Mùa khủng hoảng

Chương 25: Mùa khủng hoảng

Cái rương gỗ của u vẫn nằm dưới gầm giường, cái khóa đồng vẫn chỉ cài bằng một cái chốt.

Mười một giờ đêm, Kiệm quỳ trên nền gạch trong buồng u, kéo cái rương ra từng chút một cho khỏi kêu. U ngủ trên giường, quay mặt vào tường, tiếng thở đều và nặng. Ngoài gian giữa, Gấm và hai đứa con đã ngủ từ lâu.

Anh mở nắp rương. Mùi long não, mùi vải cũ. Mấy cái áo dài của u từ hồi cưới, gấp vuông vức. Cái mũ cối của bố. Cái hộp sắt đựng ảnh. Và tập giấy tờ nhà buộc dây chun, nằm đúng chỗ anh nhớ.

Bốn năm trước, ở đúng cái rương này, anh đã tìm thấy quả cân thật của bố bọc trong khăn mùi xoa. Bây giờ anh tìm một thứ khác.

Quỹ tín dụng nhân dân ở thị xã cho vay hai mươi triệu, lãi một phẩy năm phần trăm một tháng, kỳ hạn một năm, nếu có tài sản thế chấp. Ông cán bộ tín dụng nói thế, chiều nay, trong cái phòng có tấm lịch treo tường in hình một cái đập thủy điện. Ông bảo anh mang giấy tờ nhà đến, có chữ ký của chủ hộ. Chủ hộ là u.

Năm 1999, ở một kiếp khác, anh đã làm đúng việc này. Anh đã mở cái rương lúc nửa đêm, lấy tập giấy tờ, mang đi cầm ở một chỗ không phải quỹ tín dụng mà là nhà một người cho vay ở phố Ga, lãi gấp ba. Anh đã giả chữ ký của u. U không biết, cho đến năm 2008, khi người ta đến đòi nhà và u đang nằm ở bệnh viện tỉnh.

Kiệm cầm tập giấy tờ trong tay, ngồi trên nền gạch lạnh. Cái dây chun đã giãn, chạm vào là đứt.

Anh ngồi như thế rất lâu. Rồi anh đặt tập giấy tờ trở lại chỗ cũ, đóng nắp rương, đẩy nó vào gầm giường.

– Mày tìm cái gì? – U nói, không quay lại.

Kiệm giật mình. U không ngủ. Có lẽ u đã không ngủ từ lúc anh bước vào.

– Con tìm giấy tờ nhà. – Anh nói.

U trở mình, ngồi dậy, kéo cái chăn lên vai. Trong bóng tối, anh chỉ thấy cái dáng gầy của u và cái vệt bạc trên tóc.

– Để làm gì?

Anh kể. Chín mươi ngày của Tấn. Ba mươi cái phong bì mỗi thứ Bảy. Từ tháng này, xưởng làm ra bao nhiêu thì tiền nằm ở Hà Nội ba tháng mới về. Anh Nghĩa cắt một nửa đơn Tết vì công ty khó. Bà đại lý Hòn Gai bảo thợ mỏ dưới ấy bị nợ lương ba tháng, không ai mua kẹo. Ở Hà Nội người ta nói chuyện tiền bên Thái Lan mất giá, chuyện mấy công ty nước ngoài rút về, chuyện gì anh nghe cũng không hiểu hết, chỉ biết là người mua ít đi.

U nghe hết, không ngắt câu nào.

– Gấm nó biết không?

– Con chưa nói.

– Sao không nói?

Kiệm im. Anh không biết trả lời thế nào. Vì cô sẽ bảo đừng ký chín mươi ngày với Tấn, và cô đã bảo thế rồi. Vì cô sẽ bảo cắt bớt người, và anh không muốn cắt. Vì từ một lúc nào đó, anh không còn hỏi cô nữa, và anh không nhớ lúc ấy là lúc nào.

U với tay xuống gầm giường, kéo cái rương ra, mở nắp, lấy tập giấy tờ nhà, đặt vào tay anh.

– Mày hỏi tao. – U nói. – Thế là được.

– U không hỏi con vay làm gì à?

– Mày vừa nói rồi. – U nằm xuống, kéo chăn. – Mai tao lên quỹ ký cho mày. Nhưng mày nghe tao. Mày hỏi tao thì mày cũng phải hỏi vợ mày. Tao già rồi, tao chết thì cái nhà này là của nó với hai đứa nhỏ.

Hôm sau u lên quỹ tín dụng, ký tên vào tờ hợp đồng thế chấp, nét chữ to, run, từng chữ tách rời. Kiệm cầm hai mươi triệu về. Anh không nói với Gấm.

Lương thứ Bảy tháng Mười một vẫn trả đúng năm giờ chiều. Tháng Mười hai cũng thế.

Gấm không hỏi tiền ở đâu ra. Cô thấy trong sổ, ở cột thu, một dòng hai mươi triệu anh ghi bằng bút bi xanh, không có chữ gì bên cạnh. Cô nhìn dòng ấy một lúc, rồi lật sang trang. Kiệm thấy cô nhìn. Anh không giải thích.

Cuối tháng Mười một, trời trở rét. Gió mùa đông bắc thổi tạt qua bến xe, cuốn theo bụi đường, lá bàng khô, vỏ bánh mì. Cái gian nhỏ của u cạnh cổng bến không có cửa, chỉ có tấm bạt kéo xuống được một nửa. U vẫn ngồi trên ghế đẩu cao từ bảy giờ sáng đến năm giờ chiều, khoác cái áo bông cũ, đội cái mũ len Gấm đan, hai tay thu vào ống tay áo.

Người ta vẫn mang kẹo đến cân. Ít hơn mùa thu. Kẹo giả không còn nhiều ở quanh đây nữa, Hoàn đã thôi dùng tên bà Tươi, chuyển sang cái nhãn Kẹo lạc Hoàn Ký. Nhưng người đi xe khách đã quen. Họ dừng lại, chào bà, mua vài túi, có người chẳng mua gì, chỉ đứng sưởi tay ở cái bếp than tổ ong u để dưới chân.

Một buổi chiều đầu tháng Mười hai, Kiệm từ xưởng sang đón u, thấy u ngồi trên ghế đẩu mà hai mắt nhắm.

– U ơi.

U mở mắt. Mặt u đỏ bừng, hai bên thái dương có mấy đường gân xanh nổi lên.

– Tao chóng mặt. – U nói. – Ngồi tí là hết.

Kiệm gọi một cái xích lô, đưa u lên trạm y tế phường. Bà y sĩ quấn cái bao vải quanh cánh tay u, bóp quả bóp cao su, nghe bằng cái ống nghe, nhíu mày.

– Một trăm tám mươi. – Bà y sĩ nói. – Bác phải nghỉ. Không được ngồi gió. Không ăn mặn. Không được lo nghĩ gì.

– Không lo nghĩ thì tôi chết. – U nói.

Bà y sĩ không cười. Bà kê cho u mấy vỉ thuốc, dặn Kiệm phải đo huyết áp cho u mỗi tuần, phải giữ ấm, phải bắt u ở nhà.

U không ở nhà.

Sáng hôm sau, u lại dậy lúc năm giờ, thắp hương, cầm cái khăn mùi xoa thêu chữ C, cầm quả cân, đi ra bến xe. Kiệm đứng chặn ở cổng. U nhìn anh.

– Mày định rào tao như rào cái sân à? – U hỏi.

Anh tránh ra.

Gấm là người nghĩ ra cách. Cô không bắt u về. Cô chia buổi. Buổi sáng u ngồi. Buổi chiều Gấm ngồi, mang theo cuốn sổ xưởng, vừa trông hàng vừa tính toán. Cái Hến đi học về thì sang ngồi với mẹ, làm bài trên cái thùng kẹo, thỉnh thoảng đứng lên trên ghế con giúp khách đọc vạch cân. U về nhà nằm, càu nhàu cả buổi chiều, nhưng nằm.

Một buổi chiều, Hưng em trai Gấm đạp xe từ Đồng Khê lên, ghé vào gian hàng ở bến xe. Hai mươi lăm tuổi, làm thợ sửa xe máy ở phố Ga, tóc để dài chấm gáy, cái áo khoác bò bạc màu. Nó ngồi xổm cạnh bếp than tổ ong, hơ tay, bóc một túi kẹo ăn.

– Chị ơi, chị có tiền nhàn rỗi thì chơi họ đi. – Nó nói, miệng nhai rau ráu. – Họ bà Đào ở phố Ga ấy. Cả phố Ga chơi. Góp tháng, ai cần tiền trước thì bỏ thăm hốt trước, ai không cần thì để cuối, ăn lãi. Em chơi một dây được nửa năm rồi, tháng nào cũng đủ.

– Bà Đào nào?

– Bà Phí Thị Đào. Ngày xưa cho vay, giờ cầm họ. – Hưng nói. – Bà ấy giữ sổ kỹ lắm, ai đóng ngày nào, hốt ngày nào, ghi hết.

Gấm không nói gì. Cô cân cho một bà khách năm túi kẹo, ghi vào sổ, rồi mới quay lại.

– Chị không có tiền nhàn rỗi. – Cô nói.

– Thì lúc nào có. – Hưng nói, đứng dậy phủi quần. – Chị cứ nhớ. Cần tiền gấp mà không muốn vay quỹ, không muốn thế chấp gì, thì chỉ có họ.

Nó đạp xe đi. Gấm nhìn theo em mình một lúc, rồi cúi xuống cuốn sổ. Cô không ghi gì vào đấy về chuyện ấy. Nhưng cô nhớ.

Có một chiều Gấm từ bến xe về, đặt cuốn sổ lên bàn gỗ, rồi đứng nhìn anh.

– U kể với em rồi. – Cô nói.

Kiệm ngừng tay.

– Chuyện cái nhà. – Gấm nói. – U bảo anh vào lục rương lúc nửa đêm, rồi u đưa cho anh. U bảo em đừng trách anh, vì anh còn biết hỏi u.

– Anh định nói với em.

– Bao giờ?

Anh không trả lời. Gấm kéo cái ghế, ngồi xuống đối diện anh.

– Em không giận chuyện vay. – Cô nói. – Mình cần thì mình vay. Em giận vì em là người giữ sổ, mà em phải đọc một dòng hai mươi triệu không có chữ nào bên cạnh, rồi đi hỏi u xem chồng em làm gì. – Cô dừng lại. – Ba năm trước anh bảo em: em giữ tiền thì không mất đồng nào. Bây giờ anh vẫn để em giữ sổ. Nhưng anh không để em biết sổ ấy nghĩa là gì nữa.

– Gấm…

– Em không nói nữa. – Gấm nói, đứng dậy. – U bảo em nó giống bố mày, nó im. Em không muốn im. Nhưng nói với anh bây giờ, em không biết nói thế nào cho anh nghe.

Cô đi vào buồng. Kiệm ngồi một mình ở bàn gỗ, trước cuốn sổ. Anh mở ra trang có dòng hai mươi triệu. Anh cầm bút, định viết thêm mấy chữ bên cạnh. Vay quỹ tín dụng, thế chấp nhà. Rồi anh thấy viết thế bây giờ cũng chẳng để làm gì. Anh gấp sổ lại.

Tết Mậu Dần đến sớm, ngay cuối tháng Một.

Xưởng chạy hết công suất cho đơn Tết, dù đơn đã ít hơn năm ngoái một phần ba. Tấn nhận hàng đều, nhưng tiền thì chưa thấy đồng nào của đợt tháng Mười một. Anh ta nhắn qua máy nhắn tin: Ra Tết thanh toán. Năm nay khó, anh thông cảm. Hai mươi triệu của quỹ tín dụng đã gần hết.

Hai mươi bảy tháng Chạp, thứ Bảy, Kiệm trả lương Tết cho ba mươi người, mỗi người thêm một tháng lương như mọi năm. Gấm đọc tên. Chị Lài nhận phong bì, đếm, rồi nhìn anh một cái lâu hơn mọi khi.

– Chú Kiệm năm nay khó mà vẫn thưởng. – Chị nói.

– Năm nào cũng thế, chị ạ.

– Ừ. – Chị Lài nói. – Năm nào cũng thế thì năm nay mới khó.

Bốn giờ chiều hôm ấy, thằng Lũng chạy xe đạp từ phía bến xe về xưởng, phanh kít trước cổng, mặt trắng bệch.

– Chú ơi! Bà ngã ở bến xe rồi!

Kiệm chạy. Anh chạy qua phố Chợ, qua cổng bến xe, qua đám người đang đứng tụ lại trước cái gian nhỏ. U nằm nghiêng trên nền xi măng, cạnh cái ghế đẩu đổ, một tay vẫn nắm chặt sợi dây gai của cái cân đòn. Cái cân rơi xuống theo u, nằm ngang trên nền đất, đầu sợi dây gai trống trơn.

Cái Hến đứng cạnh bà, sáu tuổi rưỡi, không khóc, hai tay ôm cái khăn mùi xoa thêu chữ C, bọc tròn một vật nhỏ bên trong.

– Quả cân của ông lăn xuống gầm xe. – Con bé nói, giọng run. – Bà bảo con bò vào nhặt. Con nhặt được rồi.

— Hết chương 25 —