Hai mươi mốt kiểu ảnh

Chương 34: Hai mươi mốt kiểu ảnh

Cầu thang nhà ông Tảo hẹp đến mức hai người không đi tránh nhau được, và dốc đến mức Khuê phải bám tay vịn mà đi như leo thang.

– Không lên được xe lăn đâu. – Ông Tảo nói từ trên đầu cầu thang, nhìn xuống. – Buồng tối tôi ở tầng hai. Bốn mươi năm nay tầng hai.

Ông Tảo tám mươi tuổi, nhỏ thó, lưng còng, đeo cặp kính dày như hai cái đáy chai, mặc một cái áo blu trắng đã ngả vàng, ống tay áo lốm đốm những vết thuốc ảnh nâu. Ông nhìn xuống ông Vĩ ngồi trên xe lăn dưới chân cầu thang.

– Thằng Vĩ. – Ông nói. – Mày còn sống.

– Mày cũng thế. – Ông Vĩ nói.

– Tao tưởng mày chết ở bên Đức rồi.

– Tao tưởng mày chết ở đây.

Hai ông già nhìn nhau, một trên đầu cầu thang, một dưới chân, rồi cùng gật đầu, như hai người vừa xác nhận xong một điều không cần xác nhận.

Chiều thứ Bảy, hai mươi tám tháng Hai. Ngõ nhỏ bên phố Hàng Bông, căn nhà ống ba tầng cũ, tầng một bán văn phòng phẩm do con dâu ông Tảo trông, tầng hai là buồng tối, tầng ba ông ở. Ông Tảo làm ở hiệu ảnh quốc doanh phố Tràng Tiền từ năm bảy mươi, hơn ông Vĩ mười lăm tuổi, là người đã dạy ông Vĩ tráng phim năm hai mươi tuổi.

– Làm sao lên đây? – Ông Tảo hỏi.

Không ai trả lời ngay. Diễm nhìn cái cầu thang. Thằng Tũn nhìn cái cầu thang. Cô điều dưỡng Hạnh nhìn cái cầu thang, rồi lắc đầu.

Bố Khuê bước tới. Ông cởi áo vest, đưa cho mẹ Khuê. Ông xắn tay áo sơ mi. Rồi ông quay lưng lại, ngồi xổm xuống trước chiếc xe lăn.

– Anh Vĩ. – Ông nói, không quay đầu. – Lên.

Ông Vĩ nhìn cái lưng ấy. Cái lưng của một người năm mươi bảy tuổi, sơ mi trắng, vai rộng, đã hơi gù.

– Mày cõng tao à.

– Vâng.

– Tao nặng.

– Anh nặng bằng bao gạo. – Bố Khuê nói. – Hồi xưa tôi cõng gạo cho mẹ tôi lên tầng hai nhà ấy suốt.

Ông Vĩ không nói gì nữa. Diễm và cô điều dưỡng đỡ ông đứng dậy, đỡ ông vòng tay qua cổ bố Khuê. Bố Khuê đứng lên, chậm, đầu gối kêu một tiếng, hai tay vòng ra sau giữ lấy hai chân ông Vĩ.

Rồi ông leo cầu thang.

Mười bốn bậc. Khuê đếm. Mỗi bậc bố cô dừng lại một nhịp, thở. Cái lưng sơ mi trắng của ông ướt dần. Ông Vĩ bám vào cổ ông, cái mũ dạ lệch sang một bên, má áp vào vai ông.

– Mày cõng tao như cõng bao gạo thật. – Ông Vĩ nói ở bậc thứ bảy.

– Anh nhẹ hơn bao gạo. – Bố Khuê nói, thở hổn hển.

– Mày nói dối.

– Vâng.

Đến bậc thứ mười bốn, ông Tảo đã kéo sẵn một cái ghế tựa. Bố Khuê quay lưng lại, hạ người xuống, đặt ông Vĩ ngồi vào ghế. Rồi ông đứng thẳng lên, chống hai tay vào hông, thở. Mặt ông đỏ, mồ hôi chảy xuống thái dương.

Ông Vĩ chỉnh lại cái mũ dạ. Ông nhìn bố Khuê.

– Mày khoẻ hơn bố mày. – Ông nói. – Lão gầy như que củi.

Buồng tối nhỏ bằng cái chiếu, không có cửa sổ, tường dán giấy đen. Một cái bồn rửa bằng đá mài. Mấy cái khay nhựa xếp chồng. Những chai thuốc ảnh nâu sẫm có nhãn viết tay. Một sợi dây thép căng ngang, treo mấy cái kẹp gỗ. Một cái đèn đỏ treo trên trần. Mùi chua của thuốc hãm, mùi hăng của thuốc hiện, mùi giấy cũ, mùi ẩm. Khuê đứng ở cửa, nhìn vào, nghĩ đến căn phòng sạch như không có người ở trong khách sạn Mái Ngói, nghĩ đến chỗ hai cha con này đã đi qua.

– Tất cả ra ngoài. – Ông Tảo nói. – Trừ thằng Vĩ.

– Tôi ở lại được không? – Diễm hỏi.

– Không. – Ông Tảo nói. – Lên phim phải tối hoàn toàn. Mỗi người thêm một hơi thở là thêm một hạt bụi.

Mọi người ra ngoài, đứng trên cái chiếu nghỉ hẹp, ngồi lên mấy bậc cầu thang. Ông Tảo đóng cửa. Khuê nghe tiếng chốt. Rồi tiếng ông Vĩ nói, qua lớp cửa gỗ, khàn và rõ:

– Thuốc hiện pha loãng hơn mọi khi. Thêm chất chống mờ. Nhiệt độ hạ xuống hai độ. Thời gian kéo dài ra.

– Tao biết. – Tiếng ông Tảo. – Tao dạy mày cái đấy.

– Thì nhắc mày.

– Mày im đi.

Rồi im lặng. Rất lâu. Chỉ có tiếng nước chảy, tiếng một cái nắp nhựa đóng lại, tiếng một cái đồng hồ hẹn giờ cũ kêu tích tắc.

Ngoài chiếu nghỉ, không ai nói gì. Thằng Tũn ngồi trên bậc thang, lưng dựa tường, mắt nhắm. Diễm đứng, hai tay khoanh trước ngực, ngón tay cái bên phải miết lên làn da cổ tay trái, chỗ không có đồng hồ. Bố Khuê ngồi trên bậc thang dưới cùng, sơ mi vẫn ướt, cúi đầu nhìn hai bàn tay. Mẹ Khuê ngồi cạnh bố, lấy khăn tay lau mồ hôi trên gáy ông.

Mười lăm phút. Hai mươi phút. Cái đồng hồ hẹn giờ trong buồng kêu "reng" một tiếng ngắn. Tiếng nước đổ. Tiếng nắp mở, nắp đóng. Rồi lại tích tắc.

Bốn mươi phút sau, cửa buồng tối mở.

Ông Tảo đứng ở cửa, hai tay cầm một dải phim dài ướt, giơ ngang lên, giữ hai đầu bằng hai cái kẹp gỗ. Ông đi đến dưới cái bóng đèn trên chiếu nghỉ, giơ dải phim lên trước ánh sáng.

Mọi người đứng dậy.

Dải phim xám. Xám đục như sương mù đầu đông trên hồ Gươm. Khuê nhìn từ đầu này đến đầu kia. Hai mươi mốt ô vuông nhỏ nối nhau, ô nào cũng xám, có ô xám đặc, có ô xám nhạt hơn. Trong vài ô xám nhạt, cô thấy những hình thù mờ mờ, những mảng đậm nhạt, như nhìn bóng người qua tấm kính mờ hơi nước.

– Mờ hết rồi. – Ông Tảo nói. – Bốn mươi năm, nó mờ là đương nhiên. Mười bốn kiểu mất hẳn. Bảy kiểu còn hình. Âm bản mỏng lắm. Phải quét vào máy, chỉnh, mới biết ra cái gì.

Trong buồng tối, ông Vĩ hỏi to:

– Ba kiểu cuối thế nào?

Ông Tảo quay lại nhìn dải phim, nheo mắt sau cặp kính đáy chai.

– Kiểu mười chín mất. – Ông nói. – Kiểu hai mươi có hình, mờ. Kiểu hai mươi mốt…

Ông dừng lại. Ông đưa dải phim lại gần mắt hơn nữa.

– Kiểu hai mươi mốt rõ nhất cuộn. – Ông nói. – Tao không giải thích được. Phim cũ có những cái may không ai giải thích được.

Trong buồng tối, ông Vĩ không nói gì.

Phim phải phơi khô qua đêm. Ông Tảo treo nó lên sợi dây thép trong buồng tối, kẹp hai đầu, đóng cửa lại.

– Mai quét. – Ông nói. – Chín giờ. Thằng nào biết dùng máy tính thì đến.

– Cháu ạ. – Thằng Tũn giơ tay. – Cháu học công nghệ thông tin.

Ông Tảo nhìn thằng Tũn từ đầu đến chân, nhìn cái mái tóc nhuộm một vệt nâu.

– Ừ. – Ông nói. – Đầu tóc thế mà học được à.

Bố Khuê lại cõng ông Vĩ xuống cầu thang. Đi xuống khó hơn đi lên. Mười bốn bậc, bố cô đi mất năm phút. Lúc xuống đến nơi, đặt ông Vĩ vào xe lăn, chân bố cô run đến mức phải vịn vào tường.

Sáng Chủ nhật, mồng một tháng Ba, chín giờ, cả nhà lại đến ngõ Hàng Bông. Lần này có thêm bà Lài, đi từ Bát Tràng lên từ lúc sáu giờ. Bà Mẫn không đến. Bà bảo bà phải dựng hàng. Bà bảo ai xem thì về kể bà nghe.

Ông Tảo có một cái máy quét phim cũ, to bằng cái hộp giày, nối với một cái máy tính để bàn còn cũ hơn. Thằng Tũn ngồi trước máy tính, ông Tảo đứng sau lưng nó. Ông Vĩ, lần này không lên tầng hai. Ông Tảo mang máy quét, máy tính xuống tầng một, kê trên quầy văn phòng phẩm của con dâu, giữa những chồng vở học sinh và hộp bút chì màu.

– Mày ngồi đấy mà xem. – Ông Tảo nói với ông Vĩ. – Không cõng nữa. Thằng kia cõng mày thêm lần nữa thì nó gãy lưng.

Thằng Tũn quét từng ô. Mỗi ô hiện lên trên màn hình thoạt tiên là một hình chữ nhật xám, đục, như nhìn xuống đáy một cái giếng. Rồi nó kéo thanh trượt độ tương phản, kéo thanh trượt độ sáng, lật ngược âm bản thành dương bản, xoá bớt những đốm mờ. Ông Tảo đứng sau lưng nó, chỉ tay vào màn hình: "Chỗ này kéo tí nữa. Thôi. Quá rồi. Lùi lại." Thằng Tũn làm theo, không cãi một lần nào.

Kiểu thứ năm hiện lên.

Một góc phố. Một cái ấm nhôm trên bếp than. Một người đàn bà trẻ, ba mươi tuổi, người to, tóc búi, đang cười to đến mức nhắm cả mắt lại, tay cầm cái ấm giơ lên như đang dọa ai đó.

– Bà Mẫn. – Khuê nói.

– Cái Mẫn chè. – Ông Vĩ nói. – Năm ấy nó ba mươi mốt tuổi. Tao bảo nó cười đi, nó bảo chụp tao làm gì, rồi nó cười.

Thằng Tũn chụp lại màn hình bằng điện thoại, gửi ngay cho bà Mẫn. Ba mươi giây sau, điện thoại nó rung. Bà Mẫn gọi.

– Giời ạ! – Giọng bà Mẫn vang qua loa ngoài, to đến mức con dâu ông Tảo ở trong nhà cũng thò đầu ra. – Ai đấy? Đứa nào đấy? Sao lại béo thế?

Cả tầng một bật cười.

Kiểu thứ chín.

Một khung hình chụp từ trên cao nhìn xuống. Một cái quầy kính. Một người đàn ông ngồi sau quầy, cúi xuống một cái đồng hồ mở nắp, kính lúp một mắt áp vào mắt. Người chụp chỉ thấy cái đỉnh đầu ông, mái tóc đen dày, và ở giữa đỉnh đầu, một cái xoáy tròn, rõ, như vân ngón tay.

– Ông Viêm nhớ đúng. – Khuê nói khẽ. – Đỉnh đầu ông có cái xoáy đẹp.

Bố Khuê đứng sau lưng cô. Cô không quay lại. Cô nghe tiếng ông thở.

Kiểu thứ mười hai.

Một đầu phố. Một cậu thanh niên gầy, áo sơ mi trắng cộc tay, quần xanh, dắt một cái xe đạp. Cái cặp sách buộc sau gác ba-ga. Cậu đứng nghiêng, nửa người quay về phía ống kính, nửa người quay ngược lại, đầu ngoái về phía sau, nhìn về một chỗ nào đó ngoài khung hình. Ánh chiều chiếu xiên lên một bên mặt cậu.

Không ai nói gì.

Bố Khuê bước lên. Ông đứng sát màn hình, nhìn cậu thanh niên trong ảnh. Mười bảy tuổi. Mặt còn non. Cằm nhọn, hơi lệch sang trái, giống hệt cái cằm của Khuê.

– Mày quay lại nhìn nhà. – Ông Vĩ nói. – Thấy chưa.

– Thấy rồi. – Bố Khuê nói.

Ông đứng nhìn. Rồi ông đặt ngón tay trỏ lên màn hình, lên đúng chỗ cái cặp sách buộc sau gác ba-ga.

– Trong cặp có lá thư. – Ông nói, không với ai. – Chưa gửi. Còn kịp.

Mẹ Khuê nắm lấy bàn tay kia của ông.

Kiểu thứ mười bốn. Một bậc cửa. Một người đàn bà gầy, tóc vấn, mặc áo cánh, ngồi nhặt rau. Bên cạnh bà, một con bé chừng mười hai tuổi, tóc tết hai bên, đang cầm một chùm hoa sữa dí vào mũi mẹ, còn mẹ thì nhăn mặt quay đi.

Cô Hương, người suốt từ sáng chỉ đứng ở cửa, bước vào. Cô đứng sau lưng thằng Tũn, nhìn màn hình, đưa tay lên miệng.

– Mẹ. – Cô Hương nói. – Với con.

Thằng Tũn quay lại nhìn mẹ, rồi lặng lẽ chụp màn hình, không nói gì.

Còn kiểu hai mươi. Và kiểu hai mươi mốt.

Thằng Tũn quét kiểu hai mươi. Một khung cửa sổ. Một bóng người ngồi, nửa người khuất trong tối, nửa người trong nắng. Một bàn tay đưa lên tóc. Mờ. Rất mờ. Như một giấc mơ nhớ lại lúc sáng.

Ông Vĩ không nói gì.

Thằng Tũn đặt dải phim vào, đẩy đến ô cuối cùng. Nó bấm quét. Cái máy quét kêu rè rè, chậm, như cũng đang lo. Màn hình hiện lên một hình chữ nhật xám. Thằng Tũn kéo thanh trượt. Ông Tảo đứng sau lưng nó, không nói "thêm tí nữa", không nói "thôi". Ông chỉ đặt một tay lên vai thằng Tũn.

Hình hiện ra.

Một khung cửa sổ gỗ, hai cánh chớp mở. Một người đàn bà ngồi trên ghế tựa, đắp chăn ngang đùi. Tóc đã vấn gọn, cài một cái trâm. Áo cánh nâu kéo phẳng cổ. Nắng tháng Mười rọi vào nửa khuôn mặt bà, sáng rõ từng nếp nhăn ở khoé mắt. Bà không nhìn ra phố. Bà nhìn thẳng vào ống kính, đầu hơi nghiêng, khoé miệng hơi nhếch, như vừa thấy con trai mình nghiêm trọng quá mà buồn cười.

Bà Lài khuỵu xuống. Diễm đỡ lấy cô mình.

Ông Vĩ ngồi trên xe lăn, cách màn hình chưa đến một mét. Ông không đưa tay ra. Ông không cúi về phía trước. Ông chỉ ngồi đó, nhìn. Bàn tay phải của ông nằm trên tay vịn, và nó không gõ.

Rất lâu. Lâu đến mức cái máy tính cũ của ông Tảo tự tắt màn hình, tối đen. Thằng Tũn vội lắc con chuột. Màn hình sáng lại. Người đàn bà bên cửa sổ vẫn ở đó, vẫn nhìn ra, vẫn cười.

– Mẹ. – Ông Vĩ nói.

Ông nói rất nhỏ, như người ta gọi một người đang ngủ ở phòng bên.

– Con nhớ rồi.

— Hết chương 34 —