Con mã trong túi áo thầy

Chương 1: Con mã trong túi áo thầy

– Chết rồi! – Pín kêu lên, hai tay ôm đầu. – Chị Nhìa ơi, cho em đi lại nước vừa rồi.

– Không. – Nhìa nói. – Mày bỏ tay ra khỏi hòn sỏi rồi.

Hòn sỏi trắng to bằng đốt ngón tay, là con xe của Pín, nằm trơ trọi ở góc tảng đá. Hòn sỏi đen của Nhìa vừa nhảy vào ô bên cạnh nó. Chưa đến bảy giờ sáng, sương còn đặc trên sân trường, đặc tới mức đứng ở tảng đá Ngàm không nhìn thấy cột cờ. Mặt đá lạnh và ướt. Mấy ô đen tô bằng than trộn nhựa thông đã bạc đi sau mùa mưa, phải cúi sát mới phân biệt được ô nào đen ô nào xám.

Pín mười ba tuổi, học lớp 8A, bé nhất trong đám học trò bán trú bản Dao Lùng Thàng, tai vểnh, cười thì hở cả lợi. Nó đánh cờ nhanh như ăn vụng. Nước nào cũng đi trước khi Nhìa kịp rút tay về đùi. Đi xong mới nghĩ, nghĩ xong mới kêu chết rồi.

– Em thua ba ván rồi. – Pín đếm trên ngón tay. – Hôm nay em mất ba bữa thịt kho thứ Tư.

– Tao không lấy thịt của mày.

– Thế chị lấy gì?

Nhìa chưa kịp trả lời thì có tiếng dép tổ ong lẹp xẹp từ phía cổng. Sềnh đi vào, vai trái còn dính bụi bột ngô trắng, tóc đầu đinh ướt sương. Nó gùi ngô cho mẹ ra tận đường cái từ bốn giờ sáng rồi mới chạy sang trường. Nó không chào, chỉ ngồi xổm xuống cạnh tảng đá, nhìn bàn sỏi một lúc rồi lấy ngón tay cái gẩy hòn sỏi trắng của Pín sang một ô khác.

– Đi thế này thì còn sống. – Sềnh nói.

– Anh Sềnh không được nhắc! – Pín reo, nhưng tay đã chộp lấy hòn sỏi đặt đúng vào chỗ Sềnh vừa chỉ.

Nhìa nhìn hòn sỏi ấy. Sềnh nói đúng. Đi thế thì Pín còn sống được thêm bốn nước. Cô ấn ngón cái vào mép đá ba lần, chậm, rồi đẩy con tốt đen lên một ô. Pín nhìn con tốt, nhìn Sềnh, rồi lại ôm đầu.

– Chết rồi.

Sềnh bật cười. Nó cười to, ngửa cả cổ ra. Nhìa không nhìn nó cười. Cô nhìn bàn cờ, vì nếu nhìn lên thì sẽ thấy cái vết bột ngô trên vai nó, và cô sẽ muốn phủi đi.

Tiếng kẻng sắt treo ở hiên dãy nhà A vang lên ba tiếng. Ba đứa vơ sỏi bỏ vào cái lon sữa bò cũ giấu dưới chân tảng đá, chạy ra xếp hàng chào cờ. Con chó vàng của thầy Thiệm nằm cuộn tròn dưới gốc mận cạnh đó, nhấc đầu lên nhìn theo rồi lại gục xuống ngủ tiếp.

Sáng thứ Hai, mồng tám tháng Chín. Năm học mới vừa khai giảng hôm thứ Sáu. Trường Phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Ngàm Lũng có ba dãy nhà hai tầng sơn vàng, một sân bê tông nứt chân chim, một cột cờ. Tảng đá Ngàm nằm ngay cạnh cổng, phẳng như mặt bàn, to bằng cái phản nằm. Người Mông dưới bản gọi nó là đá ngồi, vì ngày xưa các cụ đi chợ phiên hay ngồi nghỉ ở đấy. Từ mười lăm năm nay nó có thêm một cái tên trong miệng học trò: đá cờ.

Thầy hiệu trưởng Bảo đọc thông báo về lịch trực nhật, lịch bán trú, chuyện cấm học sinh xuống suối tắm khi trời mưa. Rồi thầy đưa micro cho thầy Thiệm.

Thầy Thiệm dạy Toán. Thầy gầy, hói đỉnh, đeo kính cận dày, quanh năm mặc áo sơ mi xanh đã bạc như nước vo gạo. Túi ngực bên trái áo thầy lúc nào cũng cộm lên một cục nhỏ. Học trò lớp dưới đồn đấy là bao thuốc lá, nhưng chưa ai thấy thầy hút thuốc bao giờ.

– Năm nay sở tổ chức giải cờ vua học sinh. – Thầy nói, giọng chậm, mỗi câu dừng lại như người đếm bậc thang. – Trường mình lần đầu được cử đội. Đội gồm bốn người đánh chính, một người dự bị. Em nào muốn thử, chiều nay tan học ra tảng đá.

Cả sân xì xào. Đám con trai lớp 6 quay sang nhau cười. Cờ vua thì ai ở trường này chẳng biết đi, vì thầy Thiệm dạy từ năm lớp 6, dạy trong giờ sinh hoạt, dạy cả buổi tối ở khu bán trú lúc mất điện. Nhưng thi đấu thì chưa đứa nào từng thi. Cũng chưa đứa nào từng xuống tỉnh, trừ mấy đứa đi khám mắt.

Nhìa đứng hàng thứ ba của lớp 9A. Cô nhìn thẳng lên cột cờ, mặt không đổi. Trong túi áo khoác đồng phục rộng thùng thình của anh họ để lại, ngón tay cô đang lăn một hòn sỏi đen nhẵn bóng, to hơn những hòn khác một chút.

Hòn sỏi ấy là con hậu. Năm lớp 7, có một buổi chiều Sềnh đánh với cô trên tảng đá, Sềnh cầm đen. Hòn hậu cũ bị con chó của thầy tha đi mất, nên nó nhặt hòn sỏi này ở suối Nậm Lũng làm quân hậu. Ván ấy Sềnh thắng. Lúc vơ sỏi, Nhìa giữ lại hòn này trong tay, không bỏ vào lon. Từ đấy nó ở trong túi áo cô. Sềnh không biết. Không ai biết.

Cả buổi sáng, Nhìa học Văn, học Sử, ăn cơm canh cải mèo ở nhà ăn bán trú, ngủ trưa trên giường tầng ở phòng nữ. Cô không nói với ai là chiều nay mình sẽ ra tảng đá. Cô chỉ biết chắc một điều: Sềnh sẽ ra.

Chiều, nắng đã ngả về phía dãy núi đằng tây, sương tan hết, bàn đá khô và ấm. Ra tảng đá có mười một đứa. Đám lớp 6 kéo nhau ra bốn đứa, đứng cười khúc khích. Hơ lớp 8A, đứa con gái hiền như hạt lanh, ngồi bó gối ở góc, tay vẫn cầm mảnh vải đang thêu dở. Pín đã ngồi chồm hỗm trên mép đá từ trước khi trống tan học kịp dứt. Sềnh đứng tựa vào gốc mận, khoanh tay, như người chỉ đi qua.

Thầy Thiệm mang ra một cái hộp gỗ dài. Thầy mở nắp. Bên trong, các quân cờ nằm trong những ngăn lót dạ xanh đã sờn, quân trắng màu gỗ mít bạc, quân đen bóng lên vì được xoa dầu. Đây là bộ cờ thầy chỉ mang ra ngày đầu năm học và ngày cuối năm học. Những ngày khác, học trò đánh bằng sỏi.

Thầy xếp từng quân lên tảng đá. Nhìa đếm theo trong đầu: tám tốt trắng, tám tốt đen, xe, mã, tượng. Đến bên đen, ngăn của con mã thứ hai trống trơn.

Thầy Thiệm không nói gì. Thầy đưa tay lên túi ngực áo, cởi cái cúc nhỏ, lấy ra một con mã đen. Thầy đặt nó xuống mép đá một lúc, như để nó quen chỗ, rồi mới nhấc lên đặt vào ô của nó.

Con mã ấy khác hẳn những quân còn lại. Đầu ngựa đẽo mạnh tay hơn, bờm ngắn hơn, và cái tai bên trái bị mẻ một miếng, vết mẻ lởm chởm như răng cưa. Gỗ ở chỗ mẻ không đen bóng như chỗ khác, mà sẫm lại, như đã bị ngón tay ai mân mê rất nhiều năm.

– Thầy ơi, sao con mã bị sứt tai? – Một đứa lớp 6 hỏi.

– Nó già rồi. – Thầy nói.

Rồi thầy đứng lên, lùi ra xa tảng đá ba bước, quay mặt về phía cổng trường.

– Thầy có một luật. – Thầy nói, không quay lại. – Nhìn bàn cờ. Đừng nhìn người. Đánh cờ là nói chuyện với quân, không phải với mặt bạn, không phải với mặt thầy. Em nào ngẩng lên nhìn người xem thì ván đó tính là thua.

Đám lớp 6 lại cười. Nhưng Nhìa thấy thầy không cười.

Thầy chia cặp. Nhìa đánh với một đứa lớp 6, thắng sau hai mươi nước. Pín đánh với Hơ. Hơ cầm quân bằng hai ngón tay rất nhẹ, như cầm kim, đi nước nào cũng lâu, lâu tới mức Pín phải nằm bò ra mép đá mà rên. Rồi Hơ chiếu hết Pín bằng một con tượng nằm ở góc bàn từ đầu ván, con tượng mà Pín quên mất là nó còn sống.

– Chết rồi. – Pín nói, lần này thì thầm.

Sềnh đánh sau cùng, với thằng Chẩn lớp 9B. Sềnh cầm trắng. Nó đánh như lúc nó gùi ngô xuống dốc, cứ thế lao đi. Nước thứ mười, nó thí con mã. Nước thứ mười hai, nó thí luôn con xe. Chẩn ăn cả hai, mắt sáng rỡ. Đám đứng xem ồ lên. Sềnh khoanh tay, không nói gì, rồi đẩy hậu vào sát vua đen. Vua đen còn đúng hai ô để chạy.

Nhìa đứng sau lưng Chẩn, nhìn xuống bàn. Cô bắt đầu đếm. Nếu vua đen chạy sang trái thì hậu chiếu, mã còn lại nhảy vào chặn, vua chạy tiếp... Nếu chạy sang phải thì...

– Không hết đâu.

Giọng nói ấy vang lên ngay sau gáy Nhìa, nhẹ, rõ, kiểu nói của người dưới xuôi. Nhìa quay lại.

Đứa con gái đứng sau lưng cô là Mi, học sinh mới của lớp 9A, con của bà bác sĩ mới lên trạm y tế xã hồi tháng Tám. Mi đeo kính gọng xanh, da trắng như vỏ trứng, mặc cái áo phao màu ghi mỏng mà nhìn là biết đắt. Từ hôm khai giảng tới giờ, Mi ngồi bàn đầu, không nói chuyện với ai, giờ ra chơi thì đọc sách. Đám con gái trong lớp gọi Mi là "cô Hà Nội".

– Cái gì không hết? – Sềnh hỏi. Giọng nó cộc, nhưng tai nó đỏ lên.

– Cậu tưởng ba nước nữa là chiếu hết. – Mi nói. – Không đâu. Bên đen có nước chặn bằng tốt. Cậu thí hai quân rồi. Nếu cậu ấy tìm ra nước chặn thì cậu thua.

Cả đám im phăng phắc. Chẩn cúi xuống nhìn bàn, mặt ngơ ngác. Nó không thấy. Nhìa cũng chưa thấy. Cô đếm lại từ đầu, chậm, ngón cái ấn vào ống quần ba lần.

Rồi cô thấy. Con tốt đen ở cột thứ bảy. Nếu nó tiến lên một ô, đường của hậu trắng bị chặn, vua đen thở được. Sềnh sẽ cạn quân.

– Nhưng mà... – Mi nói tiếp, chậm rãi như người đang đọc bài cho cả lớp chép. – Nếu cậu đi tượng trước, rồi mới hậu, thì đen hết đường. Ba nước. Chiếu hết.

Cô ta cúi xuống, không chạm vào quân nào, chỉ đưa ngón tay trỏ vẽ trong không khí ba đường: một đường chéo của con tượng, một đường thẳng của hậu, một đường chéo nữa.

Sềnh nhìn ngón tay ấy. Nhìn bàn. Nó nghiến răng. Nó đã định đi hậu ngay. Nó không thấy con tốt chặn, và cũng không thấy con tượng.

– Ai bảo bạn nhắc? – Sềnh nói.

– Tớ có nhắc đâu. – Mi đáp. – Tớ nói với cậu ấy chứ. – Cô hất cằm về phía Nhìa. – Cậu ấy đếm nãy giờ, mãi chưa ra.

Nhìa đỏ mặt. Cô không biết vì sao đứa con gái này biết cô đang đếm.

Sềnh đi tượng. Chẩn ngồi nhìn mười giây rồi đẩy vua đổ xuống mặt đá, kêu cạch một tiếng.

Mi quay lưng đi luôn, không đợi ai nói gì. Cái áo phao màu ghi lướt qua gốc mận, qua con chó vàng. Con chó ngóc đầu lên đánh hơi theo.

– Bạn ấy là ai thế? – Hơ hỏi khẽ.

– Cô Hà Nội. – Pín đáp. – Bạn ấy nói như cô giáo dạy Văn.

Nhìa nhìn sang thầy Thiệm. Thầy vẫn đứng quay mặt về phía cổng, như suốt buổi. Nhưng một bàn tay thầy đặt lên túi ngực áo, nơi lúc nãy con mã sứt tai nằm. Cái túi giờ phẳng lì, mà tay thầy vẫn ấn lên đó, như ấn một vết thương.

Thầy quay lại khi mặt trời đã chạm đỉnh núi, gọi cả bọn xếp quân vào hộp. Thầy nhặt con mã sứt tai lên sau cùng, cho lại vào túi áo, cài cúc.

– Hôm nay thầy xem đủ rồi. – Thầy nói. – Thầy chọn ba em. Sềnh. Nhìa. Pín. Hơ làm dự bị.

Pín nhảy cẫng lên, suýt ngã khỏi mép đá. Hơ cúi đầu, cười vào mảnh vải thêu. Sềnh chỉ gật, như việc ấy đã định từ trước. Còn Nhìa thì đứng im, nghe tim mình đập vào hòn sỏi đen trong túi áo.

– Đội cần bốn người. – Pín nói, đếm lại trên tay. – Thầy mới chọn ba. Thầy ơi, ai là người thứ tư?

Thầy Thiệm không trả lời ngay. Thầy nhìn về phía cổng trường. Ở đó, cái áo phao màu ghi vẫn chưa đi khuất. Mi đứng dưới vòm cổng sắt, cúi xuống buộc lại dây giày, chậm như người cố ý đứng lại nghe.

– Người thứ tư là em ấy. – Thầy nói.

Cả bọn quay lại nhìn.

Mi đứng thẳng dậy. Cô ta không quay mặt về phía tảng đá. Cô ta chỉ nói vọng lại, giọng vẫn rõ, vẫn nhẹ, như lúc nãy chỉ ra con tốt chặn đường:

– Tớ không chơi cờ nữa.

Rồi cô ta đi ra khỏi cổng, rẽ xuống con dốc về phía trạm y tế xã. Con chó vàng đứng dậy, chạy theo được mấy bước thì dừng lại, quay đầu nhìn thầy.

Thầy Thiệm không gọi. Thầy cầm cái hộp gỗ, đi về phía dãy nhà công vụ sau trường. Đi được một quãng, thầy dừng lại, đứng lặng một lúc giữa sân, rồi đi tiếp.

Nhìa là đứa ở lại sau cùng. Cô cúi xuống nhặt mấy hòn sỏi lẫn vào khe đá, bỏ vào lon sữa bò. Trên mặt tảng đá ấm, ở mép đá, đúng chỗ con mã sứt tai nằm lúc đầu buổi, có một vệt bụi gỗ đen rất mỏng, mỏng như vệt bút chì. Cô lấy ngón tay quệt thử. Đen nhánh. Như than. Như con mã ấy đã từng bị đốt, hoặc đã từng ở rất gần một bếp lửa.

Cô không biết vì sao, nhưng cô biết chắc một điều: con mã đó không phải tự nhiên mà sứt tai.

Và cô cũng biết chắc điều thứ hai. Đứa con gái vừa nói "tớ không chơi cờ nữa" kia, lúc vẽ ba đường bằng ngón tay trong không khí, ngón tay ấy đã run.

— Hết chương 1 —