Cái máy khâu ở Hàng Gai

Chương 25: Cái máy khâu ở Hàng Gai

Thằng bé cõng cái bao tải trên lưng, đi lom khom như cõng một đứa em, và mỗi bước chân nó đi, trong bao lại kêu "cạch" một tiếng sắt.

– Bà ơi, đến chưa bà?

– Đến rồi. Đặt xuống. Nhẹ thôi.

Thằng bé chừng mười lăm, mặc áo đồng phục trường, má đỏ lựng. Nó khuỵu một gối xuống trước ô cửa, cẩn thận đặt cái bao tải lên vỉa hè, rồi đứng thẳng dậy thở. Sau lưng nó là một bà cụ nhỏ người, tóc bạc cắt ngắn, đeo kính lão, cổ quàng một cái thước dây vàng như người ta quàng khăn.

Sáng thứ Sáu, ba mươi tháng Một. Trời nồm, nền gạch hoa trong tiệm đổ mồ hôi, Khuê phải lau ba lần từ sáng. Con mèo Lãi ghét nồm. Nó nằm trên nóc két, lông xù lên, mặt cau có như một ông già bị đau khớp.

– Cháu ơi. – Bà cụ nói. – Cầm cho bà cái máy khâu.

Khuê mở cửa bên. Thằng bé lại cõng cái bao tải lên, đi vào, đặt nó xuống nền gạch. Bà cụ cúi xuống mở miệng bao, cuốn dần xuống.

Một cái đầu máy khâu bằng gang, sơn đen, to bằng con mèo Lãi nằm duỗi. Lớp sơn đen đã mòn ở những chỗ tay người ta hay chạm vào, lộ ra màu gang xám. Trên thân máy có những đường hoa văn vẽ nhũ vàng, đã phai gần hết. Cái bánh đà bên phải bóng loáng vì tay quay.

– Máy của mẹ bà. – Bà cụ nói. – Mẹ bà mua năm sáu mươi tư, đạp chân. Cái chân bàn nặng quá, bà không mang đi được, bà mang mỗi cái đầu máy. Bà vẫn dùng nó may những cái khó. Vải dày, vải bò, quần áo lính. Máy điện bây giờ may vải dày là nhảy mũi.

Khuê ngồi xổm xuống bên cạnh cái máy. Cô không biết gì về máy khâu, nhưng cô biết nhìn một thứ được dùng hằng ngày. Kim máy sáng. Chỗ thoi không có một hạt bụi. Có một mẩu chỉ trắng còn mắc ở chân vịt.

– Bà tên gì ạ?

– Huê. Chử Thị Huê. Bà có cái sạp may trong ngõ bên Hàng Gai, bốn mươi năm rồi. – Bà Huê nói. – Đây là thằng cháu nội bà. Nó nghỉ học buổi sáng để cõng cho bà.

– Bà cần bao nhiêu ạ?

– Năm triệu.

Bà Huê không đợi Khuê hỏi để làm gì. Bà kể luôn. Cái sạp may của bà ở dưới chân cầu thang một nhà ống, thuê theo năm. Chủ nhà mới đổi, con trai chủ cũ lên thay, đòi tăng giá và đòi đóng trước sáu tháng ngay trong dịp Tết, không thì sau Tết cho người khác thuê làm quầy bán đồ lưu niệm. Bà đã có đơn hàng Tết, khách đặt mười mấy cái áo, nhưng khách người ta lấy áo mới trả tiền. Tiền đến sau. Tiền nhà thì phải đóng trước.

– Bà thiếu đúng năm triệu. – Bà Huê nói. – Thứ Bảy tuần sau bà giao áo, bà có tiền, bà chuộc.

Khuê rửa tay, quay lại cái máy. Cô nhấc thử. Nặng. Ít nhất mười hai, mười ba cân. Cô quay thử cái bánh đà. Nó quay êm, cái kim lên xuống, phát ra một tiếng "tạch tạch" đều và khô.

– Bà ơi, cháu nói thật với bà nhé.

– Cháu cứ nói.

– Cái máy này, người ta mua lại đồ cũ thì chỉ trả hai, ba triệu. Người chơi đồ cổ có khi trả hơn, nhưng cháu không tính theo người chơi đồ cổ được. – Khuê nói. – Cháu cho bà cầm ba triệu. Hơn thì cháu không làm được.

Bà Huê đứng im. Thằng cháu nhìn bà, rồi nhìn Khuê, rồi nhìn cái máy.

– Ba triệu. – Bà nhắc lại. – Thế thì bà còn thiếu hai.

– Vâng ạ.

– Thôi được. Ba thì ba. Bà đi vay thêm.

Khuê làm hợp đồng. Cô viết lên giấy pơ-luya: "Đầu máy khâu gang, đạp chân, sơn đen, hoa văn nhũ vàng. Bà Chử Thị Huê." Gấp đôi, xé. Bà Huê cầm nửa tờ biên nhận, gấp lại, cho vào cái túi vải đeo bên hông, chung với hộp phấn may và cái kéo nhỏ.

Thằng cháu cõng cái bao không ra về. Bà Huê đi sau, đến cửa thì quay lại, nhìn cái máy nằm trên nền gạch hoa.

– Cháu đừng để nó ở chỗ ẩm. – Bà nói. – Nồm thế này nó gỉ.

Khuê lau khô cái máy, quấn một lớp vải sạch, đặt nó vào góc kho, cạnh cái tủ gỗ nhỏ. Không có ngăn két nào đủ to.

Mười phút sau, bà Mẫn có mặt.

– Bà Huê thợ may đấy à? – Bà hỏi, không cần chào. – Bà thấy thằng cháu nó cõng cái bao đi ngang hàng bà.

– Vâng ạ.

– Cầm bao nhiêu?

– Ba triệu. Bà ấy cần năm.

Bà Mẫn chép miệng. Bà nhìn cái máy khâu quấn vải trong góc kho, rồi nhìn Khuê.

– Bà Huê may áo dài cho cả phố này bốn mươi năm. – Bà nói. – Áo cưới cô Hương nhà cháu cũng bà ấy may. Thôi được.

Bà quay đi, không nói thêm. Khuê không biết "thôi được" nghĩa là gì. Đến chiều thì cô biết.

Ba giờ chiều, bà Lụa ghé qua, xách cái làn đỏ, bảo đi sang bà Huê đặt sửa lại cái áo dài nhung, "để Tết mặc đi chùa". Bốn giờ, bà Nụ nhắn tin cho Khuê: "Cô cho tôi xin địa chỉ bà Huê thợ may, tôi may cho thằng Duy cái quần đi làm."

Năm giờ, ông Đoái gọi điện, nói to đến mức Khuê phải đưa điện thoại ra xa: "Cháu gái! Bà thợ may ở đâu? Ông có cái quân phục cần thay cúc!" Sáu giờ, thằng Tũn nhắn: "Chị ơi mẹ em bảo mẹ em đặt hai cái áo dài cho Tết. Mà mẹ em có hai cái áo dài rồi mà?"

Bảy giờ tối, anh Thuận đứng ở ô cửa, tay cầm cái áo khoác dạ xanh than gấp gọn.

– Bà Mẫn bảo tôi tay áo này dài quá. – Anh ta nói, mặt nghiêm. – Bà bảo mang đến bà Huê thợ may sửa.

– Tay áo anh có dài đâu.

– Tôi cũng thấy thế. – Anh Thuận nói. – Nhưng bà Mẫn bảo dài. Tôi không cãi bà Mẫn.

Khuê cười đến mức phải cúi gập người xuống quầy. Con mèo Lãi trên nóc két nhìn cô, rồi nhìn anh Thuận, rồi nhảy xuống, đi đến ô cửa, ngửi cái áo khoác dạ. Anh Thuận đứng im. Không lùi.

– Nó ngửi thấy mùi cá vải. – Khuê nói. – Anh để con cá trong túi áo này à?

– Lúc mua tôi để trong túi.

– Thế thì nó nhận ra anh rồi.

Anh Thuận nhìn con mèo, con mèo nhìn anh Thuận. Một lúc lâu. Rồi con mèo quay đi, nhảy lên nóc két, nằm xuống, quay lưng lại. Đối với Lãi, đó là một lời chào.

Sáng thứ Hai, Diễm đến.

Cô ta đứng ở ô cửa lúc tám giờ, áo măng tô màu lạc đà, khăn len đen, không đeo đồng hồ. Đã hơn một tháng Khuê không gặp cô ta.

– Tôi không vào. – Diễm nói. – Tôi đi ngang.

– Hai nhà mà chị đi ngang à?

Diễm nhìn cô. Khoé miệng cô ta hơi nhích lên, rồi thôi.

– Lâm kể với tôi về bà thợ may. – Cô ta nói. – Nhân viên khách sạn tôi Tết năm nào cũng mặc áo dài nâu. Năm nay tôi đặt bà Huê may mười hai bộ. Tôi đã đặt cọc một nửa. Tôi nói để cô biết, không phải để cô cảm ơn. Tôi không làm việc này vì cô.

– Em biết.

– Tôi làm vì bà Huê may đẹp. Tôi đã xem.

– Em biết.

Diễm đứng im một lúc. Ngoài phố, nồm làm vỉa hè bóng loáng như vừa lau dầu.

– Bố cô về Nam rồi à?

– Vâng ạ. Sáng thứ Hai tuần trước.

– Anh ấy đến gặp tôi. – Diễm nói. – Anh ấy xin lùi hạn. Tôi không đồng ý.

– Em biết.

– Anh ấy có kể với cô tôi nói gì lúc tiễn anh ấy ra cầu thang không?

– Có ạ.

Diễm gật đầu. – Bố tôi đọc cái bình luận của ông Lạp rồi. – Cô ta nói. – Con bé điều dưỡng đọc cho ông nghe. Ông nghe xong, ông hỏi đúng một câu: "Thằng Lạp còn sống à." Rồi ông bảo con bé đọc lại. Đọc ba lần. Đến câu cuối, câu "cái kính nứt là chứng cứ ông Quyến không cãi", ông bảo con bé thôi, đừng đọc nữa.

Diễm kéo khăn len lên cao, che cằm.

– Cái bình luận kia, người viết xoá rồi. Hai hôm sau khi ông Lạp trả lời. – Cô ta nói. – Còn câu cuối của ông Lạp, tôi không hiểu. Tôi đọc tiếng Việt chưa đủ giỏi.

– Em cũng không hiểu hết ạ. – Khuê nói. – Nhưng em nghĩ bố chị hiểu.

Thứ Bảy, bảy tháng Hai, bà Huê đến chuộc máy. Lần này không có thằng cháu. Bà đi xích lô, bảo bác xích lô đỗ trước cửa tiệm chờ.

Bà đặt lên mặt quầy ba triệu tiền gốc, cộng tiền lãi một tuần, đã tính sẵn. Rồi bà đặt thêm một cái gói giấy báo.

– Tiền nhà bà đóng rồi. – Bà nói. – Bà giao áo hết rồi. Chưa bao giờ bà có nhiều đơn Tết thế. Mười hai bộ áo dài nâu cho khách sạn. Áo dài nhung cho bà Lụa. Quần cho thằng Duy con bà Nụ. Cúc áo cho ông bộ đội. Hai bộ áo dài cho cô giáo Hương, cô ấy bảo may to ra một chút để cô ấy còn béo. Lại có cả một anh công an mang áo dạ đến bảo cắt tay áo, bà đo thì tay áo vừa khít, bà hỏi cắt chỗ nào, anh ấy bảo bà cứ cắt đi một phân cho bà Mẫn vui.

Bà Huê cười, lộ hàm răng đã rụng mất hai cái.

– Bà Mẫn chè chứ ai. – Bà nói. – Bốn mươi năm, bà ấy vẫn thế. Cái phố này thiếu cái gì, bà ấy đi gom về.

Khuê mang cái máy khâu ra, gỡ lớp vải. Cô ghép nửa tờ biên nhận của bà Huê với nửa tờ cô ghim vào lớp vải. Khớp. Bác xích lô vào bê cái máy ra xe.

Bà Huê mở cái gói giấy báo, lấy ra một cái gối vuông nhỏ, bằng cỡ hai bàn tay, khâu từ những mảnh vải vụn đủ màu, xanh, đỏ, nâu, vàng, ghép lại thành hình bàn cờ.

– Cho con mèo. – Bà nói. – Bà thấy nó nằm trên nóc két sắt, lạnh. Vải vụn từ mười hai cái áo dài nâu, cái áo dài nhung, cái quần của thằng Duy, cái quân phục ông bộ đội. Cả cái miếng tay áo bà cắt của anh công an.

Khuê cầm cái gối lên. Nó mềm, thơm mùi vải mới. Cô tìm thấy mảnh vải dạ xanh than ở một góc, một mảnh nhỏ bằng ngón tay cái.

Cô đặt cái gối lên nóc két. Con mèo Lãi nhìn cái gối, ngửi bốn góc, rồi bước lên, xoay ba vòng, nằm xuống, cuộn tròn, mũi đặt đúng lên mảnh dạ xanh than.

Bà Huê đi rồi, Khuê bắt đầu dọn nhà đón Tết.

Năm nay nhà có tang, không treo câu đối đỏ, không mua đào. Nhưng nhà thì vẫn phải lau, bàn thờ vẫn phải dọn, đồ đồng vẫn phải đánh. Cô lau từng bậc cầu thang. Lúc lau đến chiếu nghỉ, cô dừng lại một lúc, ngồi xuống chỗ bố cô ngồi đêm hôm ấy, nhìn xuống cái quầy. Rồi cô lau tiếp.

Đến tối, cô dọn cái hộp gỗ ông dùng để lưu những biên nhận đã chuộc.

Cái hộp to bằng cái va li nhỏ, nằm dưới gầm bàn trong kho. Trong hộp, những xấp biên nhận đã ghép đôi xếp thành hàng, mỗi xấp buộc một sợi dây chun, kẹp một mẩu bìa ghi năm. Hai nghìn hai mươi lăm. Hai nghìn hai mươi tư. Cô lấy từng xấp ra lau bụi, đi ngược dần về những năm cũ.

Xấp cuối cùng, nằm sát đáy hộp, là năm một chín chín ba. Không có xấp nào trước đó. Trước năm ấy, ông không được phép cầm đồ.

Nhưng dưới đáy hộp, dưới tấm bìa lót, có một cái gì đó cộm lên.

Khuê nhấc tấm bìa lót ra.

Ba cái phong bì. Buộc chung bằng một sợi dây gai, đúng loại dây gai buộc cái bọc vải dầu trong tủ. Phong bì trắng đã ngả vàng, tem Việt Nam, địa chỉ người nhận viết bằng mực tím, chữ nghiêng, chữ ông: một cái tên, một con phố, một thành phố bằng chữ nước ngoài. Ở góc trên mỗi phong bì, có một dòng chữ khác, chữ bút bi xanh, nét thẳng, mạnh, gạch chéo qua cả địa chỉ, một từ tiếng Đức cô không đọc được.

Cả ba phong bì còn nguyên. Không ai bóc.

Ghim vào sợi dây gai là một mẩu bìa nhỏ. Chữ ông, mực tím:

"Chưa về."

Khuê ngồi trên nền gạch hoa, ba cái phong bì trên đùi. Cô không bóc. Cô không nghĩ đến việc bóc. Đây là thư của một người gửi cho một người khác, và cả hai người đều đã từ chối mở chúng ra.

Cô đứng dậy, đi vào góc kho, mở cái tủ gỗ nhỏ bằng cái chìa khoá đồng trên cổ. Cái bọc vải dầu nằm trên tấm nỉ xanh, như bốn mươi năm nay. Cô đặt ba cái phong bì xuống bên cạnh nó, trên tấm nỉ, ngay ngắn, mẩu bìa "Chưa về" quay lên trên.

Rồi cô đứng nhìn hai thứ ấy nằm cạnh nhau một lúc. Một cái máy ảnh chờ người chuộc. Ba lá thư chờ người đọc. Cùng chờ một người.

Cô khoá tủ.

— Hết chương 25 —