Phiên tòa tháng Tư

Chương 20: Phiên tòa tháng Tư

Ông thợ in ở phố Hàng Bồ có mười đầu ngón tay đỏ như vừa bóc gấc. Mực in lưới ăn vào kẽ móng, rửa không ra, ông bảo ba mươi năm rồi ông quen, đi ăn cỗ người ta tưởng ông mổ lợn.

Gấm đặt một túi kẹo lên cái bàn gỗ của ông, mặt có nhãn ngửa lên. Cái cân đòn nhỏ, quả cân to, túm lạc ở đầu móc. Kẹo lạc bà Tươi. Vạn Lăng. Cân đủ năm trăm gam.

– Cái nhãn này ông in cho cháu từ tháng Chín năm ngoái. – Cô nói. – Từ đó đến giờ, ngoài cháu ra, có ai đặt in nhãn này nữa không?

Ông thợ in tên Quýnh, sáu mươi tuổi, cái kính lão trễ xuống đầu mũi. Ông nhìn cái túi, rồi nhìn Gấm, rồi với lấy một cuốn sổ bìa các-tông trên giá, lật. Ông lật chậm, liếm ngón tay đỏ, để lại trên mỗi trang một dấu vân tay màu gạch.

– Có. – Ông nói. – Tháng Chín năm nay. Bốn trăm túi. Trả tiền mặt.

– Ai đặt?

– Một cậu trẻ. Bảo là người nhà chị Gấm ở Vạn Lăng, chị Gấm bận không lên được. – Ông Quýnh gõ ngón tay lên dòng chữ trong sổ. – Cậu ấy mang theo một cái túi mẫu y như túi này. Tôi in cho chị bao nhiêu lần rồi, khuôn còn đây, người nhà lên lấy thêm thì tôi in. Có gì sai à?

Gấm không trả lời ngay. Cô nhìn dòng chữ trong sổ. Không có tên. Chỉ có ngày, số lượng, số tiền, và một chữ viết tắt: VL.

– Cậu ấy trông thế nào?

– Gầy. Hai mươi mấy tuổi. – Ông Quýnh nheo mắt nhớ lại. – Có cái sẹo cắt ngang lông mày bên trái, như bị ai chém. Tôi nhớ vì cậu ấy cứ lấy tay che.

Gấm đứng im một lúc. Ông Quýnh nhìn cô, rồi tháo kính ra, đặt xuống sổ.

– Không phải người nhà chị à?

– Không ạ.

Ông thợ in thở ra một hơi dài. Ông đi vào trong, lôi ra một cái khung gỗ căng lưới, trên mặt lưới còn hằn hình cái cân đòn với quả cân to. Những ô lưới chỗ có hình thì trong, chỗ không có hình thì bịt kín một lớp keo màu xanh rêu.

– Khuôn này tôi khắc, tôi giữ. – Ông nói. – Ở phố này ai cũng thế. Khách đặt in lần sau thì khỏi khắc lại.

– Cháu xin ông một việc. – Gấm nói. – Ông rửa nó đi. Tiền khuôn mới cháu trả.

Ông Quýnh nhìn cô một lúc lâu. Rồi ông bê cái khung ra cái bể xi măng sau nhà, pha một ca nước tẩy, lấy bàn chải cọ lên mặt lưới. Lớp keo xanh rêu bong ra từng mảng, trôi theo nước xuống cống. Cái quả cân to tan ra trước, rồi đến túm lạc, rồi đến mấy chữ nghiêng nét mảnh mà Gấm đã vẽ bằng cái bút lông mang về từ xí nghiệp sứ.

Gấm đứng xem đến khi mặt lưới trắng trơn. Cô không thấy tiếc. Cô chỉ nghĩ: cái nhãn mới, mình phải vẽ sao cho người ta không chép được.

Chiều hôm ấy cô không về thẳng Vạn Lăng. Cô xuống xe khách ở ngã ba tỉnh lỵ, đi bộ vào trụ sở công an tỉnh, xin gặp Đại úy Vinh, kể lại đúng những gì ông thợ in nói, kể cả cái sẹo ở lông mày trái.

Mười ngày sau, người ta bắt ông Tạo ở một nhà trọ trên Lạng Sơn. Cái thằng có sẹo ở lông mày bị bắt trước đó hai hôm, ở chính quán bi-a sau bến xe. Duyến nghe tả thì nhận ra ngay: một trong hai thằng đã đứng trước chõng xôi của cô ba năm trước, cầm cái cơ bi-a gõ xuống đất. Cũng chính là thằng đã cho cu Bờm cái kẹo hôm tháng Mười.

Quán bi-a đóng cửa. Ba cái bàn nỉ xanh bị người ta khiêng đi đâu không biết. Cái bóng đèn tuýp lúc nào cũng nhấp nháy, giờ tắt hẳn.

Kiệm nhận lời Tấn.

Gấm ngồi tính cả một buổi tối, rồi đẩy tờ giấy sang cho anh. Mười lăm phần trăm thì mỗi cân kẹo bán cho Tấn còn lãi hai trăm đồng. Làm ra một tạ kẹo lãi hai mươi nghìn, bằng tiền công một người gói kẹo trong một ngày.

– Thế là làm không công. – Cô nói.

– Làm không công ba tháng. – Kiệm nói. – Để kẹo nhà mình còn nằm trong tủ kính ở phố Hàng Bông. Ra khỏi đấy rồi thì không vào lại được nữa.

Gấm gạch thêm một dòng vào tờ giấy. Ba tháng, không hơn.

Mười một người làm thành mười ba. Duyến vào xưởng từ đầu tháng Mười hai, ngồi ở bàn gói kẹo, cạnh cô Huệ. Cô ít nói, gói nhanh, sáng nào cũng đến sớm hơn mọi người mười lăm phút để quét sân. Chị Lài lúc đầu không bằng lòng. Chị bảo thằng chồng nó làm sập cả cái xưởng mà vợ nó lại vào đây ngồi. Rồi một hôm chị thấy Duyến ngồi khóc một mình sau đống chum vôi, và từ hôm ấy chị không nói câu ấy nữa.

Cu Bờm thì chiều nào cũng sang xưởng chờ mẹ. Thằng bé ngồi ở bậc cửa kho, chơi với thằng Thóc, dạy thằng Thóc gọi tên những cái xe chạy qua cổng.

Một buổi chiều giữa tháng Giêng năm 1996, có một bà cụ gầy đứng ở cổng xưởng.

Áo cánh trắng cổ tròn, khoác cái áo len màu cà phê sữa, tóc búi tó củ hành, tay trái lần một chuỗi hạt gỗ. Bà đi xe khách từ Hà Nội về, xuống ở bến xe, hỏi đường đi bộ ra đây.

Kiệm đang đứng ở cái cân bàn. Anh nhìn thấy bà và không bước tới được.

Bà Duệ không vào ngay. Bà đứng ở cửa kho, nhìn quanh: những cái lò đất dọc tường phía đông, những cái chum sành ở góc phía tây, cái bàn cắt kẹo dài bằng ba cái chiếu. Rồi bà nhìn lên dòng chữ sơn trắng đã bong trên tường. Bát mười, một nghìn hai trăm chồng. Bà nhìn lâu, như người ta đọc một cái phiếu cân.

– Chữ ai đây? – Bà hỏi.

– Bố cháu ạ. Ông ấy làm thủ kho ở đây mười tám năm.

Bà Duệ gật đầu. Ngón cái đẩy một hạt tràng hạt.

– Tôi xuống đây để hỏi cậu một câu. – Bà nói. – Cậu có biết không?

Kiệm hiểu bà hỏi gì. Cả xưởng đang nhìn hai người. Chị Lài ngừng tay khuấy chảo. Duyến cúi gằm xuống bàn gói.

– Cháu ngờ. – Anh nói. – Cháu thấy thùng nặng hai lần. Cháu không mở.

Bà Duệ nhìn anh rất lâu. Cái nhìn của bà như cái nhìn ở ngõ chợ Bắc Qua năm 1992, khi bà dàn nắm lạc ra mặt mẹt mà nhặt hạt vỡ.

– Thế là sai một lần. – Bà nói.

– Vâng.

– Tôi nói rồi. Hàng sai một lần là thôi. – Bà nói, giọng không to. – Tôi không có lần thứ hai cho ai.

Kiệm đứng im. Anh không xin. Anh biết bà không nghe lời xin.

– Ra Tết tôi về hưu. – Bà Duệ nói tiếp, như kể một chuyện không liên quan. – Năm mươi tám tuổi rồi. Bốn chục năm ngồi cái ngõ ấy. Thằng Tấn nó tiếp. Nó lấy hàng của ai, lấy giá nào, là việc của nó. Tôi không có lần thứ hai cho ai. Nhưng tôi về hưu rồi thì cái ngõ ấy không phải của tôi nữa.

Bà quay đi. Đến cổng thì bà dừng lại, không ngoảnh lại.

– Cậu biết nhiều thứ quá so với tuổi. – Bà nói. – Thế mà có cái thùng kẹo trước mặt cậu không biết mở.

Kiệm nhìn theo cái lưng gầy trong chiếc áo len màu cà phê sữa đi ra phía bến xe. Năm 2010, ở cửa xưởng ông Cự, bà ngồi một mình trên cái ghế nhựa, bảy mươi hai tuổi, vẫn tự tay nhặt từng hạt lạc mốc. Không có người con trai nào đi cùng. Bà chưa bao giờ nhắc đến một người con trai nào.

Anh đã không nghĩ đến chuyện ấy lần nào. Bây giờ anh nghĩ, và cái nghĩ ấy lạnh như nước giếng mùa đông.

Hai mươi tám Tết, Gấm gói một cái phong bì giấy đỏ, bỏ vào túi áo.

– Em sang bãi. – Cô nói.

– Sang làm gì?

Gấm nhìn anh, cái nhìn như nhìn một người quên tên con mình.

– Lãi của bà Hòe. – Cô nói. – Năm nào em chả sang.

Kiệm đứng sững. Tám mươi sáu nghìn bốn trăm đồng. Cuối năm cậu chia lãi cho tôi, bao nhiêu thì tùy cậu. Anh nhớ câu ấy. Anh chỉ không nhớ mình đã từng chia.

– Tết Giáp Tuất là lần đầu. – Gấm nói. – Tết năm ngoái lần thứ hai. Năm nay lần thứ ba. Anh bận, em đi. Em ghi trong sổ, dòng riêng, chỗ cuối trang.

Anh đi cùng cô. Đò ông Khuể chở hai vợ chồng sang bãi lúc chiều muộn, nước sông mùa này trong và thấp, bờ cát lộ ra trắng như sân phơi. Kiệm vẫn ngồi bám hai tay vào thành đò. Ông Khuể sáu mươi tám tuổi, chèo chậm hơn trước, không hỏi gì nữa.

Bà Hòe đang gói bánh chưng ở hiên. Cái cân bàn vẫn nằm giữa sân, mặt sắt đã gỉ thành từng mảng, nhưng có người lau cái mặt đồng hồ, kim vẫn chỉ đúng số không.

Gấm đưa cái phong bì bằng hai tay. Bà Hòe chùi tay vào vạt áo, cầm lấy, không mở. Bà đi vào trong nhà, mở cái hộp sắt đựng bánh cũ trên bàn thờ, cái hộp có những tờ giấy học trò từ năm 1992, và đặt cái phong bì đỏ vào đấy. Kiệm thấy trong hộp đã có hai cái phong bì đỏ khác, nằm chồng lên nhau, phẳng phiu, chưa có dấu bóc.

– Năm nay nhà cậu khó thế mà vẫn gửi. – Bà Hòe nói, đậy nắp hộp.

– Lãi năm nay ít, bác ạ. – Gấm nói. – Nhưng có.

– Ít thì tôi cũng chưa mở. – Bà Hòe nói. – Mở ra thì tôi lại tiêu.

Thứ Ba, hai mươi ba tháng Tư năm 1996, tòa án tỉnh xử vụ buôn lậu thuốc lá.

Hội trường có những hàng ghế gỗ dài, quạt trần quay trên đầu, cửa sổ mở ra một cây bàng đang trổ lá non. Kiệm ngồi ở hàng ghế thứ ba, với tư cách chủ chiếc xe tải. Duyến ngồi cạnh Gấm ở hàng ghế sau, cu Bờm không được vào, gửi ở nhà chị Lài.

Ông Tạo không có ở đây. Người ta tách ông ra xử riêng, cùng với cả đường dây trên Lạng Sơn mà công an mới lần ra từ cái thằng có sẹo ở lông mày. Hôm nay chỉ có Khảm.

Nó gầy đi trông thấy. Đầu cạo trọc, cái áo trại kẻ sọc rộng thùng thình ở vai. Nó đứng trước vành móng ngựa, hai tay buông thõng, trả lời từng câu hỏi bằng một giọng nhỏ và đều. Có. Đúng. Tôi nhận. Nó không nhìn xuống hàng ghế phía dưới một lần nào.

Đến lúc vị thẩm phán hỏi về chủ cơ sở kẹo lạc, nó nói một câu dài nhất trong cả buổi.

– Anh Kiệm không biết. – Nó nói. – Hai lần anh ấy thấy thùng nặng, tôi nói dối anh ấy là lạc rang biếu đại lý. Anh ấy ghi đúng câu tôi nói. Lúc bị bắt tôi khai đổ cho anh ấy, vì tôi sợ. Tôi xin rút lại câu ấy, như tôi đã rút ở cơ quan điều tra.

Tòa tuyên ba năm ba tháng tù, tính từ ngày tạm giữ hai mươi lăm tháng Mười năm 1995. Chiếc xe tải đầu vuông xanh nước biển trả lại cho chủ sở hữu, vì chủ sở hữu không biết xe bị dùng vào việc phạm pháp. Số tiền hai triệu đồng Duyến nộp bị tịch thu.

Lúc hai người công an dẫn Khảm ra cửa bên, nó đi ngang qua đầu hàng ghế thứ ba, cách Kiệm có một sải tay. Nó không dừng lại. Nó chỉ nói, mắt nhìn thẳng ra cửa, đủ to để mình anh nghe thấy.

– Bảo con Hến, búp bê tao chưa mua được.

Rồi cánh cửa bên khép lại.

Người lái chiếc xe tải từ bãi công an tỉnh về xưởng hôm ấy là anh Tòng.

Kiệm không có bằng lái. Thằng Lũng mới đi học lái được hai tháng. Anh định thuê một ông lái xe ở bến, thì anh Tòng tự dắt xe đạp đến bãi, áo sơ mi trắng cài kín cúc cổ, bảo anh chạy tuyến Lạng Sơn ba năm, xe này anh lái được. Anh không lấy tiền.

Xe chạy chậm trên con đường tỉnh lộ ổ gà. Anh Tòng lái như người ta đi bộ, hai tay đặt đúng chỗ, không bóp còi lần nào. Kiệm ngồi ở ghế phụ, nhìn cái cân đòn nhỏ màu đỏ Gấm kẻ trên cửa buồng lái đã bị ai đó cào xước mất một góc.

– Thằng Khảm nó nói gì với chú? – Anh Tòng hỏi.

– Nó bảo chưa mua được búp bê cho con gái em.

Anh Tòng gật đầu, không nói gì một quãng dài. Đến chỗ con đường đổ xuống bờ đê, nhìn thấy sông Lăng ở phía dưới, anh mới nói tiếp.

– Ông Khuể bảo năm nào mưa phùn kéo dài sang tháng Tư thì mùa hè nước to. – Anh nói. – Ông ấy chèo đò năm chục năm, chưa nói sai bao giờ. Chú ở gần sông, chú để ý.

— Hết chương 20 —