Cái kho của bố

Chương 14: Cái kho của bố

Trên bức tường gạch phía trong cửa kho số ba, ngang tầm mắt, có một dòng chữ viết bằng sơn trắng đã bong gần hết: Bát mười, một nghìn hai trăm chồng. Kiểm ngày mười hai tháng Sáu năm bảy chín.

Kiệm đứng trước dòng chữ ấy rất lâu. Ông Phấn đứng sau lưng anh, cầm chùm chìa khóa, không giục.

Đó là chữ của bố anh. Nét chữ đứng, chữ g có cái đuôi vòng như con tôm, chữ k gạch ngang hai lần. Bố anh viết như thế trên mọi thứ: trên sổ kho, trên giấy biên nhận, trên cái nhãn dán vào hũ tương của u. Hồi bé anh đã ngồi trong cái kho này nhiều buổi chiều, chờ bố kiểm hàng xong để đèo về, nhìn bố cầm cái bút lông nhúng vào hộp sơn, viết lên tường những con số không bao giờ sai.

Mười tám năm thủ kho. Không lấy của ai một đồng.

– Kho này rộng nhất. – Ông Phấn nói. – Mái mới thay năm tám chín, không dột. Có cửa thông gió hai đầu. Ngày xưa để bát thành phẩm chờ xuất.

– Em biết. – Kiệm nói. – Bố em giữ kho này.

Ông Phấn im một lúc.

– Ông Chất. – Ông nói. – Tôi nhớ. Năm tám sáu tôi mới về làm phó giám đốc, ông ấy đã ốm. Người ta bảo cả xí nghiệp này chỉ có ông Chất là đếm bát không bao giờ sai một cái.

Tháng Bảy năm 1994, Kiệm lên Ủy ban thị xã làm giấy đăng ký hộ kinh doanh. Cái phòng một cửa ở tầng một, tường quét vôi vàng, một cô cán bộ trẻ đeo kính ngồi sau cái bàn có tấm kính lót, dưới tấm kính là một tờ giấy ghi các loại lệ phí. Cô hỏi anh tên hộ kinh doanh là gì, ngành nghề gì, địa chỉ ở đâu. Anh đọc cho cô viết. Sản xuất kẹo lạc. Hộ ông Phùng Văn Kiệm. Cô bảo anh về chờ, mười ngày quay lại lấy giấy, nhớ nộp thuế môn bài.

Cũng tháng ấy, anh ký hợp đồng thuê kho số ba với ban thanh lý tài sản xí nghiệp. Ba năm. Ông Phấn là người ký bên kia, chữ ký run, đóng con dấu xí nghiệp lần cuối cùng trước khi con dấu ấy bị nộp lên trên.

Anh còn làm một việc nữa, không ai bảo.

– Anh Phấn ơi. – Anh nói, lúc hai người ra đến cổng xí nghiệp. – Em cần một người giữ kho.

Ông Phấn nhìn anh qua cặp kính gọng đen.

– Anh thuê tôi?

– Lương không bằng giám đốc. – Kiệm nói. – Nhưng trả đúng thứ Bảy.

Ông Phấn tháo kính ra lau, đeo vào, rồi tháo ra lau lần nữa.

Đến tháng Tám, kho số ba của xí nghiệp sứ thành xưởng kẹo lạc.

Sáu cái lò đất đắp dọc tường phía đông, ống khói bằng tôn dẫn lên mái. Hai cái chảo gang to mua của một lò nha ở Thịnh Khê vừa bỏ nghề, cụ Đoài giới thiệu. Bàn cắt kẹo dài bằng ba cái chiếu ghép lại. Mười cái chum sành lót vôi đặt ở góc phía tây, chỗ khô nhất. Cái cân bàn thứ hai, mua mới, vì cái thứ nhất vẫn nằm giữa sân nhà bà Hòe, đặt ở cửa kho, ngay chỗ hàng vào hàng ra, kim to bằng ngón tay.

Mười hai người làm. Chị Lài làm tổ trưởng. Bảy chị ở xí nghiệp sứ nghỉ việc, cô Huệ mười chín tuổi, hai chị ở xã Đồng Khê do Gấm rủ về. Và thằng Lũng.

Bà Hòe đưa Lũng sang tận cửa xưởng, một sáng đầu tháng Tám. Thằng bé mười bảy tuổi đã cao vượt mẹ, vai to ra, nhưng vẫn gầy như cái sào, cái áo sơ mi trắng mặc lần đầu còn nếp gấp.

– Cậu dạy nó cái gì thì dạy. – Bà Hòe nói. – Nó học hết lớp chín rồi, không học nữa. Ở nhà nó chỉ biết chèo thuyền với cuốc lạc. Cậu cho nó làm gì cũng được, miễn là đừng cho nó đi Lạng Sơn.

– Sao lại Lạng Sơn hả bác?

– Thanh niên bãi tôi bây giờ đứa nào cũng đòi đi Lạng Sơn. – Bà Hòe nói. – Đi về đứa nào cũng có tiền. Rồi đứa nào cũng thành ra cái ngữ khác.

Lũng làm việc nặng: khuân bao lạc, rang lạc bằng cát, chất kẹo vào chum. Nó học nhanh. Đến tuần thứ hai nó đã biết nhìn màu lạc trong chảo mà gọi u ra cắn thử đúng lúc. Đến tuần thứ tư nó đã biết nghe tiếng nha sủi mà đoán còn bao lâu tới tơ. U bảo thằng này có cái mũi.

U ra xưởng mỗi sáng. U vẫn không ra chợ, nhưng u ra xưởng, đứng ở chỗ rang lạc, mỗi mẻ cắn một hạt. Từ nhà u đến xưởng mười lăm phút đi bộ. U đi đường vòng qua bờ đê, không đi qua chợ.

Lương trả vào chiều thứ Bảy.

Năm giờ chiều, cả xưởng dừng tay. Gấm ngồi ở cái bàn gỗ kê cạnh cái cân bàn, trước mặt là cuốn sổ lương và mười hai cái phong bì giấy xi măng. Cô đọc tên từng người, số ngày công, số tiền. Người ấy lên nhận phong bì, đếm, ký vào sổ. Không ai phải hỏi. Không ai phải chờ.

Tuần đầu tiên, khi đến lượt chị Lài, chị cầm phong bì, đếm tiền, rồi đứng yên trước bàn.

– Chị Lài ơi, chị ký đi. – Gấm nói.

Chị Lài không ký. Chị đứng đấy, cầm cái phong bì, rồi bật khóc. Chị khóc to, như trẻ con, nước mắt nước mũi tèm lem, cả xưởng ngẩn ra nhìn.

– Xí nghiệp nợ chị bốn tháng lương. – Chị nói qua tiếng nấc. – Bốn tháng. Đến giờ vẫn chưa trả. Chồng chị đi Liên Xô sáu năm không gửi về đồng nào. Hai đứa con chị đi học phải nợ tiền trường. Thế mà chú Kiệm trả lương đúng thứ Bảy. Đúng thứ Bảy.

Gấm đứng dậy, đi vòng qua bàn, ôm lấy chị. Mấy chị khác cũng sụt sịt. Ông Phấn đứng ở cửa kho, quay mặt ra ngoài.

Kiệm đứng ở góc xưởng, cạnh mấy cái chum vôi. Anh không đi đến. Anh nhớ những ngày ở chợ đầu mối, những chiều thứ Bảy đứng chờ chủ hàng trả công, chủ hàng bảo mai, mai lại bảo thứ Hai. Anh nhớ cái cảm giác của một người đàn ông năm mươi tuổi đứng xin tiền công của chính mình, như xin bố thí.

Từ hôm ấy, lương thứ Bảy thành một cái lệ. Năm giờ chiều, dù mưa dù nắng, dù xưởng còn một mẻ nha đang sôi, Gấm ngồi xuống cái bàn gỗ và đọc tên.

Tháng Chín, những túi kẹo bắt đầu có nhãn.

Gấm mang tờ giấy vẽ lên Hà Nội, tìm một xưởng in lưới ở phố Hàng Bồ. Người ta khắc khuôn, in lên những cái túi nilon trong, mực đỏ: cái cân đòn nhỏ với quả cân to, túm lạc ở đầu móc, mấy chữ nghiêng nét mảnh. Kẹo lạc bà Tươi. Vạn Lăng. Bên dưới, nhỏ hơn, Gấm cho in thêm một dòng mà cô tự nghĩ ra: Cân đủ năm trăm gam.

Bà Duệ cầm cái túi đầu tiên lên, đưa ra xa, nheo mắt nhìn.

– Bà Tươi là ai?

– Mẹ cháu ạ.

– Thế cái cân này là cân của nhà cậu?

– Vâng.

Bà Duệ nhìn cái nhãn lâu hơn. Ngón cái đẩy một hạt tràng hạt, dừng, đẩy một hạt nữa.

– Quả cân vẽ to quá. – Bà nói.

– Mẹ cháu cũng bảo thế.

Bà Duệ hừ một tiếng ở mũi, có thể là cười.

Ở trong nhà, một người đàn ông chừng ba mươi tuổi, áo sơ mi kẻ sọc cắm thùng, đeo ở thắt lưng một cái hộp đen nhỏ có màn hình, bước ra. Anh ta cầm một túi kẹo lên, lật qua lật lại, đọc cái dòng chữ cân đủ năm trăm gam, rồi cười.

– Mẹ ơi, kẹo này phải đưa ra mấy cái cửa hàng ở phố Hàng Bông với phố Huế. – Anh ta nói. – Bày ở đấy, bán gấp rưỡi. Nhưng giá nhập phải xuống. Anh Kiệm bớt cho em mười phần trăm, em đưa đi được gấp đôi.

– Đây là thằng Tấn, con trai tôi. – Bà Duệ nói, không nhìn con. – Nó mới về làm với tôi.

Tấn chìa tay ra bắt tay Kiệm. Bàn tay mềm, ướt mồ hôi.

– Anh nghĩ xem. – Tấn nói. – Gấp đôi đấy.

– Tôi chưa chết. – Bà Duệ nói. – Giá thì tôi định.

Tấn nhún vai, cười, cái hộp đen ở thắt lưng kêu tít tít. Anh ta nhìn vào màn hình, rồi quay vào trong nhà, không chào.

Kiệm nhìn theo anh ta. Anh không biết người này. Kiếp trước, khi anh gặp bà Duệ năm 2010 ở xưởng ông Cự, bà ngồi một mình trên cái ghế nhựa. Không có con trai nào đi cùng. Bà không bao giờ nhắc đến một người con trai nào.

Thằng Khảm thì anh tìm thấy ở quán bi-a.

Một tối thứ Bảy tháng Mười một, sau khi trả lương xong, anh đi bộ ra sau bến xe. Đèn tuýp trong quán ông Tạo vẫn nhấp nháy. Ba cái bàn nỉ xanh đều có người. Khảm đứng ở bàn trong cùng, cởi trần, cái cơ bi-a gác trên vai, điếu thuốc lá ngậm ở khóe miệng.

– À, ông chủ kẹo! – Ông Tạo ngồi ở cái bàn gỗ gần cửa, cười to. – Ông chủ kẹo sang đánh mấy cơ à?

Kiệm không đáp. Anh đi thẳng vào chỗ Khảm.

– Ra đây tao bảo.

Khảm nhìn anh, rồi gác cơ, đi ra theo. Hai người đứng ở bãi đất sau quán, chỗ mấy cái thùng phuy đựng nước mưa.

– Mày nợ ông ấy bao nhiêu? – Kiệm hỏi.

– Mày nghe ai nói?

– Duyến.

Khảm nhổ điếu thuốc ra đất, giẫm lên.

– Đàn bà lắm mồm. – Nó nói. – Không nhiều. Tao trả được.

– Bao nhiêu?

– Mày làm như mày là bố tao.

– Mày bỏ bài đi. – Kiệm nói. – Mày về làm cho tao. Tao trả lương bằng ông Bằng, trả đúng thứ Bảy. Tao trả dần nợ cho mày, trừ vào lương.

Khảm nhìn anh rất lâu. Rồi nó cười, cái cười rỗng như tiếng gõ vào thùng phuy.

– Mày nói như ông chủ. – Nó nói. – Thằng Kiệm bây giờ nói câu nào cũng như ông chủ. Tao không làm thuê cho mày. Tao làm thuê cho mày thì tao còn mặt mũi nào nhìn mày.

– Mày nhìn ông Tạo thì có mặt mũi à?

Khảm không trả lời. Nó móc bao thuốc lá ra, châm một điếu mới, tay hơi run. Rồi nó nói, giọng nhỏ hẳn đi, như đang khoe một bí mật:

– Mày không phải lo. Ra Giêng tao trả hết. Ông Bằng bảo có một chuyến to, hàng của một ông Lạng Sơn, phải về trước ngày ba mươi tháng Giêng để người ta kịp giao. Đêm hai mươi bảy chạy xuyên đêm, thưởng gấp ba. Một chuyến ấy là tao trả xong ông Tạo, còn dư.

Kiệm đứng im. Gió từ bến xe thổi lại, mang theo mùi dầu máy, mùi khói than.

Đêm hai mươi bảy tháng Giêng. Chạy xuyên đêm.

Anh nghe chính miệng thằng bạn mình nói ra cái ngày ấy, cái đêm ấy, như nghe người ta đọc trước tờ cáo phó.

— Hết chương 14 —