Dao ghép cán sừng

Chương 8: Dao ghép cán sừng

– Em cầm dao như cầm bút ấy. Cầm dao ghép không phải thế.

Thạc đứng sau lưng Nhụy, hơi chếch sang một bên, không chạm vào cô. Anh chỉ vào tay cô bằng cái que tre.

– Ngón cái tì vào sống lưỡi, chỗ này. Bốn ngón kia ôm cán. Rạch thì kéo cả cánh tay về, đừng bẻ cổ tay. Bẻ cổ tay thì vết rạch cong, mắt ghép không áp khít.

Nhụy làm theo. Lưỡi dao trượt trên vỏ cây gốc ghép, rạch một đường dọc dài hai đốt ngón tay, rồi một đường ngang ở trên, thành hình chữ T. Vỏ cây non tách ra, bên dưới là lớp mô xanh ướt, mùi nhựa hăng hăng.

– Được không?

– Đường dọc được. Đường ngang em rạch sâu quá, chạm vào gỗ rồi. Rạch lại cây khác.

Cô rạch lại cây khác.

Góc vườn ươm sau lều có ba hàng gốc ghép, đào dại một năm tuổi, cao ngang đầu gối, thân to bằng ngón tay cái. Năm nào bố cũng ghép vào cuối tháng Chín âm lịch, để năm sau có cây non trồng bù. Năm nay bố ngã đúng lúc định ghép. Sáng nay Nhụy lên trung tâm, kể với bố là cô sẽ ghép thay bố. Bố nhìn cô rất lâu. Rồi bàn tay trái của bố, run run, làm một động tác như cầm một cái gì đó, ngón cái tì lên, kéo cả cánh tay về.

Cô hiểu. Cô bảo vâng.

Thạc không đến buổi sáng. Anh nhắn cho thằng Lụt là anh xuống lúc một giờ. Một giờ kém năm anh đã đứng ở cổng, mũ bảo hiểm còn chưa cởi, hỏi cô ăn trưa chưa. Cô bảo ăn rồi. Anh nhìn cái bánh mì còn nguyên trong túi nilon trên chõng, không nói gì.

Giờ là ba giờ chiều. Gió mùa đã yếu đi, trời còn lạnh nhưng nắng nhạt đã ló ra, chiếu xiên qua những cành đào gần trụi lá. Cô đã rạch hỏng sáu cây gốc ghép.

– Cây thứ bảy, – Thạc nói. – Bố bảo người học ghép, cây thứ bảy mới được.

– Anh hỏng mấy cây?

– Bốn mươi mốt.

Cô quay lại nhìn anh. Anh không đùa.

– Năm đầu anh về làm rể, – anh nói, – anh xin bố dạy. Bố đưa cho anh một hàng gốc ghép, bảo hỏng hết hàng này thì bố dạy. Anh hỏng bốn mươi mốt cây. Bố đứng xem, không nói câu nào. Đến cây thứ bốn mươi hai, bố mới bảo: được, giờ bố dạy.

Nhụy cười. Lần này cô không cắn bánh mì để giấu. Cô cười thành tiếng, cái cười bật ra từ bụng, và Thạc nhìn cô cười, cái nhìn như người thấy một ô cửa sổ lâu ngày bị đóng tự dưng mở ra.

Cô rạch cây thứ bảy. Đường dọc thẳng. Đường ngang nông, vừa chạm vào lớp mô xanh thì dừng. Cô dùng mũi dao nạy nhẹ hai mép vỏ, tách ra thành hai cánh cửa nhỏ.

– Giờ đến mắt ghép.

Thạc đưa cho cô một đoạn cành đào bích, cành bánh tẻ, cắt từ cây mẹ khỏe nhất vườn. Anh chỉ cho cô cách chọn mắt: mắt mập, đã no, nằm ở giữa cành, không lấy mắt ở ngọn vì non quá, không lấy mắt ở gốc vì già quá. Cô cầm dao, vạt một miếng vỏ có mắt ở giữa, dài bằng đốt ngón tay, mỏng như vảy cá, có dính một lớp gỗ mỏng phía sau.

Rồi cô nhét miếng mắt ghép vào khe chữ T, đẩy từ trên xuống, cho tới khi mắt ghép nằm gọn giữa hai cánh vỏ. Thạc đưa cho cô cuộn dây nilon. Cô quấn từ dưới lên, vòng nọ chồng lên vòng kia một nửa, chừa cái mắt ra ngoài.

Lúc cô buộc nút cuối cùng, Thạc cười khẽ.

– Gì?

– Ngón út em kìa.

Cô nhìn xuống. Bàn tay phải của cô đang cầm dao ghép, bốn ngón ôm cán, ngón út cong hẳn vào trong, gập lại như một cái móc, tì vào đuôi cán sừng. Cô không để ý là mình cầm như thế.

– Ngón út nhà họ Mạc, – Thạc nói. – Bố bảo người nhà họ Mạc cầm dao ghép thì ngón út tự móc vào đuôi cán, giữ cho dao khỏi trượt. Bố bảo trời sinh ra thế để ghép cây. Anh cầm thì ngón út cứ chĩa ra ngoài, bố bảo anh cầm dao như cầm chén rượu.

– Bố nói thế với anh à?

– Nói suốt. Mỗi lần anh ghép hỏng.

Cô nhìn ngón út cong của mình đang móc vào đuôi cán sừng. Đúng vào chỗ có một vết mòn nhỏ trên cán, chỗ mà cô vẫn tưởng là do ngón cái bố tì. Không phải ngón cái. Là ngón út. Bốn chục năm ngón út của bố cô tì vào đúng chỗ ấy.

Cô ghép tiếp. Cây thứ tám được. Cây thứ chín được. Cây thứ mười, Thạc bảo được. Đến cây thứ mười hai thì cô quay lại, mặt đỏ vì lạnh và vì gì đó khác, giơ con dao lên như giơ một cái cúp.

– Em làm được rồi!

Câu ấy bật ra trước khi cô kịp nghĩ. "Em". Cái chữ cô đã không dùng với anh suốt hai tuần nay, không dùng suốt bốn năm nay. Nó bật ra tự nhiên như hơi thở.

Thạc không nói gì. Anh chỉ gật đầu, rất chậm, mắt nhìn cô.

Cô quay lại hàng gốc ghép, cúi xuống cây thứ mười ba, tai nóng bừng.

Ghép xong hàng thứ hai, cô cầm con dao đi ra góc lều, đứng trước cây cưới.

Cái cọc tre hôm mưa vẫn cắm đấy, dây kẽm quấn ba vòng. Nhánh bạch gầy dựa vào cọc như người ốm dựa gậy. Chỗ mắt ghép phồng lên một cục, vỏ sần sùi, mép cục có một vệt gôm cũ đã khô cứng, màu nâu đen.

– Anh giữ hộ tôi nhánh này.

Thạc đi lại, hai tay đỡ lấy nhánh bạch. Cô cúi xuống, dùng mũi dao khều lớp gôm khô. Nó bong ra từng mảng như vảy sơn cũ. Bên dưới, vỏ đã thâm một mảng nhỏ bằng móng tay. Cô cạo nhẹ, từng chút, cho tới khi lộ ra một vệt mô màu trắng ngà, ẩm, còn sống.

– Còn sống, – cô nói, như nói với chính mình.

– Thế là nó còn nở được à?

– Không biết. Nhánh này bị gôm ăn ba năm, sức yếu lắm. Chữa thì nó sống. Còn nở hay không thì phải chờ.

Cô quét lên vết cạo một lớp thuốc xanh lơ. Thạc vẫn đỡ nhánh cây, đứng im, không nói gì, nhìn cái vết xanh nhỏ trên chỗ mắt ghép mà tám năm trước bố cô đã cắt, đã ghép, đã buộc, vào một buổi trưa hè trước ngày cưới.

Năm giờ chiều, hai người ghép xong cả ba hàng, tám mươi tư cây. Thạc đứng thẳng lên, vươn vai, lưng kêu răng rắc.

– Đói không?

Cô định bảo không. Bụng cô kêu trước.

– Bún ốc nguội nhà bà Hợi còn bán không? – cô hỏi.

– Còn. Bà Hợi yếu rồi, giờ con dâu bán. Nhưng chiều nào bà cũng ngồi đấy.

Quán bún ốc nguội nhà bà Hợi ở chân đê, cách con dốc ra bãi hai trăm mét, một cái mái tôn che, bốn cái bàn gỗ thấp, mấy cái ghế nhựa đỏ. Hồi yêu nhau, chiều nào làm ở bãi về muộn, hai người cũng ghé đây. Cô ăn một bát, anh ăn hai bát, bà Hợi bảo thằng này đi rể nhà họ Mạc chắc chết đói.

Bà Hợi vẫn ngồi đấy, ở cái ghế đẩu sát bếp, lưng còng hơn, tóc bạc trắng, mắt kéo màng. Bà nhìn hai người đi vào, nheo mắt, rồi vỗ đùi đánh đét.

– Ơ kìa. Cái con Nhụy với cái thằng ăn hai bát.

– Bà vẫn nhớ ạ?

– Nhớ chứ sao không nhớ. Lâu lắm rồi hai đứa mới đi với nhau. – Bà quay vào bếp gọi con dâu. – Hai bát, một bát nhiều bún. Thằng này ăn hai bát đấy.

Không ai đính chính. Thạc kéo ghế cho cô ngồi. Con dâu bà Hợi bưng ra hai bát bún trắng, rổ ốc luộc nóng còn bốc khói, đĩa rau thơm có tía tô, kinh giới, lá lốt thái chỉ. Hai bát nước chấm chua đỏ màu ớt, nổi mấy lát chuối xanh. Cô gắp một con ốc, chấm vào nước chua, ăn với bún. Vị chua của dấm bỗng, vị cay của ớt, vị giòn sần sật của ốc. Bốn năm ở Đà Lạt, cô chưa ăn được bát bún ốc nào ra hồn.

Thạc ăn hai bát. Bà Hợi ngồi bên cạnh, nhìn anh ăn, cười móm mém.

– Mấy năm nay thằng này vẫn đến đây, – bà nói với Nhụy, như mách. – Một mình. Ăn có một bát. Bà hỏi vợ đâu, nó bảo vợ đi làm xa. Bà bảo xa thì xa chứ bát bún thì vẫn phải ăn hai bát, nó cười.

Thạc cúi xuống bát bún, gắp một con ốc, không ngẩng lên.

– Thế hai đứa có con chưa?

Thạc ngừng đũa. Nhụy ngừng đũa.

– Chưa bà ạ, – Thạc nói.

– Thì liệu mà đẻ đi. Bà già rồi, không chờ được lâu đâu.

Không ai đính chính.

Hai người đi xe máy về bãi lúc trời đã tối. Đêm cuối tháng Chín âm lịch, không trăng, chỉ có ánh đèn từ mấy cái lều rải rác trên bãi. Thằng Lụt đang chờ ở lều, mặt mếu xệch.

– Anh ơi, cái máy bơm mé sông nó lại không lên nước. Em mồi ba lần rồi.

– Để anh xem.

Thạc cởi áo khoác, vắt lên cột lều, rút điện thoại trong túi quần ra đặt lên chõng tre cho khỏi rơi xuống nước, rồi cầm đèn pin đi theo thằng Lụt ra mé sông.

Nhụy ngồi lại một mình trong lều. Cô bật bếp đun nước pha chè, tay vẫn còn mùi nhựa đào, mùi ốc, mùi lá tía tô. Cô nghĩ đến bà Hợi. Cô nghĩ đến câu "em làm được rồi". Cô nghĩ, lần đầu tiên sau bốn năm, rằng có lẽ cô đã…

Cô ngẩng lên. Cái gương tròn trên cột lều phản chiếu mặt cô dưới ánh bóng đèn vàng. Má cô đỏ, tóc rối, có một vệt nhựa đào khô trên trán mà cô không biết dính từ lúc nào. Đường nứt chạy chéo qua mặt gương, cắt mặt cô làm hai nửa lệch nhau. Nửa trên đang cười. Cô không biết mình đang cười.

Ngoài mé sông, tiếng máy bơm khục khặc mấy lần rồi nổ giòn. Tiếng thằng Lụt reo lên. Tiếng Thạc cười.

Điện thoại của Thạc sáng lên trên chõng.

Cô không định nhìn. Màn hình sáng ngay cạnh tay cô, cách mười phân, và mắt người ta không chọn được không nhìn một vật vừa sáng lên trong bóng tối.

Có hai thông báo, cái trên cái dưới.

Cái thứ nhất của ứng dụng ngân hàng, gửi lúc sáng: "Chuyển tiền thành công. Số tiền: 5.000.000 VND. Người nhận: TONG BICH THOA. Nội dung: Su thang 11."

Cái thứ hai là tin nhắn, vừa đến: "Em nhận được rồi anh Thạc. Su nó cứ hỏi bao giờ được ra Bắc."

Tên người gửi: Thoa.

Nước trên bếp sôi. Cái ấm rít lên một tiếng dài, the thé, như ai thổi còi.

— Hết chương 8 —