Kẹo bà Tươi giả

Chương 23: Kẹo bà Tươi giả

Gấm đặt hai cái túi kẹo cạnh nhau trên mặt bàn gỗ gian giữa, một túi của xưởng, một túi bà đại lý Hòn Gai gửi về, rồi cầm cái kính lúp của ông Phấn lên soi.

Kiệm đứng sau lưng cô. Nhìn bằng mắt thường thì hai cái nhãn giống hệt nhau. Cùng mực đỏ, cùng cái cân đòn nằm ngang, cùng quả cân to, cùng mấy chữ nghiêng nét mảnh.

– Họ không có khuôn của mình. – Gấm nói, mắt vẫn dí vào kính lúp. – Ông Quýnh rửa trước mặt em rồi. Họ chụp lại cái túi, khắc khuôn khác. Anh nhìn đây.

Cô chỉ vào cái quả cân trên nhãn giả. Trên nhãn thật, quả cân treo bằng một sợi dây mảnh, Gấm vẽ bằng một nét bút lông duy nhất từ móc xuống. Trên nhãn giả, sợi dây đứt làm hai đoạn, chỗ đứt đúng chỗ nét bút của Gấm mảnh nhất.

– Nét mảnh quá thì máy chụp không ăn. – Cô nói. – Người ta không biết là thiếu. Người ta chỉ chép cái người ta nhìn thấy.

Cô đặt kính lúp xuống, cầm túi kẹo giả lên, đặt lên cái cân đĩa ở đầu bàn. Bốn trăm hai mươi gam.

– Cân đủ năm trăm gam. – Cô đọc dòng chữ in trên túi, giọng không có gì. – Họ chép cả câu ấy.

Đến tháng Ba năm 1997, kẹo lạc bà Tươi giả đã có ở Hòn Gai, Cẩm Phả, ở hai cái chợ thị xã tỉnh bên, và ở ít nhất ba hàng tạp hóa trên phố Huế, Hà Nội. Rẻ hơn kẹo thật hai mươi phần trăm. Ăn được miếng đầu, miếng thứ hai đã thấy mùi dầu ôi. Để một tuần là chảy.

Khách không phân biệt được. Khách chỉ biết là kẹo bà Tươi dạo này dở đi.

Bà đại lý Hòn Gai cắt một nửa số thùng. Anh Nghĩa ở công ty tỉnh bên gọi điện về bưu điện thị xã, nhắn Kiệm lên gặp, rồi đặt lên bàn một chồng thư khiếu nại của khách mua ở các cửa hàng mậu dịch. Có thư viết: Kẹo Tết mua biếu thủ trưởng, mở ra chảy như nhựa đường, xấu hổ không biết để mặt vào đâu.

– Tôi biết không phải kẹo của anh. – Anh Nghĩa nói. – Tôi đã cân. Nhưng người mua thì họ có biết đâu. Họ chỉ nhìn cái nhãn.

Ở Hà Nội, Tấn thì không có vẻ gì là lo.

– Hàng giả thì hàng nào chả có, anh Kiệm. – Tấn nói, ngồi vắt chân trên cái ghế mây trong ngõ chợ Bắc Qua, chỗ ngày trước bà Duệ ngồi gẩy bàn tính. Cái bàn tính không còn. Thay vào đó là một cái máy tính bỏ túi chạy pin. – Người ta làm giả là vì hàng anh có tiếng. Anh phải mừng.

– Ba cửa hàng trên phố Huế bày kẹo giả. Ba cửa hàng ấy anh có mối không?

Tấn nhún vai, không trả lời thẳng.

– Khách hỏi kẹo bà Tươi thì người ta bán kẹo bà Tươi. – Anh ta nói. – Cái nào rẻ hơn thì khách lấy cái ấy. Anh muốn tôi giữ được tủ kính cho anh thì anh xuống giá đi.

Kiệm nhìn cái ghế mây, nhìn cái máy tính bỏ túi. Bà Duệ về hưu mới hơn một năm, mà cái ngõ này đã không còn mùi của bà.

Kiệm theo xe ông Đạt ra Hòn Gai, đi một vòng các hàng tạp hóa dưới chợ. Một bà bán hàng khô gần bến tàu, sau khi được anh mua hết mười túi kẹo giả, mới chịu nói. Hàng ấy có một xe từ Hà Nội chở xuống, mười ngày một chuyến. Người giao hàng đưa hóa đơn viết tay, cuối hóa đơn có cái tên: Mạc Văn Hoàn, bánh kẹo các loại.

Kho của Mạc Văn Hoàn ở trong một con ngõ gần chợ Đồng Xuân, cách cái ngõ của bà Duệ chưa đến năm trăm bước chân.

Hoàn ba mươi bảy tuổi, người đậm, tóc chải ngược bóng dầu, đeo cái đồng hồ mạ vàng to bản ở cổ tay trái. Ông ta tiếp Kiệm ở một cái bàn uống nước kê giữa kho, xung quanh chất đầy những thùng bánh quy, kẹo cứng, ô mai, mứt gừng. Ông ta rót trà, mời thuốc lá, cười rất nhiều.

– Anh Kiệm. Tôi biết anh. Kẹo của anh ngon. – Hoàn nói. – Ở phố này ai cũng biết kẹo lạc dưới Vạn Lăng ngon.

– Thế thì sao anh làm giả kẹo của tôi?

Hoàn đặt chén trà xuống, vẫn cười.

– Giả là thế nào? – Ông ta nói. – Kẹo lạc thì ai chả làm được. Tôi thuê một xưởng ở Thường Tín làm, tôi bán. Còn cái tên bà Tươi, anh đăng ký ở đâu chưa? Anh có giấy tờ gì bảo cái tên ấy là của anh không?

Kiệm im.

Anh không có. Anh có giấy đăng ký hộ kinh doanh, có hợp đồng thuê kho, có sổ lương, có phiếu cân. Anh không có một tờ giấy nào nói rằng cái tên Kẹo lạc bà Tươi và cái quả cân to ấy là của nhà anh.

– Anh không có. – Hoàn nói thay anh. – Tôi biết anh không có, tôi mới làm. Tôi là người buôn bán, tôi không làm gì trái pháp luật. – Ông ta rít một hơi thuốc. – Mà tôi cũng không muốn làm khó anh. Anh muốn thì anh bán cái tên ấy cho tôi. Tôi trả giá phải chăng. Anh vẫn làm kẹo, tôi đứng tên, mình chia nhau cái thị trường.

Kiệm đứng dậy. Anh không uống chén trà.

Ra đến đầu ngõ, anh đứng dưới một gốc sấu, nghe máu đập trong thái dương. Thằng hai mươi lăm tuổi trong anh, cái thằng anh tưởng đã ngủ yên, thức dậy. Kiếp trước, những năm buôn hàng Lạng Sơn, anh quen mấy thằng bến xe chuyên đi đòi nợ thuê. Một chiếc xe máy, hai cái gậy, một đêm. Kho của Hoàn có một cái cửa sau nhìn ra con ngõ cụt.

Anh đứng dưới gốc sấu rất lâu, cho đến khi cái ý nghĩ ấy nguội đi. Rồi anh đi bộ ra bến xe Long Biên.

Gấm là người hỏi được đường.

Cô hỏi anh Nghĩa. Anh Nghĩa hỏi phòng pháp chế của công ty. Phòng pháp chế bảo: muốn cái tên và cái hình vẽ ấy là của mình thì phải nộp đơn đăng ký nhãn hiệu ở cơ quan sở hữu công nghiệp trên Hà Nội. Phải có mẫu nhãn, phải kê ra mặt hàng nào, phải nộp lệ phí. Rồi chờ. Người ta xem xét, tra cứu, đăng công báo. Nhanh thì một năm, chậm thì hơn.

– Một năm. – Kiệm nói. – Trong một năm ấy nó bán hết cái tên của mình rồi.

– Thì một năm. – Gấm nói. – Anh có cách nào nhanh hơn mà không phải đi tù không?

Kiệm nhìn vợ. Cô nói câu ấy bình thản, như hỏi giá lạc. Nhưng anh biết cô đã nhìn thấy cái gì đó trên mặt anh hôm anh từ Hà Nội về, cái gì đó anh tưởng đã giấu được.

– Không có. – Anh nói.

– Thế thì nộp đơn.

Gấm vẽ lại cái nhãn.

Cô vẽ suốt một tuần, buổi tối, ở cái bàn gỗ gian giữa, sau khi hai đứa con đã ngủ. Cô lấy ra những cái bút lông nhỏ mang về từ xí nghiệp sứ, cái đĩa pha màu đã sứt, một thỏi mực đỏ mài với nước. Kiệm ngồi đối diện, không giúp được gì, chỉ ngồi xem.

Cái cân đòn vẫn nằm ngang. Quả cân vẫn to. Nhưng lần này, trên bụng quả cân, Gấm vẽ ba vết khía song song, mảnh như sợi tóc. Không phải ba vết khía sắc cạnh. Ba vết khía mòn, nét bút nhòe ra ở hai đầu, như người ta miết ngón tay cái lên đấy hai chục năm.

Ở góc dưới bên phải cái nhãn, nhỏ bằng hạt đỗ xanh, cô vẽ một bông sen. Năm cánh, cuống cong như một nét chữ.

– Bông sen để làm gì? – Kiệm hỏi.

– Để em nhận ra. – Gấm nói. – Họ chụp lại thì cái bông sen này nó nhòe thành một chấm. Họ không biết đấy là cái gì. Họ không biết để mà vẽ lại.

Anh nhìn bông sen nhỏ. Anh biết nó ở đâu ra. Cái bát mộc trên gác xép, cạnh con búp bê tóc vàng cái Hến không bao giờ chơi.

U đi ngang qua cái bàn, dừng lại, cúi xuống nhìn ba vết khía mòn trên quả cân Gấm vẽ. U nhìn lâu, không nói gì. Rồi u đi lên bàn thờ, nơi quả cân thật của bố nằm trên cái khăn mùi xoa thêu chữ C, cạnh gói vải đỏ của Gấm. U không cầm nó lên. U chỉ đứng đấy nhìn.

Tháng Năm, Kiệm và Gấm lên Hà Nội nộp đơn. Một tòa nhà cũ có cầu thang gỗ, một cái phòng có những chồng hồ sơ cao đến ngực, một cô cán bộ đeo kính đọc từng tờ, bảo bổ sung chỗ này chỗ kia. Ba lần lên xuống. Đến lần thứ ba, cô cán bộ đóng một cái dấu lên tờ đơn, ghi ngày nộp, đưa lại cho Gấm một tờ biên nhận.

– Ngày nộp đơn là quan trọng nhất. – Cô cán bộ nói. – Ai nộp trước thì người ấy được xét trước. Anh chị giữ tờ này cho kỹ.

Gấm cất tờ biên nhận vào cái phong bì giấy xi măng, mang về, đặt lên bàn thờ, dưới quả cân của bố.

Hàng giả không vì thế mà dừng lại.

Hè năm ấy, xưởng làm ra bao nhiêu thì bán được một nửa. Ba mươi người làm, Kiệm cho nghỉ luân phiên, mỗi tuần mỗi người nghỉ hai ngày, vẫn trả lương thứ Bảy, nhưng trả theo ngày công. Cái kho số bốn thuê thêm hồi tháng Mười năm ngoái giờ chất đầy chum kẹo không ai lấy.

Một buổi sáng tháng Sáu, Kiệm ra chợ Vạn Lăng mua đường. Ở gian hàng mắm của bà Sáu, cái góc vẫn bày nhờ mẹt kẹo của xưởng từ năm 1993, có một bà khách đứng chống nạnh, tay giơ một túi kẹo lên cao.

– Kẹo bà Tươi đây chứ còn của ai! – Bà khách nói to. – Mua ở chợ thị xã bên, mang về nhà cân lại, thiếu cả lạng. Cân đủ năm trăm gam! Bà Tươi bao nhiêu năm vẫn cái thói ấy!

Cả dãy B quay lại nhìn. Bà Sáu không đứng phắt dậy chống nạnh như năm 1993. Bà già rồi, sáu mươi hai tuổi, đầu gối đau. Bà chỉ đưa tay ra.

– Đưa đây tao cân.

Bà đặt túi kẹo lên cái cân đĩa của bà. Bốn trăm ba mươi gam. Rồi bà lấy một túi trong mẹt của xưởng, đặt lên. Năm trăm linh hai gam.

– Túi của bà mua ở đâu thì bà về đấy mà chửi. – Bà Sáu nói. – Túi bà Tươi đây. Mở ra mà ngửi.

Bà khách cầm túi kẹo của mình, nhìn hai cái nhãn, không phân biệt được, hừ một tiếng rồi bỏ đi. Mấy người đứng xem cũng tản ra. Không ai mua thêm túi nào ở cái mẹt.

Lúc ấy Kiệm mới thấy u.

U đứng ở đầu lối đi dãy B, cách gian hàng cũ của mình bốn bước chân, cái làn mây khoác ở tay. Từ năm 1993, đây là lần đầu tiên anh thấy u vào chợ bằng cổng này. U đã nghe hết. Mặt u không đổi sắc, chỉ có hai bàn tay nắm cái quai làn chặt đến trắng các đốt.

Tối hôm ấy, u gọi anh vào buồng.

– Mày thuê cho tao một cái gian ở bến xe. – U nói. – Chỗ người ta ra vào đông nhất. Tao ngồi.

– U ngồi làm gì?

– Ngồi bán kẹo. – U nói. – Người ta chửi tên tao ở giữa chợ. Bốn năm trước họ chửi đúng. Bây giờ họ chửi sai. Tao không để họ chửi sai.

— Hết chương 23 —