Vẽ đẹp mà không đo là nói dối

Chương 2: Vẽ đẹp mà không đo là nói dối

– Cái ghế này cao bao nhiêu?

Cả phòng studio im phắc. Bốn mươi hai sinh viên năm nhất ngồi sau bốn mươi hai cái bàn vẽ nghiêng, và người đàn ông đứng trên bục cầm tờ giấy A3 của Quyến giơ lên cao cho mọi người cùng thấy.

Mười lăm phút trước, chính ông đã hỏi: "Ai thấy bức này đẹp, giơ tay." Gần nửa lớp giơ. Quyến ngồi dưới, hai tai nóng ran, không dám nhìn ai.

Bây giờ ông hỏi câu thứ hai, và không ai giơ tay nữa.

– Em Quyến. Cái ghế em vẽ cao bao nhiêu?

– Dạ… – Quyến đứng dậy. – Dạ, khoảng tám chục phân ạ.

– Khoảng. – Ông lặp lại, giọng Bắc đều đều, không lên không xuống. – Mặt ngồi rộng bao nhiêu? Chân sau nghiêng mấy độ? Thanh giằng cách sàn bao nhiêu?

Quyến không trả lời được câu nào.

Thầy Tạ Đăng Thạc ngoài bốn mươi, cao gầy, tóc cắt ngắn đã điểm bạc ở hai bên thái dương, áo sơ mi trắng xắn tay tới khuỷu. Thầy không mang giáo án. Đầu buổi, thầy bước vào, viết lên bảng một dòng: "Vẽ một cái ghế trong phòng này. Tỉ lệ một phần năm. Ghi kích thước. Chín mươi phút." Rồi thầy ngồi xuống cái ghế gỗ cạnh cửa sổ, mở một cuốn sách dày, không nói thêm chữ nào.

Quyến đã chọn cái ghế gỗ thầy đang ngồi. Ghế cũ, lưng tựa uốn cong, có một vết nứt chạy dọc thanh tựa được ai đó đóng thêm một miếng gỗ nhỏ. Cô vẽ nó bằng bút chì 2B, vẽ cả bóng đổ của nó trên nền gạch, vẽ cả vệt nắng xiên từ cửa sổ cắt ngang mặt ngồi. Tới phút thứ bảy mươi, cô ngồi tô vân gỗ. Tới phút tám mươi lăm, cô nhớ ra là phải ghi kích thước, bèn ước chừng, viết vội mấy con số lên.

Thầy Thạc nhìn bức vẽ thêm một lúc nữa. Rồi thầy cầm cây bút dạ đỏ trên bàn, kéo một đường chéo từ góc trên bên trái xuống góc dưới bên phải tờ giấy. Một đường nữa, theo chiều ngược lại.

Hai đường đỏ cắt nhau ngay trên mặt ngồi cái ghế, đúng chỗ có vệt nắng.

– Vẽ đẹp mà không đo là nói dối. – Thầy đặt tờ giấy xuống bàn đầu. – Các anh chị vào đây không phải để vẽ tranh. Họa sĩ được quyền nói dối, vì người ta treo tranh lên tường để ngắm. Kiến trúc sư thì không. Bản vẽ của các anh chị sẽ có người cầm ra công trường, đổ bê tông theo đúng từng con số. Sai một con số, cái cầu thang không lên tới sàn. Sai một con số, người ta ngồi xuống cái ghế, ghế gãy.

Thầy quay sang dãy bàn bên trái, đi tới bàn cạnh Quyến.

Ngồi đó là một cậu con trai tóc hơi dài, kính gọng nhựa đen, áo thun xám in hình một cái cầu. Trên bàn cậu có một cây thước sắt, một cái eke, và một cuộn thước dây thép loại thợ hồ hay đeo ở thắt lưng. Bản vẽ của cậu là một cái ghế nhựa xanh, những đường thẳng tắp, mỗi chi tiết có một mũi tên kích thước, chữ số viết in nhỏ đều như đánh máy. Không có bóng. Không có nắng.

Thầy Thạc cầm lên, xem rất kỹ, rồi đặt xuống.

– Tăng Vĩnh Hy. Em đo đúng hết. – Thầy gõ ngón tay lên tờ giấy. – Mà em không nhìn. Cái ghế này của em, chân trước bị cong vì nhựa bị nắng, em có thấy không? Em vẽ nó thẳng, vì em nghĩ ghế thì chân phải thẳng.

Hy không nói gì, chỉ đẩy gọng kính lên.

Thầy Thạc đi hết một vòng. Tới bàn một cô gái tóc uốn lọn ngồi đầu dãy, có một hộp bút kim mười hai cây vỏ kim loại xếp thẳng hàng như dàn đồng, thầy dừng lâu nhất. Thầy nói "được", rồi nói thêm: "Nét chì của em chậm. Mười năm nữa em sẽ phải vẽ phác trước mặt chủ nhà trong năm phút. Tập nhanh lên." Cô gái mím môi gật đầu. Quyến nghe bạn bàn sau thì thầm: "Võ Diễm Quỳnh đó, ba nó có văn phòng thiết kế ở trung tâm."

Hết giờ, thầy Thạc nói đúng một câu: "Thứ Năm tuần sau nộp lại, cùng cái ghế, đo cho đủ." Rồi thầy kẹp cuốn sách dưới nách, đi ra.

Quyến ngồi nguyên chỗ.

Cô nhìn hai đường đỏ trên tờ giấy. Cô đã vẽ cái ghế đó đẹp hơn mọi tờ trong phòng. Cô biết, vì cô đã liếc qua hết. Ở trường cấp ba trên Đắk Lắk, thầy dạy Mỹ thuật từng treo bài cô lên bảng tin cả năm. Kỳ thi năng khiếu, điểm Hình họa của cô cao nhất tỉnh. Cô xuống tới đây, ngồi xe mười một tiếng, nghe ba nói nghề của nhà giàu, để bị gạch hai đường đỏ trong buổi học đầu tiên.

Cô gấp tờ giấy làm tư. Lúc đi ngang thùng rác nhựa xanh ở cửa phòng, cô nhét nó vào.

Rồi cô quay lại.

Không phải để lấy tờ giấy. Cô quay lại cái ghế gỗ cạnh cửa sổ, quỳ xuống nền gạch, lôi trong ba lô ra cuộn thước dây vải màu vàng của má. Thước của thợ may, mềm oặt, dài một mét rưỡi, má dùng để đo đồ cho khách ở chợ. Má nhét vào ba lô cho cô với một câu: "Học vẽ nhà thì phải đo, mầy cầm theo đi."

Cô đo chiều cao lưng tựa. Thước vải võng xuống, cô phải lấy tay giữ đầu thước áp vào thanh gỗ. Tám mươi ba phân rưỡi. Cô đo mặt ngồi. Bốn mươi hai nhân bốn mươi. Thanh giằng cách sàn mười sáu phân. Cô ghi từng con số lên lòng bàn tay trái bằng bút bi, vì không còn tờ giấy nào trống.

– Thước may đồ hả bạn?

Quyến ngẩng lên. Diễm Quỳnh đứng ở cửa, ba lô da khoác một bên vai, nhìn xuống cuộn thước vàng. Giọng bạn ấy không giễu, chỉ hỏi, nhưng hai bạn đứng sau lưng thì bật cười.

– Ờ. – Quyến nói. – Thước nào cũng ra con số.

– Ừ, mà thước vải giãn đó. Mình nói vậy thôi. – Diễm Quỳnh nhún vai, đi.

Quyến cúi xuống đo tiếp chân sau. Cô đo hai lần, ra hai con số chênh nhau một phân rưỡi. Cô đo lần thứ ba, ra con số thứ ba.

Một cuộn thước thép rơi xuống nền gạch cạnh đầu gối cô, đánh cạch.

– Xài cái này nè. Thước vải bả nói đúng đó, nó giãn.

Tăng Vĩnh Hy đứng sau lưng cô, tay đút túi quần. Cậu không ngồi xuống, cũng không đi.

– Ông không về hả?

– Về chi sớm. Ở nhà K không có máy lạnh. – Hy nói. – Bà cũng ở nhà K phải không? Tui thấy bà khiêng cái bao tải lên cầu thang bắc hôm qua. Cả dãy nam đứng coi.

Quyến không biết nên giận hay nên cười. Cô kéo thước thép ra. Lưỡi thước bật thẳng, cứng, có vạch milimét in đen rõ ràng. Cô đo lại chân sau. Bốn mươi bốn phân, nghiêng ra sau một chút. Cô đo khoảng nghiêng ở chân ghế so với mép lưng tựa. Sáu phân.

– Ông đo cái ghế nhựa đó mất bao lâu? – Cô hỏi.

– Hai mươi phút. Vẽ bảy chục phút.

– Tui vẽ tám mươi lăm phút. Đo năm phút.

– Thấy rồi. – Hy nói. – Mà bà vẽ cái vết nứt ở lưng tựa với miếng gỗ vá đúng y. Tui ngồi cạnh mà không thấy cái vết đó, tới lúc nhìn bài bà mới thấy.

Quyến dừng tay. Đó là câu dễ nghe nhất cô được nghe từ sáng tới giờ, và nó đến từ cái cậu vừa được thầy khen là đo đúng hết.

– Còn ông. – Cô nói. – Chân trước cái ghế nhựa cong thiệt hả?

– Cong thiệt. Tui thấy. Mà tui tưởng vẽ cong thì thầy nói tui vẽ sai. – Hy nhún vai. – Nên tui vẽ thẳng.

Cô bật cười. Cậu cũng cười, một nụ cười lệch, một bên miệng.

Hai đứa đo xong cái ghế gỗ lúc trường đã vãn người. Hy đọc số, Quyến ghi lên mu bàn tay. Lòng bàn tay trái đã kín, giờ tới mu bàn tay, rồi tới cổ tay. Lúc trả cuộn thước, cô nhìn kỹ nó. Vỏ nhựa đỏ trầy xước, có in chữ của một tiệm sơn nào đó đã mờ gần hết, chỉ còn đọc được hai chữ "Chợ Lớn".

– Thước của ba ông hả?

– Của tiệm nhà tui. Tui chôm. – Hy bỏ cuộn thước vào ba lô. – Mà giờ tui không về tiệm nữa, nên coi như của tui.

Cậu không giải thích thêm. Quyến cũng không hỏi.

Xe buýt từ trường về ký túc xá chạy năm mươi phút, vé sinh viên ba nghìn đồng. Quyến đứng suốt, một tay nắm thanh vịn, tay kia giữ ba lô trước ngực. Mấy con số trên mu bàn tay đã nhòe mồ hôi. Cô đọc lại từng số, nhẩm, rồi chép vào cuốn tập lúc xe dừng đèn đỏ.

Hy ngồi ở hàng ghế cuối, đeo tai nghe, nhắm mắt. Hai đứa không nói thêm câu nào suốt đường về. Lúc xe tới trạm Cụm Đông, cậu xuống trước, đi thẳng về phía dãy nam nhà K, không quay lại.

Tối đó Quyến không ngủ được.

Cô nằm trên giường tầng trên, cửa sổ mở, mùi hoa sứ bay vào cùng mùi khói nhang muỗi của phòng bên. Ở giường tầng trên bên kia, Nghi đang gọi video về nhà, nói tiếng Hải Phòng vừa nhanh vừa to: "Con ăn rồi. Ăn cơm sườn. Ba mươi lăm nghìn. Không đắt đâu, ở đây cái gì cũng thế." Chị Mỉn trùm chăn kín đầu, thò ra một tay giơ ngón cái về phía Nghi, ý là nhỏ nhỏ dùm. Sô Phy ngồi học bài dưới ánh đèn điện thoại, môi mấp máy tên các xương bằng tiếng Latin.

Quyến lấy tờ giấy A3 mới, kẹp lên tấm bìa cứng, vẽ lại cái ghế từ những con số. Lần này cô vẽ khung trước. Đường thẳng, kích thước, mũi tên. Cô vẽ chậm như người tập viết. Mỗi khi muốn tô bóng, cô dừng lại, nhìn con số, rồi để trống.

Gần một giờ sáng thì xong. Tờ giấy nhìn khô như một tờ hóa đơn. Cô cầm lên, so với hình dung trong đầu về tờ giấy bị gạch đỏ. Cô không biết tờ nào tốt hơn.

Cô nghĩ tới ba. Ba vẽ cái gì cũng đo. Đóng cái chuồng gà cũng đo. Làm cái kệ chén cũng đo, đo xong ghi lên ván bằng một mẩu than. Hồi cô học lớp Năm, ba dựng cái chòi canh rẫy, cô đứng coi ba căng dây, đóng cọc, dùng một khúc ống nhựa trong đựng nước để lấy thăng bằng. Cô hỏi ba học ở đâu, ba nói học lỏm của mấy ông thợ hồ. Nhưng mấy ông thợ hồ cô gặp ở công trình ba đi làm không ai đo kỹ như ba, cũng không ai vẽ được con én bằng hai nét.

Có điều, chuyện đó cô chỉ nghĩ thoáng qua, như người ta nghĩ về một cái lá trên đường, rồi quên.

Điều cô nhớ, khi ngủ thiếp đi lúc hai giờ kém, là một chuyện khác.

Hồi chiều, lúc cô với Hy đo xong cái ghế, xách ba lô ra khỏi phòng studio, đi ngang hành lang về phía cầu thang, cô có quay lại nhìn một lần. Không phải để nhìn Hy. Cô nhìn cái thùng rác xanh ở cửa phòng, nơi cô đã nhét tờ giấy bị gạch.

Thầy Thạc đang đứng cạnh cái thùng.

Thầy đã quay lại, chắc để lấy cuốn sách bỏ quên hay gì đó. Thầy cúi xuống, thò tay vào thùng rác, lấy ra tờ giấy gấp tư, mở ra. Thầy đứng nhìn nó rất lâu dưới ánh đèn hành lang. Không phải nhìn hai đường đỏ. Ngón tay cái của thầy đặt lên góc dưới bên phải tờ giấy, chỗ Quyến ký tên, chỗ có một vệt chì mờ hình vòng cung nhỏ. Đó là dấu ngón út của cô quẹt trên giấy khi cô cầm bút theo kiểu của mình: ngón út chống xuống giấy, cổ tay nhấc lên.

Rồi thầy gấp tờ giấy lại, gấp làm tám, và bỏ vào túi áo sơ mi, ngay trên ngực trái.

— Hết chương 2 —