Tết Mông

Chương 13: Tết Mông

Cái chày gỗ nện xuống cối xôi nếp đánh thịch một tiếng, rồi bố Nhìa nhấc lên, cả nắm xôi dính theo đầu chày, dẻo quánh, trắng ngần, bốc hơi nghi ngút trong cái lạnh buổi sáng.

– Mày giã đi. – Bố đưa cái chày cho Nhìa. – Giã cho nhuyễn. Bánh không nhuyễn thì ăn như ăn đất.

Sáng Chủ nhật, mười tám tháng Một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, ngày cuối cùng của tháng Mười Một âm lịch. Ở bản Pả Chư, ở Khe Thóc, ở khắp những bản Mông trên núi Ngàm Lũng, đây là ngày tiễn năm cũ. Tết của người Mông đến sớm hơn Tết dưới xuôi gần một tháng. Từ sáng sớm, khắp bản đã vang tiếng chày giã bánh dày, tiếng lợn kêu, tiếng trẻ con chạy rầm rập trên những con dốc đất đóng băng.

Mấy ngày trước đợt rét đậm vừa qua. Băng giá phủ trắng mái nhà, những ngọn cỏ ven đường đông cứng lại như những cây kim thủy tinh. Sáng nay trời đã ấm hơn, nắng lên vàng nhạt như mật ong pha nước, nhưng hơi thở vẫn còn thành khói.

Nhìa cầm cái chày. Nó nặng hơn cô tưởng. Cô nện xuống. Xôi nếp dính chặt vào đầu chày, kéo không lên. Bố bật cười, một tiếng cười ngắn, hiếm hoi như cái nắng mùa đông.

– Nhúng chày vào nước trước. – Bố nói. – Ai dạy mày giã bánh thế.

Mẹ ngồi ở bậu cửa, tay thoăn thoắt nặn từng viên bánh dày tròn, dẹt, to bằng bàn tay, đặt lên tàu lá chuối đã hơ lửa. Mẹ mặc bộ váy lanh mới, mẹ dệt suốt từ tháng Chín, váy xếp nếp dày như tổ ong, viền thêu đỏ, xanh, vàng, hoa văn hình xoắn ốc như cái vòng bạc của bà. Bà ngồi bên bếp, điếu cày kẹp giữa hai đầu gối, ngắm mẹ, gật gù.

Thằng Dủa thì dán giấy. Bố đưa cho nó một xấp giấy bản màu trắng đã cắt thành từng mảnh vuông, một bát hồ bột sắn. Nó chạy khắp nhà, dán giấy lên cột nhà, lên cửa, lên cái cày, cái cuốc, cái gùi, lên cả cái xe máy của bố. Ngày Tết, người Mông dán giấy lên mọi thứ đã làm việc cả năm, để chúng được nghỉ. Dủa dán thêm một mảnh lên đầu con chó, con chó lắc đầu cho rơi xuống, nó lại dán.

– Dán cho chị một mảnh lên tay đi. – Nhìa nói, giơ bàn tay đỏ ửng vì giã bánh. – Tay chị cũng làm việc cả năm.

Dủa nghiêm túc dán một mảnh giấy lên mu bàn tay chị nó. Rồi nó nghĩ một lúc, dán thêm một mảnh nữa.

– Cái này cho bọn quân gỗ của chị. – Nó nói.

Giữa trưa, Nhìa đi xuống suối gánh nước. Mẹ đi theo, bảo đi giặt cái khăn. Nhưng mẹ không giặt. Mẹ ngồi xuống một hòn đá bên bờ suối Nậm Lũng, nhìn nước chảy.

– Năm mẹ mười sáu tuổi. – Mẹ nói, bằng tiếng Mông, giọng nhỏ, nhỏ như sợi lanh. – Có đoàn văn nghệ dưới tỉnh lên tìm người hát.

Nhìa đặt đôi thùng nước xuống. Mẹ chưa bao giờ kể chuyện mẹ hồi con gái.

– Người ta nghe mẹ hát ở chợ phiên. Hát bài gọi bạn. – Mẹ nói. – Người ta bảo mẹ hát hay. Người ta bảo mẹ xuống tỉnh thi, thi được thì ở lại đoàn, học hát, đi diễn khắp nơi.

– Rồi sao hả mẹ?

– Ông bà ngoại không cho. – Mẹ nói. – Ông ngoại bảo con gái đi xa thì hỏng. Bà ngoại bảo hát thì không ra gạo. Mẹ khóc ba ngày. Rồi người ta về. Rồi năm sau mẹ lấy bố mày.

Mẹ cầm một hòn sỏi dưới chân, ném xuống suối. Tõm.

– Bố mày biết chuyện ấy. – Mẹ nói. – Lúc mới về làm dâu, bố mày bảo, nếu hồi ấy ông bà ngoại cho đi, thì bây giờ bố mày lấy ai.

Mẹ cười. Nhìa cũng cười. Rồi mẹ nhìn cô, lâu.

– Bố mày không cho mày đi với ông thầy. – Mẹ nói. – Nhưng bố mày không cấm mày đi thi. Mày nghe cho rõ chữ ấy.

Nhìa đứng im. Nước suối chảy qua mấy hòn đá, róc rách.

– Bố mày nói ít. – Mẹ nói. – Mỗi chữ bố mày nói đều có nghĩa. Mày phải nghe cả những chữ bố mày không nói.

Chiều, thầy Thiệm lên.

Nhìa đang ngồi trước cửa nhà, dạy thằng Dủa chơi quay, thì thấy một bóng người đi bộ lên dốc Trâu Ngã. Áo len nâu, cái mũ len đen, kính cận lóe nắng. Thầy đi chậm, chống một cành tre làm gậy. Sau lưng thầy đeo một cái túi vải căng phồng.

Cô đứng bật dậy. Cô chạy xuống đầu dốc.

– Thầy ơi! Sao thầy đi bộ?

– Xe hỏng. – Thầy nói, thở ra một luồng khói trắng. – Thầy để dưới xã sửa.

Thầy dừng lại ở đầu dốc, chống gậy, thở. Mặt thầy đỏ bừng vì leo dốc. Sáu cây số từ trường lên đây, đường dốc, đất băng còn trơn ở những chỗ khuất nắng. Thầy đi bộ.

– Thầy lên chúc Tết nhà em. – Thầy nói. – Bố em có nhà không?

Nhìa nhìn thầy. Cô nhớ lại buổi họp phụ huynh, nhớ cái gáy đỏ lên của bố. Nhớ câu "con tôi không đi với người như thế". Cô muốn nói: Thầy về đi. Bố em sẽ đuổi thầy. Nhưng cô không nói. Cô đi trước, dẫn thầy lên.

Bố đang ngồi bên bếp, tay cầm bát rượu ngô. Thấy thầy bước qua bậu cửa, bố đặt bát rượu xuống. Bố không đứng dậy. Bố cũng không đuổi.

Thầy cúi đầu chào bà trước, chào bố, chào mẹ. Thầy mở cái túi vải ra: một gói chè, một gói bánh kẹo, một hộp cờ cá ngựa bằng nhựa cho thằng Dủa, và một tấm lịch năm mới có hình ruộng bậc thang. Thầy đặt từng thứ lên cái bàn thấp cạnh bếp.

– Tôi lên chúc Tết anh chị, chúc Tết cụ. – Thầy nói, bằng tiếng Mông, chậm, sai mấy chữ, mà sai một cách cẩn thận như người đã tập trước.

Bố nhìn đống quà. Bố nhìn thầy. Rồi bố với tay lấy cái bát thứ hai trên gác bếp, rót rượu, đẩy về phía thầy.

Thầy ngồi xuống. Thầy cầm bát rượu, uống một ngụm. Mặt thầy lại đỏ lên như gấc, như hôm thầy lên xin cho Nhìa đi tập.

Mẹ dọn bánh dày, dọn đĩa thịt lợn treo gác bếp thái mỏng, đĩa rau cải luộc. Bà rít một hơi thuốc lào dài, tiếng nước kêu ro ro. Thằng Dủa ôm hộp cờ cá ngựa chạy ra sân. Nhìa ngồi ở góc nhà, sau lưng mẹ, không dám thở mạnh.

Bố và thầy ngồi im. Rất lâu. Lửa reo trong bếp. Ngoài sân có tiếng trẻ con cười. Bố uống. Thầy uống. Bố rót thêm. Thầy không từ chối.

Rồi bố hỏi một câu. Chỉ một câu. Bằng tiếng Kinh, chậm, từng chữ.

– Năm ấy thầy có ăn trộm không?

Thầy đặt bát rượu xuống. Nhìa thấy tay thầy đưa lên túi ngực áo len, nơi bên trong là cái áo sơ mi xanh, bên trong nữa là con mã sứt tai.

– Tôi không lấy của ai cái gì. – Thầy nói. – Nhưng tôi có lỗi.

Bố nhìn thầy. Nhìa không đọc được mặt bố. Mặt bố như mặt đá ngồi Ngàm lúc sương phủ.

– Có lỗi thì có lỗi. – Bố nói.

Rồi bố rót thêm rượu vào bát thầy.

Thầy ngồi tới khi mặt trời xuống sau núi. Bố và thầy không nói thêm câu nào về chuyện ấy nữa. Bố hỏi thầy năm nay ở dưới xuôi có rét không. Thầy hỏi bố năm nay thảo quả được giá không. Bố kể chuyện lò nhà Sềnh tắt lửa đêm mưa. Thầy kể chuyện hồi nhỏ thầy theo bố đi đóng giường cho nhà người ta, ngủ trong xưởng gỗ, mùi gỗ mít thơm cả đêm. Mẹ ngồi xe lanh, thỉnh thoảng cười. Bà gật gù.

Lúc thầy về, bố đứng dậy tiễn ra tận cửa. Bố gói cho thầy mấy cái bánh dày, một miếng thịt treo gác bếp.

– Đi bộ thì cầm đuốc. – Bố nói. – Trời tối, đường trơn.

Thầy cầm cái đuốc bố đưa, một bó nứa khô châm lửa, đi xuống dốc Trâu Ngã. Nhìa đứng ở đầu dốc nhìn theo cái đốm lửa nhỏ dần, lắc lư, chập chờn giữa sườn núi tối.

Sáng hôm sau, mồng một Tết Mông, cả bản kéo nhau ra bãi đất bằng đầu bản chơi ném pao.

Pín cũng có mặt. Nó theo Hơ lên chơi Tết từ sáng sớm, mặc bộ áo Dao đỏ thêu kín cổ, đầu đội cái mũ len đỏ có quả bông, khác hẳn đám trẻ Mông mặc váy áo chàm. Nó chạy khắp bãi, ném pao loạn xạ vào bất kỳ ai, người lớn, trẻ con, cả một con trâu đang gặm cỏ ở rìa bãi.

Quả pao bằng vải, khâu tròn, nhồi hạt bông, có một cái đuôi vải dài như đuôi sao chổi. Người lớn, những đôi trai gái đã lớn, đứng thành hai hàng ném cho nhau. Trẻ con thì ném lung tung, ném cho vui.

Nhìa đứng cạnh Mi. Mi lên chơi Tết với mẹ, lần đầu tiên thấy Tết Mông, mặc cái áo phao màu ghi, mắt mở to sau cặp kính. Hơ đứng bên kia, tay cầm một quả pao cô tự khâu, viền chỉ đỏ.

Sềnh không có ở bãi. Từ hồi còn bé tí, Tết nào Sềnh cũng ra bãi ném pao, ném xa nhất, ném chuẩn nhất. Năm nay không thấy.

Pín chạy lại, thở hổn hển, quả pao cầm trên tay.

– Chị Nhìa ơi. – Nó nói, giọng đầy vẻ bí mật. – Em hỏi chị một câu.

– Hỏi gì?

– Chị có thích anh Sềnh không?

Mi bật cười, lấy tay bịt miệng. Hơ quay mặt đi chỗ khác, vai rung rung.

Nhìa giật lấy quả pao trên tay Pín, lùi lại ba bước, ném. Quả pao bay một đường cong, cái đuôi vải phấp phới, rơi trúng giữa đỉnh đầu Pín, đánh bộp một tiếng. Cái mũ len đỏ rơi xuống cỏ.

– Chết rồi! – Pín kêu, ôm đầu, rồi ngã lăn ra cười.

Cả bãi cười. Mấy bà già ngồi ở rìa bãi cũng cười, chỉ trỏ. Nhìa đứng đó, mặt nóng như vừa đứng cạnh lò rèn nhà Pín.

Chiều mồng một, mẹ bảo Nhìa mang một chục bánh dày sang biếu nhà Sềnh. Nhà Sềnh ở Khe Thóc, bên kia suối Nậm Lũng, đi bộ mất hai mươi phút. Năm nay nhà Sềnh chỉ có hai mẹ con. Mẹ bảo, nhà ít người thì giã bánh ít, mang sang cho đủ.

Nhìa qua suối. Đếm ba hơi. Cô đi lên con dốc dẫn vào Khe Thóc. Con dốc này dốc hơn dốc Trâu Ngã, đất đỏ, hai bên là nương ngô trơ gốc. Nhà Sềnh nằm ở lưng chừng dốc, nhà trình tường như nhà cô, mái lợp tôn xi măng đã rêu xanh.

Cô dừng lại giữa dốc. Phía trên, ở đầu dốc, Sềnh đang đứng. Nó mặc cái áo khoác cũ, hai tay thọc túi, quay lưng về phía cô, nhìn xuống con đường đất dẫn ra đường liên xã ở phía bên kia sườn núi.

Có một người đang đi lên con đường ấy. Một người đàn ông trẻ, đeo cái ba lô to, kéo theo một cái túi du lịch bằng vải bạt. Đi chậm. Lúc đến khúc cua có cái cây sa mộc già, người ấy dừng lại, ngẩng lên, giơ tay vẫy.

Anh Phử. Nhìa nhận ra cái dáng gầy, cái đầu cắt cua. Anh Phử về muộn, không kịp ngày tiễn năm. Có lẽ vì xe.

Sềnh không vẫy lại. Sềnh đứng im.

Anh Phử đi lên tiếp. Đến khi chỉ còn cách đầu dốc chừng hai chục bước, Nhìa mới thấy. Bàn tay phải của anh Phử, bàn tay đang giơ lên vẫy em trai, quấn kín một lớp băng trắng đã ngả màu cháo. Lớp băng quấn quanh lòng bàn tay, quấn quanh ngón cái, ngón áp út, ngón út.

Chỗ đáng lẽ là ngón trỏ và ngón giữa, chỉ có băng. Phẳng. Trống.

Sềnh đứng ở đầu dốc, nhìn bàn tay ấy. Nó há miệng ra. Không có tiếng nào ra khỏi miệng nó cả.

— Hết chương 13 —