Cái cân ở cửa hàng

Chương 24: Cái cân ở cửa hàng

Cái cân đòn nằm trên gác xép bốn năm, gác ngang hai cái xà, phủ một lớp bụi mịn như phấn. Kiệm leo thang lên lấy xuống. Đòn gỗ nghiến vẫn đen bóng ở chỗ tay người cầm, những cái đinh đồng đánh vạch vẫn chạy dọc thân như đốt tre. Sợi dây gai buộc quả cân đã mục, đứt làm hai khi anh chạm vào. Cái móc sắt dưới đầu đòn gỉ đỏ.

U ngồi ở bậc thềm, nhận lấy cái cân từ tay anh, đặt ngang trên đùi như đặt một đứa trẻ.

– Đi lấy cho tao bát dầu lạc với cái giẻ. – U nói.

U lau đòn cân cả một buổi sáng. Lau xong bằng dầu, lau lại bằng giẻ khô, rồi lấy giấy ráp mịn đánh cái móc sắt cho hết gỉ. U bện một sợi dây gai mới, tự tay, ba sợi đánh vào nhau, kéo căng, se chặt, như ngày trước u vẫn bện dây buộc hàng. Kiệm ngồi bên cạnh xem. Anh không nhớ đã bao giờ thấy u làm việc gì chậm như thế.

Rồi u đứng dậy, đi lên bàn thờ.

U thắp ba nén hương. U đứng trước tấm ảnh bố một lúc lâu, môi mấp máy. Rồi u cầm cái khăn mùi xoa thêu chữ C lên, mở ra. Quả cân của bố nằm trong lòng bàn tay u, nhỏ, vàng sẫm, ba vết khía mòn nhẵn.

– Sáng tao mang đi. – U nói, không quay lại. – Tối tao mang về. Nó ở với tao ban ngày, ở với bố mày ban đêm.

Trước khi mang cái cân ra bến xe, u bảo Kiệm làm một việc.

– Mày mang nó lên phòng đo lường thị xã. – U nói. – Như bố mày ngày xưa. Bảo người ta kiểm, kẹp chì vào cho tao.

Phòng đo lường thị xã là một căn phòng nhỏ ở tầng trệt Ủy ban, có một cái bàn đá, một bộ quả cân chuẩn bằng đồng xếp trong hộp gỗ. Ông cán bộ ngoài năm mươi, nhìn cái cân đòn, nhìn quả cân, rồi nhìn Kiệm.

– Cái cân này tôi kiểm rồi. – Ông nói. – Năm nào cũng kiểm, đến năm tám sáu thì thôi. Ông Chất thủ kho xí nghiệp sứ. Năm nào ông ấy cũng vác lên đây, đứng xem tôi cân, xong rồi mới về.

Ông móc quả cân chuẩn mười cân vào. Kéo quả cân đồng của bố dọc đòn. Đòn nằm ngang ở vạch mười cân, không lệch một sợi. Ông thử thêm ở vạch hai cân, vạch năm cân. Đúng cả.

Ông kẹp một viên chì vào sợi dây gai mới, bóp cái kìm dập dấu, rồi viết một tờ giấy chứng nhận, ngày mười lăm tháng Tám năm 1997.

– Bảo bà Tươi, – ông nói, đưa cái cân lại cho Kiệm, – cân của ông Chất vẫn đúng như ngày xưa.

Cái gian ở bến xe chỉ rộng hơn cái chiếu đôi một chút. Nó nằm ngay cạnh cổng ra của xe khách đi Hà Nội, nơi người ta đứng chờ xe, mua xôi, mua nước, mua bánh mì kẹp. Trước kia ở đây có một ông bán thuốc lá lẻ và vé số, ông về quê không ra nữa, Kiệm thuê lại của ban quản lý bến xe.

U treo cái cân đòn lên cái xà sắt ở trước gian. Cái quả cân đồng lủng lẳng ở đầu sợi dây gai mới, viên chì kẹp lấp lánh. U ngồi trên cái ghế đẩu cao, như ngồi ở dãy B bốn năm trước, áo nâu, khăn mỏ quạ, trước mặt là mấy cái thùng kẹo xếp gọn.

Gấm viết lên một tấm gỗ mấy dòng chữ bằng sơn trắng, treo ở cột:

Ai có túi kẹo lạc bà Tươi mua ở đâu cũng được, mang đến đây cân thử. Không mất tiền. Cân năm túi một lần cho rõ.

Những túi kẹo xưởng làm ra từ tháng Sáu đều đã in nhãn mới, có ba vết khía mòn và bông sen nhỏ ở góc. Gấm đặt in ở một xưởng khác cuối phố Hàng Bồ, in xong thì cô mang cái khuôn lưới về nhà, gói giấy báo, cất trên gác.

Ngày đầu tiên, không ai mang kẹo đến cân. Người ta đi qua, nhìn tấm gỗ, nhìn bà cụ ngồi trên ghế đẩu cao dưới cái cân đòn, rồi đi tiếp. Có người nhận ra u.

– Bà Tươi đấy à? – Một bà bán bánh mì ở gian bên cạnh hỏi, giọng nửa tò mò nửa mỉa. – Bà lại ra chợ à? Tưởng bà nghỉ hẳn rồi.

– Tao không ra chợ. – U nói. – Tao ra bến xe.

Ngày thứ ba, có một ông phụ xe khách tuyến tỉnh bên dừng lại. Ông móc trong túi áo ra năm túi kẹo, nhãn đỏ, bảo vợ ông mua ở chợ thị xã nhà ông, ăn thấy hôi, nghe nói ở bến Vạn Lăng có bà già cân thử.

U đứng dậy. U không cân hộ. U đưa cái cân cho ông phụ xe.

– Ông móc vào. Ông tự kéo. Ông tự đọc.

Ông phụ xe lúng túng móc năm túi kẹo vào cái móc sắt, kéo quả cân đồng trượt dọc đòn. Đòn nằm ngang ở quá vạch hai cân một chút.

– Hai cân mốt. – Ông đọc.

U lấy trong thùng ra năm túi kẹo của xưởng, đưa cho ông. Ông móc vào, kéo. Hai cân rưỡi, quá một tí.

Ông phụ xe đứng nhìn cái đòn cân một lúc. Rồi ông lật hai cái túi lên, so hai cái nhãn. Ông không phân biệt được. U chỉ cho ông cái bông sen nhỏ bằng hạt đỗ ở góc dưới.

– Kẹo nhà tôi có bông sen. – U nói. – Không có bông sen thì không phải kẹo nhà tôi.

Ông phụ xe mua mười túi, mang về cho vợ. Tuần sau ông quay lại, mang theo hai ông lái xe khác, mỗi người cầm một túi kẹo không có bông sen.

Đến cuối tháng Tám, cái gian nhỏ cạnh cổng bến xe đã thành một chỗ người ta bàn tán. Người đi xe khách từ Hà Nội về, từ tỉnh bên sang, mang theo những túi kẹo mua dọc đường. Người ta đứng xếp hàng, móc túi vào cân, tự kéo, tự đọc. Có người cân xong thì chửi. Có người cân xong thì cười. Có một ông còn mang đến cả túi đường kính mua ở chợ, hỏi bà cân hộ xem có đủ không. U bảo ông tự cân. Túi đường thiếu hai lạng. Ông cầm túi đường đi thẳng về phía chợ, mặt đỏ gay.

Cái bà khách hồi tháng Sáu đứng chống nạnh chửi ở gian bà Sáu cũng đến. Bà đứng ở cuối hàng, cầm năm túi kẹo, mắt nhìn u. Đến lượt bà, bà tự móc túi vào cân, tự kéo, tự đọc. Hai cân mốt.

– Thế cái túi tôi mua ở chợ thị xã bên là túi giả. – Bà nói.

– Không có bông sen. – U nói.

Bà khách đứng một lúc. Rồi bà nói, nhỏ, không nhìn u:

– Hôm ấy tôi nói to quá.

– Ừ. – U nói. – To thật.

Rồi u bán cho bà ba túi kẹo, cân bằng cái cân đòn, bà tự đọc.

Ông Đạt lái xe kể chuyện cái gian ở bến xe cho bà đại lý Hòn Gai nghe. Chuyến sau, bà đại lý nhắn về hỏi mua một cái cân đòn y như thế, treo ở cửa hàng của bà dưới chợ. Kiệm không có cân đòn nào khác. Anh mua một cái cân đĩa loại một cân ở Hà Nội, mang lên phòng đo lường kiểm, kẹp chì, gửi xuống. Bà đại lý treo một tấm bìa ở trước cửa hàng, chép lại đúng mấy dòng Gấm viết.

Rằm tháng Tám năm ấy, Trung thu, cái Hến sáu tuổi, đã vào lớp một. Chiều nào đi học về nó cũng ra gian hàng ở bến xe ngồi với bà. Nó ngồi trên một cái ghế con dưới chân ghế đẩu của u, làm bài tập trên cái thùng kẹo, thỉnh thoảng ngẩng lên xem người ta cân.

Chiều hôm ấy, Kiệm từ Hà Nội về, xuống xe ở cổng bến, thấy con gái đang đứng trên cái ghế con, hai tay nắm cái đòn cân, mặt nghiêm như cô giáo.

– Bác móc vào đây. – Con bé nói với một ông khách, giọng y như giọng u. – Bác kéo cái quả cân ra. Chậm thôi. Đến lúc cái đòn nằm thẳng thì bác dừng. Bác đọc đi. Cái đinh đồng to là một cân, cái đinh nhỏ là một lạng.

Ông khách cười, kéo quả cân, đọc. U ngồi trên ghế đẩu, không nói gì, chỉ gật đầu.

Kiệm đứng ở cổng bến, sau lưng mấy người đang chờ xe, nhìn con gái. Nó không thấy bố. Nó đang bận đọc vạch cân.

Năm 2022, cái Hến ba mươi mốt tuổi, ở một thành phố nào đó, không nghe máy lúc ba giờ sáng. Anh không biết nó làm nghề gì. Anh đã không hỏi.

– Bà ơi, – con bé nói, sau khi ông khách đi, – sao cái quả cân của bà lại có ba cái vạch mòn mòn?

– Ông mày miết vào đấy. – U nói. – Mỗi lần cân xong, ông mày miết ngón tay cái vào. Miết hai chục năm.

– Sao ông lại miết?

U im một lúc.

– Ông mày bảo, – u nói, – cân xong thì phải sờ vào quả cân một cái, cho nó biết là mình đã cân đúng.

Cái Hến nhìn quả cân. Rồi nó đưa ngón tay cái lên, miết nhẹ lên ba vết khía.

Tháng Mười, Tấn về Vạn Lăng. Lần này anh ta không đứng ở cửa kho. Anh ta đến thẳng cái gian ở bến xe, đứng xem u ngồi dưới cái cân đòn, xem người ta xếp hàng cân thử, rồi mới sang xưởng.

– Cái trò của bà cụ hay đấy. – Tấn nói, ngồi xuống cái ghế đẩu cạnh bàn Gấm. – Ở dưới này thì được. Nhưng ở Hà Nội không ai mang túi kẹo đi cân. Ở Hà Nội người ta nhìn giá.

Anh ta rút trong cặp ra một tờ giấy.

– Anh Hoàn làm kẹo lạc nhãn khác rồi. Không dùng tên bà Tươi nữa, tôi bảo anh ấy thế, để khỏi rắc rối. Kẹo lạc Hoàn Ký. Rẻ hơn của anh ba mươi phần trăm. – Tấn nói. – Sáu cửa hàng của tôi từ tháng sau bày cả hai loại. Hàng của anh tôi vẫn lấy. Nhưng tôi phải trả chậm. Anh Hoàn cho tôi trả chậm chín mươi ngày. Anh không cho được thế thì tôi không giữ được tủ kính cho anh.

Gấm ngừng bút. Kiệm nhìn tờ giấy trên bàn.

– Anh để tôi nghĩ. – Anh nói.

– Anh nghĩ đến thứ Hai. – Tấn nói, đứng dậy. – Thứ Ba tôi ký với anh Hoàn.

Tiếng xe máy của Tấn khuất ở đầu đường. Gấm đặt cái bút xuống, xoay cuốn sổ lại cho anh nhìn.

– Sáu cửa hàng của Tấn ăn một phần ba số kẹo mình làm ra. – Cô nói. – Chín mươi ngày thì cứ ba tháng mình có một khoản treo bằng ba tháng lương cả xưởng. Mình không có từng ấy tiền để treo.

– Thì vay.

– Vay ai?

– Anh lo.

Gấm nhìn anh. Cô định nói gì đó, rồi lại thôi, kéo cuốn sổ về phía mình, cúi xuống.

Chín mươi ngày. Kẹo làm ra hôm nay, ba tháng sau mới thấy tiền. Trong ba tháng ấy, thứ Bảy nào cũng phải có ba mươi cái phong bì.

— Hết chương 24 —