– Thầy có gian lận. – Thầy nói.

— Hết chương 18 —