Đêm sương muối

Chương 15: Đêm sương muối

– Chín triệu. – Ông Lự nói, tay vẫn đếm tiền lẻ trong ngăn kéo. – Ông giáo bán cho tôi hôm mồng hai Tết Tây. Xe cũ, máy còn tốt. Tôi mua cho thằng cháu đi học dưới tỉnh.

Nhìa đứng trước quầy tạp hóa, giữa những bao muối, những can dầu hỏa, những chồng nồi nhôm xếp cao tới trần. Mẹ đã đi sang hàng vải. Cô không định hỏi. Câu hỏi tự bật ra, như lúc cô bảo Mi nói dối.

– Thầy bán làm gì ạ?

Ông Lự ngẩng lên nhìn cô qua cặp kính lão trễ xuống mũi.

– Ai biết. – Ông nói. – Ông giáo ấy kín miệng lắm. Mười mấy năm ở đây, chưa thấy ông ấy vay ai đồng nào. – Ông cúi xuống ngăn kéo. – Mà hôm ấy ông ấy còn mua của tôi một cái áo phao trẻ con. Cỡ nhỏ nhất. Màu xanh.

Nhìa đứng im.

Cái áo phao màu xanh. Cô nhìn thấy nó mỗi ngày. Pín mặc nó từ sáng thứ Hai, mồng năm tháng Một. Hôm ấy Pín đến tảng đá, chạy một vòng quanh cái áo như chạy quanh một cái cây mới mọc, kêu lên: Em có áo phao! Em có áo phao như chị Mi Hà Nội! Pín bảo thầy đưa cho nó, bảo là của trường. Cả đội đều nghĩ thế. Ba mươi triệu đồng của người không ký tên đã vào tài khoản của trường, thì trường mua cho Pín cái áo phao là chuyện đương nhiên.

Cũng sáng thứ Hai hôm ấy, thầy mang ra tảng đá ba cái hộp gỗ mới tinh, ba bộ cờ thi đấu, quân bằng gỗ, nặng tay, đế bọc nỉ. Và một cái đồng hồ cờ điện tử nữa, mới, cùng loại với cái đồng hồ giải tỉnh. Thầy bảo: Từ nay mỗi buổi đánh ba bàn cùng lúc, như ở giải. Không ai hỏi tiền đâu ra.

Nhìa nhớ đến lời cô Gấm. Hôm thứ Ba tuần trước, Pín hỏi cô Gấm sao không lấy tiền ba mươi triệu mua thêm bộ cờ cho cả trường. Cô Gấm bảo: Tiền ấy vào tài khoản của trường rồi, phải chi theo dự toán chuyến đi, có chứng từ, không được tiêu linh tinh. Mua cái bút cũng phải có hóa đơn.

Cô đứng giữa quán ông Lự, nhẩm tính. Ba bộ cờ thi đấu. Mỗi bộ hơn ba trăm nghìn. Một đồng hồ cờ, sáu trăm nghìn. Một áo phao trẻ con, gần ba trăm nghìn. Cộng lại chưa tới hai triệu.

Chín triệu trừ hai triệu.

Bảy triệu.

Cô nghĩ đến cái danh sách đoàn đi Hà Nội mà cô Gấm dán trên bảng tin phòng giáo viên. Năm học sinh. Một trưởng đoàn, Đinh Thị Gấm. Không có dòng thứ bảy.

Bảy triệu thì đủ một vé xe khách giường nằm xuống Hà Nội và một vé về. Đủ năm đêm nhà trọ rẻ nhất. Đủ năm ngày cơm bụi.

– Cháu có mua gì không? – Ông Lự hỏi.

Nhìa giật mình.

– Dạ không ạ.

Cô đi ra. Mẹ ở hàng vải đang gọi. Nhìa đi về phía mẹ, nhưng đầu cô không ở chợ phiên nữa. Đầu cô ở một đêm ba tuần trước, đêm mà cô đã cố không nghĩ tới, vì cô không hiểu nó.

Đêm thứ Sáu, mồng hai tháng Một.

Hôm ấy rét đậm. Từ chiều, gió mùa đông bắc thổi như dao cạo. Đến bốn giờ chiều, sương muối đã bắt đầu đọng trắng trên những tàu lá cải mèo sau bếp ăn bán trú. Bố nhắn qua một người đi chợ xuống: đường lên Pả Chư đóng băng, dốc Trâu Ngã trơn như mỡ, Nhìa ở lại trường, đừng về. Mấy đứa học trò bản xa khác cũng phải ở lại. Khu bán trú còn mười một đứa, cô Gấm ở lại trông.

Mười một giờ đêm, Nhìa dậy đi vệ sinh. Nhà vệ sinh khu bán trú ở cuối dãy, phải đi qua sân. Cô khoác cái chăn mỏng lên vai, mở cửa phòng.

Ngoài trời sáng trắng. Trăng gần rằm treo giữa trời, tròn và lạnh, to như cái mẹt. Ánh trăng rọi xuống những mái tôn phủ kín một lớp sương muối trắng tinh như rắc bột gạo. Bãi cỏ trắng. Cây mận trắng. Cột cờ trắng. Hơi thở của cô thành khói, đông lại ngay trước mặt.

Và ở tảng đá Ngàm, có một người ngồi.

Nhìa đứng nép vào cột hiên. Người ấy ngồi quay lưng về phía cô, trên mép tảng đá, áo len nâu, cái mũ len đen. Bên cạnh là con chó vàng, cuộn tròn sát chân người ấy để sưởi. Ánh trăng chiếu rõ cả những sợi lông xù trên lưng áo len.

Thầy Thiệm. Một mình. Mười một giờ đêm. Trên tảng đá phủ sương muối.

Trên mặt đá, thầy đã bày một thế cờ. Bằng bộ cờ gỗ cũ. Nhìa không nhìn rõ các quân từ chỗ cô đứng. Cô đi rón rén dọc theo hiên nhà, tới đầu hồi gần nhất, chỉ cách tảng đá chừng hai mươi bước. Cô nấp sau bức tường.

Thầy ngồi im rất lâu. Rồi thầy đưa tay vào túi ngực áo, lấy ra con mã sứt tai. Thầy đặt nó vào một ô. Nhìa đếm ô theo hàng, theo cột, như cô vẫn làm khi gọi cờ mù qua khe suối với Sềnh. Hàng thứ năm từ phía thầy. Cột thứ bảy từ trái sang. Ô g5.

Thầy ngồi nhìn con mã ở ô ấy. Rồi thầy nhấc nó lên. Cầm trong tay. Lại đặt xuống. Cùng một ô.

Lại nhấc lên. Lại đặt xuống.

Nhìa đứng sau bức tường, hai tay ôm chặt cái chăn quanh người. Cô đếm. Thầy nhấc con mã lên, đặt xuống, mười một lần. Mười hai lần. Lần thứ mười ba, thầy không đặt xuống nữa. Thầy cầm con mã trong lòng bàn tay, áp nó lên ngực, cúi gập người xuống, trán gần chạm mặt đá phủ sương.

Con chó vàng ngóc đầu dậy, rúc mõm vào khuỷu tay thầy.

Nhìa không dám thở. Cô đứng đó cho tới khi chân tê cứng vì lạnh. Rồi thầy ngồi thẳng dậy, cho con mã vào túi ngực áo, cài cúc. Thầy xếp các quân còn lại vào hộp, chậm, từng quân. Rồi thầy đứng lên, đi về phía nhà công vụ. Con chó vàng chạy theo. Đế giày thầy in lên lớp sương muối trên sân những vết đen thẫm.

Nhìa không đi vệ sinh nữa. Cô chạy về phòng, mở cái vở Toán dưới gối, lấy cái bút chì, và vẽ lại thế cờ trên tảng đá. Cô nhớ được gần hết. Quân trắng, quân đen, vị trí từng con tốt. Cô vẽ dưới ánh trăng rọi qua cửa sổ, vẽ trên trang cuối cùng của vở, rồi gấp mép trang lại.

Sáng hôm sau, cô không kể với ai. Cô ra tảng đá xem. Mặt đá vẫn trắng sương, chỉ có một khoảng hình chữ nhật đen nhẫy ở giữa, chỗ cái hộp cờ đã đặt, và một chỗ hình tròn nhỏ ở mép, chỗ thầy ngồi.

Từ hôm ấy, ba tuần nay, cô không mở trang cuối vở Toán ra. Cô nghĩ mình đã nhìn thấy một thứ không được phép nhìn. Như nhìn trộm một người đang khóc.

Giờ đứng giữa chợ phiên, cô hiểu ra một điều. Đêm ấy là đêm mồng hai tháng Một. Sáng hôm ấy thầy đã bán chiếc xe máy cho ông Lự.

Thầy bán xe. Rồi đêm ấy, thầy ra tảng đá, bày một thế cờ, và cầm con mã sứt tai đặt vào một ô mười hai lần.

Chiều thứ Ba, hai mươi bảy tháng Một, ở tảng đá Ngàm, Nhìa kể.

Cô đợi tới khi thầy về nhà công vụ lấy thêm xấp bài tập. Cô gọi cả đội lại quanh tảng đá. Sềnh, Mi, Pín, Hơ. Cô kể chuyện cái xe ở quán ông Lự. Chín triệu. Kể chuyện cái áo phao xanh của Pín. Ba bộ cờ mới. Cái đồng hồ thứ hai. Cô kể chuyện cô Gấm nói tiền của trường phải chi theo dự toán. Rồi cô nói con số bảy triệu.

– Danh sách đi Hà Nội không có tên thầy. – Nhìa nói. – Bảy triệu thì đủ cho một người tự đi.

Pín đứng im. Nó nhìn xuống cái áo phao màu xanh nó đang mặc. Nó kéo khóa áo lên tận cằm, rồi kéo xuống, rồi kéo lên.

– Áo này là của thầy à? – Nó hỏi, giọng rất nhỏ.

Không ai trả lời.

Mi rút trong túi áo phao ra tờ giấy phô tô cô ta gấp làm tư từ tháng trước. Tờ giấy của người không ký tên. Cô ta mở ra, đọc to dòng thứ ba.

– Đừng để thiếu một người.

Rồi Mi nhìn Nhìa.

– Tớ nói rồi mà. – Mi nói. – Người viết cái này biết là có một người không có tên trong danh sách. Người viết biết là thầy sẽ không được đi.

– Ai biết? – Hơ hỏi. – Ngoài trường mình ra, ai biết?

– Ông trọng tài già. – Pín nói. – Mấy ông ở sở.

– Ông trọng tài già ghét thầy. – Mi nói. – Ông ấy không gửi ba mươi triệu cho đội của người ông ấy ghét.

Sềnh ngồi ở mép tảng đá, từ nãy chưa nói câu nào. Hai khuỷu tay nó chống lên đầu gối, mặt cúi xuống. Nhìa nhìn nó. Từ hôm quay lại đội, nó vẫn chưa nói một câu nào với thầy. Vẫn làm bài tập, vẫn đến tảng đá, vẫn đánh bàn một. Nhưng không nói. Như hai người đứng ở hai bờ suối mùa lũ.

– Thầy bán xe đêm mồng hai. – Nhìa nói. – Đêm ấy thầy ra đây.

Cô mở vở Toán, giở trang cuối, chìa ra cho cả bọn xem thế cờ cô vẽ bằng bút chì.

– Thầy bày cái này. Thầy cầm con mã sứt tai đặt vào ô g5. Đặt mười hai lần. Lần thứ mười ba thầy cầm nó áp lên ngực. Rồi thầy cúi xuống. Tớ... tao không biết thầy làm gì. Như là thầy khóc.

Mi cúi sát xuống trang vở. Cô ta nhìn thế cờ rất lâu. Ngón tay cô ta đặt lên ô g5, rồi lướt sang các quân khác. Mặt cô ta đổi sắc dần dần, như mặt người đang giải một bài toán mà càng giải càng thấy đáp án không đúng như mình muốn.

– Cái này không phải bài tập. – Mi nói khẽ. – Đây là một ván cờ thật. Nhìn hình tốt là biết. Ván thật, giữa ván, có người đã đánh rồi.

Sềnh ngẩng lên.

Nó định nói gì đó. Miệng nó mở ra. Rồi nó dừng lại, mắt nhìn qua vai Nhìa, về phía sau lưng cô.

Pín, đứng bên cạnh Sềnh, cũng đang nhìn về phía ấy. Mặt nó trắng bệch, trắng như hôm Mi ngồi thụp xuống cạnh tảng đá. Nó nói, giọng lí nhí, như sợ tiếng mình làm vỡ cái gì:

– Chị Nhìa ơi. Thầy đang đứng sau lưng chị.

Nhìa quay lại.

Thầy Thiệm đứng cách tảng đá chừng năm bước, ngay chỗ gốc mận. Tay thầy cầm một chồng giấy phô tô mới. Thầy đứng đó từ bao giờ, Nhìa không biết. Từ lúc cô nói con số chín triệu? Từ lúc Mi đọc dòng chữ thứ ba? Từ lúc cô mở trang vở?

Thầy nhìn trang vở trong tay cô. Nhìn thế cờ bằng bút chì. Thầy không nói gì. Chồng giấy trong tay thầy run lên một chút, một chút thôi, như cái lá cải mèo sau bếp khi có gió.

— Hết chương 15 —