Đoàn viên mười bảy tuổi

Chương 29: Đoàn viên mười bảy tuổi

– Bà Mẫn, bà cho cháu nói trước.

Bà Mẫn vừa ngồi xuống. Bà mới ngồi được một nửa cái ghế tựa, Khuê còn đang đỡ khuỷu tay bà, cái phích hoa mẫu đơn còn chưa đặt xuống sàn. Bà nhìn lên bố Khuê, người đang đứng trước bàn thờ, quay lưng lại di ảnh ông.

– Mày nói cái gì?

– Cháu nói trước. – Bố Khuê nói. – Rồi bà nói gì bà nói.

Tối mồng bốn Tết, tầng hai nhà số mười một Hàng Phèn. Cái bàn gỗ của ông kê sát tường, trên bàn có ấm chè, đĩa mứt sen của Diễm chưa ai bóc. Mẹ Khuê ngồi ở mép giường của ông. Cô Hương ngồi trên cái ghế đẩu cạnh cửa sổ, hai tay ôm đầu gối. Thằng Tũn ngồi ở bậc cầu thang trên cùng, chỗ thông lên tầng ba, ôm con mèo Lãi trong lòng. Cô Hương đã bảo nó về, nó không về, nó bảo con lớn rồi, con đủ tuổi đi bầu rồi. Lần này cô Hương không cãi.

Bà Mẫn đặt cái phích xuống sàn, ngồi hẳn xuống, hai tay đặt lên đùi.

– Ừ. – Bà nói. – Mày nói đi.

Bố Khuê không ngồi. Ông đứng giữa phòng, hai tay buông thõng, như học sinh bị gọi lên bảng mà không thuộc bài. Khuê nhớ Diễm cũng đứng đúng như thế trước mặt ông Vĩ. Người ta đứng như thế khi biết mình sắp phải nói một điều không có cách nào nói cho đẹp.

– Năm tám mươi lăm, con học lớp mười một. – Ông nói. Ông không nói với ai cụ thể. Ông nói vào khoảng giữa phòng, chỗ không có ai. – Con là bí thư chi đoàn lớp. Con được giấy khen viết chữ đẹp. Bố con treo cái giấy khen ấy ở cái tường này.

Ông chỉ tay lên bức tường bên cạnh bàn thờ. Chỗ ấy bây giờ trống, chỉ có một vết sơn sáng màu hơn chung quanh, hình chữ nhật, như vết một cái khung đã bị tháo đi lâu năm.

– Trong lớp có một đứa. – Ông nói. – Tên nó không quan trọng. Nó bảo con là con nhà cầm đồ. Nó bảo nhà mày giàu nhờ đồ của người ta. Nó nói trước cả lớp. Cả lớp cười. Con không cãi được, vì nó nói đúng. Nhà mình có cái sổ. Hàng xóm sang cầm nhẫn, cầm vòng, cầm xe đạp. Con biết. Con nhìn thấy từ bé.

Mẹ Khuê đưa tay lên miệng.

– Tháng Mười năm ấy, chi đoàn sinh hoạt về chống tiêu cực. – Bố Khuê nói. – Thầy chủ nhiệm đọc một bài báo, khen một bạn học sinh ở đâu đó đã tố giác tiêu cực ngay trong gia đình mình. Thầy bảo đấy là tấm gương. Đoàn viên phải trong sạch trước, rồi mới nói người khác.

Ông dừng lại. Ông nhìn xuống sàn gỗ.

– Con về nhà. Con xé một tờ giấy trong vở. Con viết. Con viết nắn nót, như viết bài thi. Con viết là nhà số mười một Hàng Phèn cho vay lấy đồ, có sổ sách ghi chép. Con viết sai chữ "sổ sách". Con viết chữ x. Con không biết là sai. Đến bây giờ, nghe ông Lạp nói, con mới biết.

Không ai nói gì. Dưới phố có tiếng xe máy chạy qua, tiếng một đứa trẻ con hát bài chúc Tết.

– Con ký "Một đoàn viên". – Ông nói. – Sáng thứ Bảy con bỏ lá thư vào hòm thư của phường, trên đường đi học. Con nghĩ… – Ông lắc đầu. – Con không nghĩ gì cả. Con nghĩ công an đến, nhắc nhở bố con, bố con thôi không cho mượn đồ nữa. Thế là hết. Con không phải là con nhà cầm đồ nữa. Con không nghĩ đến cái sổ có tên ai. Con không nghĩ đến bà Mẫn, ông Viêm, bà Tâm. Con mười bảy tuổi. Con chỉ nghĩ đến cái đứa trong lớp.

Bà Mẫn ngồi im. Bà không nhìn bố Khuê. Bà nhìn cái phích hoa mẫu đơn dưới chân mình.

– Đêm thứ Ba. – Bố Khuê nói. – Chiều hôm ấy ông tổ trưởng dân phố sang nhà, ngồi uống nước với bố con, nói nhỏ với bố con cái gì đó. Con đi học thêm về lúc tám giờ rưỡi, thấy bếp than sau nhà đỏ rực, mùi giấy cháy. Mẹ con đứng cạnh bếp, khóc. Con hỏi, mẹ con bảo không có gì. Chín giờ công an đến.

Ông ngẩng lên, nhìn cái cầu thang.

– Con trốn ở chiếu nghỉ. – Ông nói. – Cái Hương ra đầu cầu thang tầng ba nhìn xuống, con giơ tay lên miệng bảo nó im.

Cô Hương nhắm mắt.

– Con ngồi đấy hai tiếng. Con thấy người ta lục cái quầy. Con thấy bố con tự mở ngăn kéo, đưa cái sổ cho người ta. Con thấy người ta lật cái sổ, thấy thiếu mấy tờ. Bố con bảo chuột gặm. Con ngồi trên kia, con biết không phải chuột gặm. Con biết cái bếp than.

Bố Khuê thở ra. Hơi thở ông run.

– Rồi mấy người kia về. Còn một anh công an trẻ ở lại. Bố con pha chè, bày cờ. Rồi anh công an rút ra một tờ giấy, đặt lên mặt quầy. Con nhìn thấy tờ giấy ấy. Con nhìn thấy cái mép xé của tờ vở, con nhìn thấy mực tím. Từ chỗ con ngồi, con không đọc được chữ, nhưng con biết đấy là chữ của con. Con biết từ cái cách nó gấp.

Ông dừng lại. Rất lâu. Thằng Tũn ở đầu cầu thang ngồi im như tượng, con mèo Lãi trong lòng nó cũng không động.

– Bố con đọc. Đọc lâu lắm. Rồi bố con gấp lại, trả anh công an. Rồi bố con ngẩng lên nhìn cầu thang.

Bố Khuê nhìn thẳng vào Khuê. Lần đầu tiên từ khi bắt đầu nói, ông nhìn vào một người.

– Bố con nhìn thẳng vào con. – Ông nói. – Một cái. Rồi bố con quay xuống bàn cờ, đi một nước ngu nhất mà con từng thấy bố con đi. Rồi bố con bảo: "Tôi không biết chữ ai."

Mẹ Khuê khóc. Bà khóc không thành tiếng, vai rung lên.

– Sáng hôm sau. – Bố Khuê nói. – Con dậy, con xuống nhà, con nghĩ bố con sẽ đánh con. Con đã chuẩn bị. Bố con đang ngồi ăn sáng. Bố con rót cho con một chén nước chè, đẩy sang. Bố con bảo: "Ăn đi rồi đi học." Thế thôi. Bốn mươi năm, đến lúc chết, bố con không nhắc đến chuyện ấy một lần nào. Không đánh. Không mắng. Không hỏi. Bốn mươi năm con chờ bố con hỏi.

Ông quay lại nhìn di ảnh ông nội. Đôi mắt trong ảnh vẫn ánh lên như vừa nghe một câu đùa.

– Rồi đến tháng Mười Hai. – Ông nói, vẫn nhìn di ảnh. – Anh Vĩ đến. Con lại ngồi ở chiếu nghỉ. Con nghe anh ấy hỏi bố con có khai tên anh ấy không. Bố con không trả lời. Con nghe tiếng kính vỡ. Con nghe anh ấy chửi giữa phố. Cả phố bảo bố con khai.

Ông quay lại, nhìn cả phòng.

– Con biết vì sao bố con không cãi. – Ông nói. – Cãi thì phải nói không phải tôi. Nói không phải tôi thì người ta hỏi thế thì ai. Ai viết thư? Cả phố sẽ đi tìm. Mà người viết thư thì đang ngồi trên chiếu nghỉ nhà bố con.

Cô Hương đứng bật dậy. Cái ghế đẩu đổ ra sau.

– Anh để cả phố chửi bố bốn mươi năm. – Cô Hương nói. Giọng cô không to, nhưng nó run đến mức từng chữ như vỡ ra. – Anh để thằng Vĩ chửi bố. Anh để em lớn lên nghe người ta xì xào sau lưng bố em là đồ chỉ điểm. Em đi học, có đứa bảo em bố mày khai cả phố. Em về hỏi bố, bố bảo người ta nói thì kệ người ta. Anh ngồi đấy. Anh biết. Anh im.

– Anh biết. – Bố Khuê nói. – Anh im.

– Tại sao?

– Vì anh hèn. – Ông nói. Ông nói câu ấy không to, không nhỏ, như đọc một con số trong sổ. – Năm mười bảy tuổi anh hèn vì sợ người ta bảo anh là con nhà cầm đồ. Năm mười tám tuổi anh hèn vì sợ người ta bảo anh là thằng tố bố. Năm hai mươi lăm tuổi anh hèn vì đã hèn tám năm rồi. Đến lúc ấy thì không còn cách nào không hèn nữa.

Cô Hương đứng im giữa phòng. Rồi cô ngồi thụp xuống sàn gỗ, cạnh cái ghế đổ, ôm mặt.

Mẹ Khuê đứng dậy, đi đến bên chồng, nắm lấy tay ông. Ông không rút ra.

– Còn cái máy ảnh. – Khuê nói. Giọng cô khàn. – Bố nói "để hành bố".

Bố cô nhìn cô.

– Tháng Mười Hai năm ấy, con nghe anh Vĩ hét lên "lão nuốt cái máy của bố tôi". Con tưởng đêm khám nhà công an thu thật. Con tưởng vì lá thư của con mà anh Vĩ mất cái máy của bố anh ấy. Con mang cái tội ấy gần mười năm. – Ông nói. – Rồi năm chín mươi tư, tối mười chín tháng Mười, con đi làm về muộn, thấy đèn trong kho còn sáng. Con thấy bố con mở cái tủ gỗ nhỏ. Con thấy cái bọc vải dầu. Con thấy bố con cầm cái bọc lên, lau, đặt xuống. Con biết ngay trong đó là cái gì.

Ông dừng lại.

– Bố con lau cái bọc trước mặt con. Đúng ngày ấy. Biết con đang đứng ở cửa kho. Không nói gì. – Ông nói. – Con nghĩ bố con cố ý. Con nghĩ bố con giữ cái máy của anh Vĩ để mỗi năm nhắc con một lần: mày làm thằng Vĩ mất cái máy, tao phải nói dối nó, tao phải mang tiếng. Con nghĩ bố con giữ nó để hành con.

– Năm sau, năm chín lăm, con xin thế chấp cái nhà, bố con không cho. Con nghĩ bố con phạt con. Con bỏ vào Nam. Đến cái chìa khoá, bố con dặn đưa cái Khuê, không đưa con. Con nghĩ bố con không tin con đến lúc chết.

Ông nhìn xuống bàn tay vợ đang nắm tay mình.

– Con muốn bán cái nhà này. – Ông nói. – Không phải vì nợ. Nợ là cái cớ. Con muốn bán để không còn cái tủ. Không còn cái kính. Không còn cái chiếu nghỉ.

Căn phòng im lặng. Cây hương trên bàn thờ cháy gần hết, tàn hương cong xuống, rơi một mẩu xuống bát hương.

Khuê đứng dậy. Cô đi đến trước mặt bố. Cô không biết mình định nói gì. Cô chỉ biết cô không thể ngồi.

– Bố. – Cô nói. – Con nghỉ việc kiểm toán không phải vì con chán.

Bố cô nhìn cô.

– Tháng Tám, con phát hiện một khách hàng ghi doanh thu khống mấy chục tỷ. Người ta bảo con viết nhẹ đi. Con không viết. Người ta chuyển con đi, giao cho người khác ký. Con nghỉ. Con chưa nói với bố, vì con sợ bố bảo con dại. Bố hay bảo người làm ăn phải biết nhắm mắt.

– Bố có nói thế. – Ông nói.

– Con không biết nhắm mắt. – Khuê nói. – Bố cũng không biết. Bố nhắm mắt bốn mươi năm mà có ngủ được đêm nào đâu.

Bố cô nhìn cô. Rồi ông đưa bàn tay còn lại lên, đặt lên vai cô. Bàn tay ông nặng, nóng, run nhẹ.

– Con giống ông. – Ông nói.

– Bố bảo con đừng có mà giống ông.

– Ừ. – Ông nói. – Bố nói sai.

Ông buông tay. Ông quay về phía bàn thờ, rút ba nén hương mới, châm, cắm vào bát hương. Ông chắp tay, cúi đầu. Ông không khấn thành tiếng. Nhưng Khuê đứng gần, cô nghe được ông nói hai chữ, rất nhỏ, đứt quãng, như người đã tập nói hai chữ ấy suốt bốn mươi năm mà đến giờ mới dám nói ra:

– Con xin lỗi.

Ông đứng thẳng lên, quay lại.

– Chủ nhật này con đi hồ Tây. – Ông nói với cả phòng. – Con đi gặp anh Vĩ. Con nói với anh ấy là không phải bố con. Là con.

– Khoan.

Bà Mẫn nói. Bà vẫn ngồi trên cái ghế tựa, hai tay đặt trên đùi, cái phích hoa mẫu đơn dưới chân. Suốt từ đầu đến giờ, bà không nói một câu nào. Bây giờ bà ngẩng lên, và đôi mắt sau cặp kính buộc dây chun ướt, nhưng giọng bà không run.

– Mày đi gặp thằng Vĩ mà mày mới biết có một nửa. – Bà nói. – Mày mới biết vì sao ông mày không cãi. Mày chưa biết vì sao ông mày nói dối nó.

Bố Khuê đứng im.

Bà Mẫn cúi xuống, mở nắp cái phích, rót chè ra hai cái chén. Một chén bà cầm trong tay. Một chén bà đặt lên cái bàn gỗ, trước di ảnh ông, ở đúng chỗ ông vẫn để chén nguội.

– Thằng Hiển nói xong phần nó rồi. – Bà nói. – Bây giờ đến lượt bà.

— Hết chương 29 —