Mùa nồm

Chương 12: Mùa nồm

– Một tấn. – Kiệm nói. – Không hơn.

Anh Nghĩa đang cầm cái bút máy định viết vào tờ giấy kẻ ô trên cặp tài liệu, ngòi bút dừng lơ lửng.

– Anh nói gì?

– Em làm được một tấn. Hai tấn thì em không làm được.

Anh Nghĩa đặt bút xuống. Anh ta nhìn Kiệm, rồi nhìn quanh cái sân sau, bốn cái lò đất đỏ lửa, sáu người đàn bà đang rang lạc, cắt kẹo, gói giấy bóng kính. Rồi anh ta lại nhìn Kiệm, như nhìn một người bán hàng vừa đuổi khách.

– Anh có biết tôi đi bao nhiêu xưởng rồi không? – Anh ta nói. – Bốn xưởng. Xưởng nào cũng gật đầu ngay. Có xưởng còn bảo ba tấn cũng được.

– Thế thì anh lấy của họ.

– Tôi lấy của họ rồi. – Anh Nghĩa nói. – Mỗi xưởng một ít. Nhưng kẹo của họ ăn không bằng kẹo của anh. Công ty tôi cần một chỗ làm ra kẹo tử tế, để bày ở cửa hàng mậu dịch thị xã tỉnh. Cái chỗ ấy người ta đến mua kẹo Tết biếu cấp trên.

Kiệm im một lúc. Anh nhìn chảo nha của Gấm đang sủi những cái bong bóng to, chậm. Anh nghe thấy cái giọng của thằng hai mươi lăm tuổi trong đầu: Hai tấn, hai mươi triệu, gật đi, gật đi. Anh nghe thấy cái giọng ấy rõ đến mức anh muốn đưa tay lên bịt tai.

– Bốn cái lò của em mỗi ngày ra được sáu chục cân. – Anh nói. – Từ nay đến hai mươi ba tháng Chạp còn năm mươi ngày. Trong đó còn phải làm hàng cho bà Duệ ở Hà Nội. Em thêm hai lò, thêm bốn người, thì cũng chỉ ra được một tấn cho anh. Làm hơn thì phải làm ẩu. Làm ẩu thì anh nhận hàng xong anh không lấy nữa. Thà em làm một tấn mà anh lấy em ba năm.

Anh Nghĩa không nói gì. Anh ta mở cặp tài liệu, lấy ra một tờ giấy khác, đánh máy sẵn, có tên công ty in ở đầu, có chỗ trống để điền số lượng. Anh ta gạch chữ hai tấn, viết bên cạnh bằng bút máy: một nghìn ki-lô-gam.

– Anh dại. – Anh ta nói, đẩy tờ giấy sang cho Kiệm ký. – Nhưng anh dại đúng cách.

Công ty ứng ba triệu đồng, đếm ngay trên cái bàn gỗ gian giữa. Điều khoản cuối cùng, anh Nghĩa đọc to lên trước khi ký: Hàng không đạt chất lượng, bên mua được trả lại, bên bán hoàn tiền ứng trước.

Hai cái lò mới đắp xong trong ba ngày. Bốn người mới đến từ xí nghiệp sứ, ba chị đứng tuổi và một cô mười tám tuổi tên Huệ, tất cả đều nghỉ việc theo chế độ từ năm trước, tất cả đều biết Gấm. Cái sân sau nhà u chật như một cái chợ, khói lò bay lên che cả tán nhãn, người hàng xóm phải đóng cửa sổ.

Gấm bụng đã nhô lên rõ, cô không đứng chảo nha nữa. Cô ngồi ở cái bàn kê dưới hiên, cân từng túi kẹo, ghi sổ, trả công cuối mỗi ngày. Cô đặt một cái cân đĩa ở đầu bàn, một cái ở cuối bàn, mỗi túi kẹo cân hai lần ở hai cân khác nhau. Chị Lài trêu cô cẩn thận như đếm vàng.

– Cân hai lần thì không ai nói được nhà mình. – Gấm nói, không ngẩng lên.

U đứng ở chỗ rang lạc từ sáng đến tối. U đã dạy được cho chị Lài cắn hạt lạc mà biết chín hay non, nhưng u vẫn không yên tâm, mỗi mẻ vẫn phải tự cắn một hạt. Cái Hến hai tuổi rưỡi chạy khắp sân, bị mắng vì sờ vào chảo nóng, bị mắng vì ăn vụng kẹo, rồi ngủ gục trên đống bao tải ở góc sân, tay còn nắm một miếng.

Đến giữa tháng Một năm 1994, trong gian nhà ngoài đã có năm tạ kẹo đóng túi, xếp trong những cái thùng giấy kê trên ván gỗ.

Rồi nồm đến.

Năm ấy nồm đến sớm, trước Tết những ba tuần.

Một sáng, Kiệm dậy, bước chân xuống nền gạch thì trơn như bước lên mỡ. Tường vôi rịn nước thành từng vệt dài. Cái gương trong tủ mờ đục. Không khí đặc đến mức thở như thở qua cái khăn ướt.

Anh chạy ra gian ngoài, mở một thùng kẹo. Những túi nilon trên cùng đã mờ hơi nước ở mặt trong. Anh xé một túi, lấy một miếng kẹo ra bẻ. Nó không gãy đánh tách. Nó cong đi một chút rồi mới gãy, như bẻ một miếng da.

Anh đứng giữa gian nhà, trong cái thứ không khí ướt át ấy, cầm miếng kẹo cong. Anh biết rằng nếu cứ để thế này thì một tuần nữa năm tạ kẹo sẽ chảy thành mật, dính chặt vào giấy bóng kính.

Bốn cái chum sành lót vôi của anh chỉ chứa được tám chục cân. Năm tạ thì không đủ chum. Một tấn thì càng không.

Gấm đứng ở cửa buồng, tay đỡ bụng, nhìn anh.

– Hỏng à anh?

– Chưa hỏng. Nhưng sắp.

Gấm đi lại gần, cầm miếng kẹo cong trên tay anh, bẻ thử. Cô nhìn nó một lúc lâu. Rồi cô nói một câu làm anh đứng sững lại.

– Phòng sấy mộc ở xí nghiệp. – Cô nói. – Bên cạnh lò tuynen. Lò tháng này vẫn đốt một mẻ, xí nghiệp còn hàng đặt của một cơ quan. Phòng sấy lúc nào cũng khô, cái bát mộc để trong đấy hai ngày là cứng như đá.

Kiệm nhìn vợ. Bảy năm anh đốt lò tuynen ấy. Bảy năm anh đi qua cái phòng sấy mộc mỗi ngày, cái phòng tường gạch dày, mái thấp, nóng hầm hập, khô đến mức môi nứt nẻ. Anh đã quên nó, như anh đã quên cái lò đất.

Ba mươi năm không phải là kinh nghiệm. Ba mươi năm có khi là ba mươi năm quên.

Giám đốc xí nghiệp sứ Vạn Lăng là ông Phấn, năm mươi tám tuổi, đeo kính gọng đen, ngồi trong cái phòng làm việc có tấm bản đồ tỉnh đã bạc màu trên tường. Xí nghiệp nợ lương công nhân bốn tháng, nợ tiền than của hợp tác xã ba tháng. Ông nghe Kiệm nói xong, tháo kính ra lau, đeo vào, rồi tháo ra lau lần nữa.

– Anh Kiệm ngày trước đốt lò ở đây phải không?

– Vâng.

– Bây giờ anh làm kẹo. – Ông Phấn nói, giọng không mỉa mai, chỉ mệt. – Còn tôi thì ngồi đây không biết tháng sau lấy gì trả lương.

Ông đồng ý cho thuê phòng sấy mộc trong ba tuần, mỗi tuần năm trăm nghìn đồng, Kiệm tự trả thêm tiền củi để giữ một lò lửa nhỏ ở góc phòng những đêm lò tuynen không đốt. Ông viết một tờ giấy tay, đóng dấu xí nghiệp. Lúc Kiệm đứng dậy chào, ông nói thêm một câu:

– Anh có cần người không? – Ông hỏi. – Xí nghiệp còn hai mươi ba người ăn lương. Sang hè chắc không còn ai.

Kiệm nhìn ông giám đốc, nhìn tấm bản đồ bạc màu, nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi cái ống khói gạch của lò tuynen vẫn còn bốc một sợi khói mỏng. Anh biết xí nghiệp này sẽ đóng cửa vào mùa hè. Anh không cần trí nhớ của ai để biết điều đó.

– Sang hè em cần. – Anh nói.

Ba tuần trước Tết, kẹo của Kiệm nằm trong phòng sấy mộc của xí nghiệp sứ, xếp trên những cái giá gỗ ngày trước để bát mộc, tường hai bên kê những bao vôi sống buộc kín miệng. Trong phòng ấm và khô, mùi gạch nung, mùi vôi. Đêm nào không có mẻ lò, Kiệm ngủ lại trong đó, giữ lửa ở cái lò nhỏ góc phòng, ba tiếng dậy một lần thêm củi.

Bên ngoài, cả thị xã chìm trong nồm. Ở chợ, kẹo lạc của mấy nhà làm tay khác bắt đầu chảy, người bán phải đặt từng túi lên mẹt phơi dưới bóng đèn. Ở Hà Nội, bà Duệ nhắn qua phụ xe khách một câu: Kẹo tháng Chạp của cậu vẫn giòn. Không có lời khen nào khác.

Ngày hai mươi tháng Chạp, Khảm chạy hai chuyến xe hợp tác xã, chở một tấn kẹo sang kho công ty thực phẩm tỉnh bên. Anh Nghĩa đứng ở cửa kho, mở ngẫu nhiên mười túi ở mười thùng khác nhau, bẻ từng miếng. Miếng nào cũng gãy đánh tách.

Bên cạnh cửa kho có một đống thùng kẹo khác xếp riêng, nắp mở, giấy bóng kính bên trong đã dính bết, kẹo chảy ra thành một lớp mật nâu sẫm. Một ông thủ kho đang ghi biên bản.

– Hàng của hai xưởng ngoại thành Hà Nội. – Anh Nghĩa nói, không cần Kiệm hỏi. – Trả lại hết. Họ nhận hai tấn, ba tấn. Họ không có chỗ để.

Anh ta ký biên bản nhận hàng, đưa cho Kiệm, rồi đứng nhìn anh một lúc.

– Ra Giêng tôi lấy tiếp. – Anh ta nói. – Lấy quanh năm. Anh làm được bao nhiêu thì nói bấy nhiêu, tôi không ép.

Chiều hai mươi chín tháng Chạp, ngày tất niên năm Quý Dậu, Kiệm trả lại phòng sấy cho xí nghiệp, chở những bao vôi đã ngấm nước về đổ ra góc vườn. Lúc anh về đến nhà, u đang ngồi ở cái bàn gỗ gian giữa, trước mặt là tờ giấy Gấm vẽ hồi tháng Mười hai. Cái cân đòn nhỏ, túm lạc ở đầu móc, mấy chữ nghiêng nét mảnh. Kẹo lạc bà Tươi. Vạn Lăng.

U cầm tờ giấy ấy lên, đưa ra xa, nheo mắt nhìn.

– Cái cân này, – u nói, – nó vẽ quả cân to quá.

– Thì bảo Gấm vẽ lại cho nhỏ. – Kiệm nói.

– Thôi. – U đặt tờ giấy xuống. – To thì để to. Người ta nhìn thấy cái quả cân, người ta nhớ.

U đứng dậy, đi vào buồng. Đến cửa buồng thì u dừng lại, không quay ra.

– In thì in. – U nói. – Nhưng cân cho đủ.

Gấm, đang ngồi gói bánh chưng ở hiên, ngẩng lên. Cô nhìn Kiệm. Kiệm nhìn cô. Không ai nói gì.

Đêm giao thừa năm ấy, cái cân đòn không được mang về treo cạnh bàn thờ nữa. Trên bàn thờ, cạnh bát hương, dưới tấm ảnh bố, có gói vải đỏ đựng hai chỉ vàng của Gấm, và bên cạnh nó, trên cái khăn mùi xoa thêu chữ C, là quả cân của bố.

Mùng hai Tết Giáp Tuất, thằng Khảm đến chúc Tết, đã ngà ngà từ nhà ai đó. Nó mang theo một chai rượu và cu Bờm. Cu Bờm bốn tuổi, chạy vào là sà ngay xuống cạnh cái Hến, hai đứa chia nhau đĩa mứt.

Khảm ngồi ở bậc thềm, rót rượu ra hai cái chén, đẩy một chén sang cho Kiệm.

– Tao báo mày một tin. – Nó nói, mắt sáng rực. – Ra Giêng tao bỏ hợp tác xã.

– Sao lại bỏ?

– Ông Bằng thuê tao. Ông Bằng có hai xe tải, chạy tuyến Lạng Sơn. Lương gấp đôi hợp tác xã. Chạy một chuyến còn có tiền thưởng. – Nó nâng chén. – Mày làm ông chủ kẹo được thì tao làm ông lái xe tuyến biên giới chứ. Uống đi!

Kiệm cầm chén rượu. Anh không uống.

Tuyến Lạng Sơn. Ông Bằng. Hai xe tải. Kiếp trước, ông Bằng cũng thuê Khảm, cũng vào đầu năm 1994, và Khảm cũng ngồi ở cái bậc thềm này mà khoe như thế. Anh đã vỗ vai nó mà bảo hay quá, sau này tao có hàng thì mày chở cho tao.

Và một năm sau, đêm hai mươi bảy tháng Giêng năm Ất Hợi, nó đã chở hàng cho anh.

Anh đặt chén rượu xuống bậc thềm, chưa uống một giọt. Còn đúng một năm.

— Hết chương 12 —