Đổi đường

Chương 20: Đổi đường

– Chị đứng tên một mình hay có thêm ai? – Chị Trâm hỏi, đầu bút bi gõ lên tờ khai.

– Một mình. – Lụa nói.

– Chồng chị không…

– Em không có chồng.

Chị Trâm gật, ghi. Văn phòng kế toán dịch vụ của chị nằm trên gác một tiệm photocopy đầu đường Lũy Bán Bích, phải leo cái cầu thang gỗ dốc như thang gác. Dưới chân lúc nào cũng nghe tiếng máy photo chạy xè xè. Chị Trâm ngoài bốn mươi, tóc ngắn, đeo kính lão trễ xuống mũi, ngón giữa tay phải có cái chai to vì cầm bút. Chị làm sổ sách cho mười mấy cơ sở nhỏ trong vùng. Ông Mười giới thiệu, nói chị Trâm thẳng như cây thước.

Tháng Bảy năm 2006. Luật Doanh nghiệp mới vừa có hiệu lực từ đầu tháng. Chị Trâm giải thích cho Lụa nghe cả buổi sáng. Hộ kinh doanh thì chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên thì chủ sở hữu chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp. Có công ty thì xuất hóa đơn được cho khách xuất khẩu, mở tài khoản công ty, ký hợp đồng với mấy công ty lớn khỏi phải mượn tên ai.

– Mà có công ty là phải làm sổ sách đàng hoàng. – Chị Trâm nói, nhìn chị qua gọng kính. – Có người lập công ty xong rồi để đó, hóa đơn thì mua bán lung tung. Tôi nói trước, tôi không làm cho mấy chỗ đó.

– Em không mua bán hóa đơn. – Lụa nói. – Em xin chị làm cho em thêm một chuyện. Thợ của em, ai làm từ ba tháng trở lên, em muốn ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm đủ.

Chị Trâm đặt cây bút xuống.

– Chị biết đóng bảo hiểm đủ là tốn bao nhiêu không?

– Em biết.

– Mấy xưởng nhỏ ở đây không ai đóng. Đóng là chịu thiệt, giá gia công không cạnh tranh được.

– Bây giờ thì thiệt. – Lụa nói. – Mà em tính đường dài.

Chị không nói ra cái đường dài đó dài tới đâu. Năm 2025, ở phiên tòa, chị đứng một mình. Hai chục năm làm việc mà không có một tờ hợp đồng lao động nào ghi chị là chủ, cũng không có một sổ bảo hiểm nào ghi chị là thợ. Chị không là gì hết trên giấy. Người không là gì hết trên giấy thì ra tòa không có ai đứng cạnh.

Chị không muốn thợ của chị có ngày đó.

Tên công ty chị chọn trong năm phút: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên may Lư Lụa. Chị Trâm nói tên dài quá, khách nước ngoài đọc không nổi. Chị nói khách nước ngoài đọc tên trên hợp đồng chứ không đọc trên bảng hiệu.

Đầu tháng Tám có giấy chứng nhận. Chị ký vô bản điều lệ, ký vô giấy mở tài khoản ngân hàng, ký vô từng tờ hợp đồng lao động của mười chín người thợ. Mười chín lần chữ Lụa, không lần nào có cái móc.

Mai Thơ là người đầu tiên ký. Con nhỏ cầm tờ hợp đồng đọc tới hai lần, rồi ngẩng lên hỏi:

– Chị ơi, có cái này là sao chị?

– Là em làm cho chị, có giấy. – Lụa nói. – Mai mốt em đau ốm, sanh đẻ, có người trả tiền. Mai mốt em nghỉ, có cái sổ ghi em đã làm bao nhiêu năm. Không ai nói em là người dưng được.

Mai Thơ ký chữ Thơ tròn tròn. Kiếp trước, con nhỏ vào xưởng chị đúng năm này, năm 2006, may được bốn năm thì lấy chồng về quê. Lúc đi, nó không có một tờ giấy nào. Năm nay nó đã làm với chị ba năm, đã thành tổ trưởng tổ mẫu, đã biết cầm cây kéo cắt rập.

Từ cái buổi chiều ở quán cóc An Dương Vương, Lụa làm một việc mỗi tối: chị ngồi nghĩ coi kiếp trước năm này mình đã làm gì, rồi làm khác đi.

Kiếp trước, năm 2006, cái nhà ông Mười chật, Khiêm nói phải tìm chỗ lớn. Chị không tìm chỗ lớn. Chị thuê nửa căn nhà sau lưng của bà Năm bán tạp hóa, đục một cánh cửa thông qua sân sau, đặt thêm sáu cái máy. Mười tám máy. Không hơn.

Kiếp trước, năm đó chị nhận bất cứ đơn nào tới, đơn càng lớn càng mừng. Chị không nhận đơn lớn. Chị nói với anh Thông chị chỉ làm lô nhỏ, khó, đòi tay nghề, lô mà xưởng lớn chê vì mất công đổi chuyền.

Anh Thông nhìn chị như nhìn người bán vải đòi bán ít đi.

– Lô nhỏ thì lời ít. – Anh nói.

– Lô nhỏ thì ít người giành. – Lụa nói.

Anh Thông im một lúc. Rồi anh mở cặp, lấy ra một cái áo sơ sinh tay dài màu trắng ngà, vải mỏng như giấy pơ-luya, đường may không có một sợi chỉ thừa nào.

– Có một hãng nhỏ bên Nhật, làm đồ sơ sinh bằng bông trồng không phân hóa học. – Anh nói. – Mỗi kiểu chỉ ba trăm, năm trăm cái. Nhãn may tay. Đường sườn phải lật ra ngoài cho khỏi cấn da con nít. Vải co rút một lần giặt là trả hết. Ba xưởng ở Sài Gòn chê rồi. Chị có dám không?

Lụa cầm cái áo lên. Chị lật nó ra. Đường sườn may lật, mũi chỉ mịn như hàng thêu.

Kiếp trước chị chưa từng thấy cái áo này. Chị chưa từng nghe tên cái hãng này. Năm 2006 của kiếp trước, anh Thông chưa quen chị.

– Em làm. – Chị nói.

Ba tuần làm mẫu. Hai lần trượt. Lần đầu vì đường sườn lật bị cộm ở nách, lần thứ hai vì cái nhãn may tay lệch hai ly. Lần thứ ba thì qua. Lụa khâu ba mũi chỉ vàng hoa cau ở đường sườn bên trái cái áo mẫu, nhỏ tới mức phải lật ra soi mới thấy. Cuộn chỉ chị mua sáng hôm đi mua máy ở tạp hóa đầu hẻm Âu Cơ giờ đã vơi quá nửa. Chị mua thêm hai cuộn khác ở chợ Soái Kình Lâm, cùng màu, cất trong hộp kim.

Tháng Chín, chị Phụng chạy xe lên xưởng, mang theo một bịch xoài cát.

Chị Phụng giờ đã có thêm hai sạp nữa trong chợ, con trai chị đã lớn, phụ chị đi giao hàng. Mà chị vẫn ngồi trên cái ghế đẩu cao ở góc sạp cũ, vẫn đeo cặp kính gọng đồi mồi, vẫn viết phấn lên cây cột cho người quen mượn tiền.

– Em biết chuyện này chưa? – Chị Phụng bóc một trái xoài, cắt bằng con dao nhỏ chị mang theo. – Thằng Khiêm với con em gái em mở công ty rồi. Công ty may mặc Gia Phước. Con Gấm làm giám đốc.

– Em nghe má em nói rồi chị.

– Ừ, mà em nghe cái này chưa. – Chị Phụng đưa chị một miếng xoài. – Tụi nó thuê một cái nhà xưởng ở Dĩ An. Bốn chục máy. Máy mới tinh, ông Tài bảo lãnh cho vay ngân hàng. Thằng Khiêm đi khắp chợ khoe, nói năm sau đơn tràn, xưởng nhỏ chết hết, chỉ có xưởng lớn sống.

Lụa cầm miếng xoài, không ăn.

– Dĩ An chỗ nào chị?

– Chị đâu biết. Gần cái chợ, nghe nói. Chỗ trước là kho phân bón.

Kho phân bón.

Năm 2015 kiếp trước, chị thuê miếng đất đó. Người môi giới nói trước đây là kho phân bón của một hợp tác xã, bỏ hoang mấy năm, nền còn mùi khai. Chị cho đục nền, đổ lại. Chị cho dựng nhà xưởng mái tôn cách nhiệt, cho xây tường rào, cho làm cái cổng sắt hai cánh. Chị chọn màu sơn.

– Lụa? – Chị Phụng gọi.

– Dạ.

– Em nghĩ gì vậy?

– Em nghĩ xoài này ngọt. – Lụa nói, rồi ăn miếng xoài.

Chủ nhật tuần sau, chị đi xe buýt lên Dĩ An.

Chị không nói với ai. Chị mặc bộ đồ bộ cũ, đội cái nón vải, mang theo một chai nước. Xe buýt chạy qua ngã tư Thủ Đức, qua mấy dãy khu công nghiệp mới mọc, qua mấy bãi đất đỏ còn trơ cọc tre. Năm 2006 Dĩ An còn nhiều đất trống, còn những con đường đất đỏ bụi bay mù mịt khi xe tải chạy ngang. Chị nhìn ra cửa sổ, nhận ra một cái cây dầu cổ thụ ở một khúc quẹo. Hai mươi năm sau cái cây đó vẫn còn, người ta xây cái trạm xăng ngay dưới gốc.

Chị xuống ở trạm gần chợ, đi bộ. Đường vô xưởng là con đường đất, hai bên cỏ may, mấy căn nhà cấp bốn lợp tôn. Chị đi theo trí nhớ của một người đã đi con đường này mỗi sáng trong mười một năm. Quẹo trái ở cái miếu thờ ông Địa, đi thẳng qua một dãy trọ công nhân, tới một bức tường rào xây gạch.

Cái cổng ở đó.

Cánh cổng sắt hai cánh, chấn song dọc, ổ khóa to bằng nắm tay. Sơn xanh. Nước sơn còn mới, bóng, chỗ bản lề còn dính vệt sơn nhỏ giọt chưa ai cạo. Màu xanh đó chị biết. Chị đã cầm cái bảng màu của tiệm sơn suốt một buổi chiều năm 2015, chọn tới chọn lui. Rồi chị chỉ vô cái ô màu xanh lá cây pha chút xám, màu của lá chuối non ngoài bờ ao nhà má.

Bây giờ cái cổng có màu đó. Mà không phải chị sơn.

Phía trên cổng có tấm bảng hiệu tôn sơn chữ đỏ: Công ty trách nhiệm hữu hạn may mặc Gia Phước. Bên dưới một dòng chữ nhỏ hơn: nhận gia công hàng xuất khẩu.

Qua mấy song sắt, chị thấy cái sân rộng, đổ bê tông mới, một chiếc xe tải nhỏ đang lùi vô. Tiếng máy may vọng ra từ cái nhà xưởng mái tôn, nghe thưa, không đều, như chỉ có một nửa số máy chạy. Một cô gái mặc áo sơ mi trắng, tóc cột cao, đứng giữa sân cầm một tờ giấy, chỉ cho tài xế xe tải chỗ đậu.

Gấm.

Chị đứng sau cánh cổng, bên ngoài. Gấm không thấy chị. Con nhỏ quay vô trong, gọi ai đó bằng giọng Sài Gòn, rồi đi lên một cái cầu thang sắt dẫn lên văn phòng trên gác. Văn phòng có dãy cửa kính.

Chị biết dãy cửa kính đó. Chị biết đứng từ trên đó nhìn xuống thì thấy cái cổng nhỏ cỡ nào.

Chị đứng thêm một lúc. Nắng Dĩ An buổi trưa rát gáy. Một cậu bảo vệ trẻ, chừng hai mươi tuổi, đi ra từ cái chòi canh, nhìn chị qua song sắt.

– Chị kiếm ai?

– Không. – Lụa nói. – Tôi đi ngang.

Chị quay lưng, đi bộ ra lại con đường đất. Chị đi qua cái miếu ông Địa, qua dãy trọ công nhân, ra tới trạm xe buýt. Chị ngồi trên băng ghế xi măng, uống nửa chai nước.

Anh đã thuê miếng đất của chị, chín năm trước khi chị thuê nó. Anh đã sơn cái cổng màu chị chọn. Anh dọn sẵn một cái xưởng y như cái xưởng chị đã có, rồi đứng chờ chị đi tới. Hay đứng chờ cái gì đó đi tới, mà anh nghĩ là sẽ tới với người ngồi trong cái xưởng đó, ai ngồi cũng được.

Khách Nhật. Đơn năm 2007. Đơn đồ bơi năm 2009.

Chị nhớ câu chị nói với anh ở quán cóc. Anh chưa bao giờ đi một con đường của anh. Bây giờ thì anh đã đi trước chị, tới tận cuối đường của chị, dựng nhà ở đó.

Chiếc xe buýt về thành phố chạy tới. Lụa lên xe, ngồi ở băng cuối. Xe chạy, qua cây dầu cổ thụ ở khúc quẹo, qua mấy bãi đất đỏ.

Tối hôm sau, ở xưởng, chị ngồi giác sơ đồ cho lô áo sơ sinh thứ hai của cái hãng nhỏ bên Nhật. Ba trăm cái. Một lô mà hồi trước chị sẽ chê là không đáng mở máy.

Mai Thơ ở lại phụ chị cắt. Con nhỏ hỏi:

– Hôm qua chị đi đâu cả ngày vậy chị?

– Chị đi coi một cái cổng. – Lụa nói.

– Cổng gì chị?

Lụa cầm cây phấn, vẽ viền cái tay áo sơ sinh nhỏ bằng bàn tay lên tờ giấy kraft.

– Cổng của người khác. – Chị nói.

Tháng Mười Hai, anh Thông ghé xưởng lấy mẫu. Anh ngồi uống trà với ông Mười dưới gốc mận một lúc rồi mới vô nói chuyện với chị.

– Anh Khiêm gửi hồ sơ năng lực cho tụi tôi. – Anh Thông nói, đặt cái tách trà xuống. – Bốn chục máy ở Dĩ An. Giám đốc là em gái chị.

– Dạ.

– Anh ấy hỏi tôi một câu. – Anh Thông nhíu mày, như mỗi lần nói về Khiêm. – Anh ấy hỏi chừng nào thì cái hãng bên Nhật mở đơn đồ bơi trẻ em. Tôi nói hãng không làm đồ bơi. Anh ấy cười, nói chưa thôi, rồi sẽ làm.

Lụa không nói gì.

– Tôi không đưa hàng cho xưởng đó. – Anh Thông nói. – Tôi nói thẳng với sếp tôi. Giám đốc không biết may. Người biết chạy hàng thì không đứng tên chỗ nào. Hàng có chuyện, tôi không biết gõ cửa ai.

Anh đứng dậy, cầm bộ mẫu áo sơ sinh, lật sườn bên trái ra soi. Ba hột chỉ vàng nằm đó, nhỏ như ba hột mè. Anh gật đầu, bỏ bộ mẫu vô bao.

– Năm sau nước mình vô WTO rồi đó chị. – Anh nói lúc ra tới cửa. – Sếp tôi nói đơn sẽ tràn. Chị tính sao?

Lụa nhìn ra cái sân, cây mận, cái ghế bố của ông Mười.

– Em tính như năm nay. – Chị nói.

— Hết chương 20 —