Hợp đồng chín mươi ngày

Chương 27: Hợp đồng chín mươi ngày

– Anh hỏi em. – Kiệm nói. – Ký hay không ký?

Gấm ngồi đối diện anh ở cái bàn gỗ gian giữa. Tờ hợp đồng của anh Quang nằm giữa bàn, bốn trang đánh máy, có tên trung tâm thương mại in nổi ở đầu, có những điều khoản đánh số La Mã. Cái Hến và thằng Thóc đã ngủ. U nằm trong buồng, cái gậy dựng ở đầu giường.

Gấm đọc hết bốn trang. Cô đọc chậm, ngón tay dò theo từng dòng như dò theo hàng chữ trên phiếu cân. Đọc xong, cô đặt tờ giấy xuống, lấy cuốn sổ ra.

– Hai tấn một tháng, chín mươi ngày mới trả. – Cô nói. – Tức là phải làm ra sáu tấn kẹo rồi mới thấy đồng đầu tiên. Sáu tấn kẹo là bốn tấn rưỡi lạc nhân, hai tấn nha, đường, giấy, túi, lương. Tấn thì vẫn nợ mình hai phần ba tiền hàng tháng Mười một. Quỹ tín dụng thì tháng Mười một phải trả hai mươi triệu.

– Ừ.

– Tháng Chín vào vụ lạc thu. – Gấm nói tiếp. – Mua lạc ở bãi thì phải trả tiền ngay. Anh đặt ra cái luật ấy từ năm chín hai, anh chưa mua nợ của ai một cân. Tháng Chín năm nay mình cần ít nhất năm chục triệu tiền mặt để mua lạc. Đến tháng Chín, tiền của trung tâm mới về được một đợt, tiền của Tấn thì không biết bao giờ.

Cô xoay cuốn sổ cho anh nhìn. Những con số viết bằng bút bi đen, thẳng hàng, cộng trừ ở lề.

– Anh hỏi em thì em nói. – Gấm nói. – Đừng ký hai tấn. Ký nửa tấn một tháng, ba tháng đầu. Họ trả đúng hẹn thì mình tăng. Mình làm được bao nhiêu thì nhận bấy nhiêu, như anh nói với anh Nghĩa ngày xưa.

Kiệm nhìn những con số. Cô tính đúng. Anh biết cô tính đúng. Nhưng anh tin vào một điều khác, một điều cô không biết.

Anh biết năm 1998 người ta khó. Kiếp trước, năm 1998 anh buôn hàng Lạng Sơn, lên voi xuống chó, và anh đã sống sót qua nó. Anh biết những năm sau sẽ thế nào: xe máy đầy đường, người ta có tiền, siêu thị mọc lên ở Hà Nội như nấm. Anh không nhớ tên trung tâm nào, không biết chỗ nào sống chỗ nào chết. Anh chỉ tin một chỗ mở giữa Hà Nội thì không đóng cửa trong một hai năm, vì cái xưởng của ông Cự năm 2010 bán kẹo lạc vào chính những chỗ như thế này.

Và anh biết một điều nữa, điều anh không bao giờ nói ra: cái đáng sợ nhất không phải ở xưởng. Cái đáng sợ nhất ở con sông, vào một buổi chiều rằm tháng Sáu năm Canh Thìn. Còn hai năm. Mọi thứ khác anh lo được.

– Nửa tấn thì họ không ký. – Anh nói. – Họ cần một chỗ làm đều. Mình nhận nửa tấn, họ lấy thêm của người khác, rồi họ quen với người khác.

– Thì mình mất một mối.

– Mất mối này thì không có mối thứ hai như thế. – Anh nói. – Trung tâm thương mại em ạ. Người ta xếp hàng để được vào.

Gấm nhìn anh một lúc.

– Anh hỏi em rồi đấy. – Cô nói. – Anh không nghe.

– Anh nghe. Anh chỉ thấy khác.

Gấm gấp cuốn sổ lại. Cô không nói thêm câu nào. Sáng hôm sau, Kiệm lên Hà Nội ký hợp đồng hai tấn.

Muốn vào quầy của trung tâm thương mại thì phải có máy.

Anh Quang nói thế, lịch sự, không ép. Kẹo phải cắt đều từng miếng, đóng gói bằng máy, mép túi hàn thẳng, có in ngày sản xuất. Khách vào trung tâm là khách Hà Nội, họ nhìn cái túi trước khi nhìn cái kẹo. Túi hàn bằng lưỡi cưa hơ đèn dầu, mép nhăn nhúm, thì không được.

Kiệm mua một cái máy cắt kẹo cũ của Đài Loan, qua một người quen của Tấn, ba mươi lăm triệu, trả trước một nửa, nửa còn lại trả trong sáu tháng. Cái máy to bằng cái giường, có băng chuyền cao su, có một hàng dao thép xếp song song hạ xuống theo nhịp. Nó cắt một mâm kẹo trong một phút. Gấm cắt một mâm kẹo mất năm phút.

Ngày cái máy chạy thử, cả xưởng đứng xem. Mâm kẹo đầu tiên vào băng chuyền, hàng dao hạ xuống, nâng lên, hạ xuống. Những miếng kẹo vuông chạy ra ở đầu bên kia, đều tăm tắp.

Chị Lài vỗ tay. Mấy chị khác vỗ tay theo.

Mâm thứ ba thì kẹo đã nguội hơn. Hàng dao hạ xuống, và một nửa số miếng kẹo vỡ vụn ra ở mép, lạc lăn lóc trên băng chuyền.

– Kẹo nguội thì dao máy nó làm vỡ. – Gấm nói. Cô đứng ở góc bàn cắt cũ, con dao phay vẫn cầm trong tay. – Cắt tay thì người cắt biết lúc nào kẹo còn ấm, lúc nào phải đưa dao nhanh. Máy thì không biết.

– Thì cho kẹo vào máy lúc còn ấm.

– Một mẻ năm cân, đổ ra mâm, cán phẳng, đưa sang máy. – Gấm nói. – Mười cái lò cùng ra mẻ một lúc thì xếp hàng chờ máy. Mâm cuối cùng chờ đến lượt là nguội.

– Thì chia lò ra, mỗi lò ra mẻ lệch nhau.

– Anh định cho mười cái lò lệch nhau năm phút một? – Gấm hỏi. – Thế thì cái máy cắt nhanh để làm gì?

Kiệm nhìn cái máy. Rồi nhìn Gấm. Cả xưởng đang nhìn hai người.

– Em cắt tay thì một ngày cắt được bao nhiêu? – Anh nói. – Hai tấn một tháng, em cắt bằng tay à?

Gấm đứng im. Rồi cô đặt con dao phay xuống cái bàn cắt cũ, lưỡi dao nằm ngang, cán dao quay về phía anh.

– Thế thì anh cắt. – Cô nói.

Cô quay về cái bàn gỗ cạnh cân bàn, ngồi xuống, mở cuốn sổ. Từ hôm ấy, Gấm không đứng ở bàn cắt kẹo nữa.

Cái máy chạy được. Kiệm tự đứng máy hai tuần, chỉnh nhịp dao, chỉnh tốc độ băng chuyền, chia mười cái lò ra thành hai đợt. Tỉ lệ kẹo vỡ từ một nửa xuống còn một phần năm. Kẹo vỡ thì gom lại, bán rẻ cho mấy hàng bánh ở chợ làm nhân bánh. Hai tấn mỗi tháng đi đúng hẹn lên Hà Nội.

Một buổi sáng, u chống gậy ra xưởng. Từ hôm ra viện u ít ra, đi một quãng là phải ngồi nghỉ. U đứng cạnh cái máy cắt kẹo một lúc lâu, nhìn hàng dao hạ xuống, nâng lên. Rồi u nhặt một miếng kẹo ở đầu băng chuyền, lại đi đến cái chum ở góc, mở nắp, lấy ra một miếng kẹo cũ Gấm cắt từ hồi trước Tết. U đặt hai miếng cạnh nhau trên lòng bàn tay.

– Ăn thì như nhau. – U nói. – Nhìn thì tao biết miếng nào có người đứng sau.

– Máy cắt nhanh gấp năm, u ạ.

– Tao có bảo không nhanh đâu. – U nói. U nhìn sang góc xưởng, chỗ Gấm đang cúi xuống cuốn sổ. – Vợ mày nó bỏ dao rồi à?

– Cô ấy giữ sổ.

U bỏ hai miếng kẹo vào túi áo, chống gậy quay ra cổng.

– Đàn bà nó bỏ cái dao đang cầm, – u nói, không quay lại, – là nó sắp cầm cái gì khác mà mày không biết đấy.

Kẹo bày trong quầy đặc sản của trung tâm thương mại, trên một cái kệ gỗ có đèn chiếu vàng, giữa trà Thái Nguyên và ô mai Hàng Đường. Túi hàn máy, mép thẳng như kẻ, có in ngày. Những miếng kẹo vuông đều tăm tắp.

Kiệm đứng nhìn cái kệ ấy lâu, lần đầu tiên anh lên Hà Nội giao hàng. Anh thấy tự hào. Rồi anh thấy một cái gì đó khác, nhỏ như hạt cát trong giày. Những miếng kẹo trong túi đều quá. Không có cái đều của bàn tay người cắt, cái đều mà nhìn kỹ vẫn thấy miếng này hơi nghiêng hơn miếng kia một sợi tóc. Cái đều của máy là một thứ đều khác.

Bà đại lý Hòn Gai nhận lô hàng cắt máy đầu tiên, gọi điện về bưu điện nhắn một câu: Kẹo bây giờ đẹp như kẹo nhà máy. Không biết là khen hay chê.

Đến tháng Bảy, tiền của trung tâm về đợt đầu, đúng hẹn chín mươi ngày, đúng đến từng đồng. Kiệm nhận ở phòng kế toán của trung tâm, xếp vào cái cặp, mang về cho Gấm.

– Anh bảo rồi. – Anh nói. – Người ta làm ăn đàng hoàng.

Gấm đếm tiền, hai lần, rồi ghi vào sổ.

– Đợt này trả được tiền máy, tiền nha tháng Năm, lương tháng Bảy. – Cô nói. – Không còn đồng nào cho tháng Chín.

– Tháng Tám có đợt hai.

– Đợt hai trả tiền đường, tiền túi, lương tháng Tám. – Gấm nói. – Tấn vẫn chưa trả. Quỹ tín dụng tháng Mười một.

– Tấn sẽ trả.

– Anh biết à?

Kiệm không trả lời. Anh không biết. Anh chưa bao giờ biết gì về Tấn, ngoài một điều: năm 2010, bà Duệ ngồi một mình.

Mùa hè năm ấy Gấm hay đi vắng buổi tối.

Cô bảo về Đồng Khê thăm mẹ, bà Tâm dạo này đau lưng. Có khi cô đi với Hưng, thằng em trai đạp xe từ phố Ga sang đón. Có khi cô đi một mình. Cô về lúc chín, mười giờ, tắm rửa, rồi ngồi ở bàn gỗ gian giữa tính sổ đến khuya.

Kiệm không hỏi. Anh về muộn hơn cô. Anh ăn cơm với anh Quang, với Tấn, với mấy ông chủ hàng tạp hóa ở Hòn Gai. Anh vẫn uống, ít hơn năm ngoái, nhưng vẫn uống. Quả cân của bố nằm trong túi áo trong của anh, bọc khăn mùi xoa, đi theo anh vào những bàn tiệc ấy. Có những lúc, giữa hai chén rượu, anh đưa tay sờ vào cái cục tròn ấy qua lớp vải, như người ta sờ vào cái bùa.

Một tối cuối tháng Sáu, anh về sớm, thấy Gấm đang đứng một mình trước bàn thờ. Đèn trong nhà tắt, chỉ có ngọn đèn dầu nhỏ. Cô đang lau bàn thờ. Việc ấy xưa nay là việc của u, nhưng u bây giờ đi phải chống gậy, không với lên được. Gấm lau từng cái chén nước, cái bát hương, cái khung ảnh bố. Cô cầm gói vải đỏ lên, lau cái đĩa nhỏ bên dưới, rồi đặt gói vải đỏ trở lại.

Cô nghe tiếng anh, quay lại.

– Anh về sớm thế?

– Anh Quang đi Sài Gòn. – Anh nói. – Em lau bàn thờ à?

– U không lau được nữa. – Gấm nói. Cô đặt cái giẻ xuống, đi xuống bếp.

Kiệm đứng nhìn bàn thờ. Bát hương, ảnh bố, đĩa nhỏ, gói vải đỏ. Chỗ ngày trước quả cân nằm trên khăn mùi xoa giờ trống. Anh không nhìn lâu. Anh đi rửa mặt.

Thứ Hai, ngày bảy tháng Chín năm 1998, bảy giờ sáng, Kiệm đang đứng ở cái máy cắt kẹo thì thằng Hưng đạp xe vào sân xưởng. Nó không dựng xe. Nó vứt cái xe đổ xuống đất, bánh xe còn quay, chạy thẳng đến chỗ Gấm ngồi ở bàn gỗ.

Mặt nó trắng bệch. Cái áo khoác bò mặc trái.

– Chị ơi. – Nó nói, không cần biết cả xưởng đang nghe. – Bà Đào trốn rồi. Nhà khóa cửa từ đêm qua. Người ta đứng kín cả phố Ga.

Gấm đứng dậy. Cuốn sổ trên bàn rơi xuống đất. Cô không nhặt.

Kiệm nhìn vợ. Anh không hiểu thằng Hưng nói gì. Anh chỉ thấy mặt Gấm, và anh nhận ra cái mặt ấy. Anh đã thấy nó ở đâu đó, rất lâu rồi, trên mặt chính mình, trong tấm gương của một quán rượu nào đó, mùa thu năm 1992 ở kiếp trước, cái tối anh biết mình mất trắng.

— Hết chương 27 —