Cây sứ chịu lửa

Chương 16: Cây sứ chịu lửa

– Đập.

– Đập.

– Đập, xây mười hai tầng, có thang máy, có máy lạnh, có phòng gym dưới tầng trệt.

– Đập. Mà giữ lại cây sứ, trồng nó vô cái giếng trời ở giữa khối nhà mới. Nghe cũng hay.

Quyến ngồi ở cuối phòng studio, nghe mấy nhóm bạn trong lớp bàn nhau. Mới sáng thứ Hai, hai mươi bốn tháng Mười Một, tờ thông báo của Đoàn trường và Ban quản lý ký túc xá Cụm Đông vừa được dán lên bảng tin khoa hồi bảy giờ. Vậy mà tới giờ giải lao, cả lớp đã chia thành từng nhóm, đứa nào cũng có một ý tưởng.

"Cuộc thi ý tưởng Nhà ở sinh viên Cụm Đông. Đối tượng: sinh viên các trường đang có chỗ ở tại Ký túc xá Cụm Đông. Mỗi đội tối đa bốn người, khuyến khích đội liên ngành. Nội dung: đề xuất ý tưởng cho khu đất nhà K sau ngày 30/6/2026. Yêu cầu: sức chứa không thấp hơn hiện trạng; chi phí ở hợp lý với sinh viên; bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy. Vòng một nộp hồ sơ trước 31/3/2026. Chung kết thuyết trình trước Hội đồng ngày 16/5/2026. Giải nhất: hai mươi triệu đồng, ý tưởng được Ban quản lý nghiên cứu đưa vào phương án."

Cả lớp đọc tới chữ "đưa vào phương án" thì nhao lên. Năm nhất mà được vẽ cái gì đó người ta xây thật. Ai cũng muốn.

Và ai cũng muốn đập.

– Nhà K cũ quá rồi. – Một đứa con trai bàn trên nói, giọng chắc nịch. – Dây điện từ năm chín sáu. Nhà vệ sinh chung. Mùa mưa thì dột. Giữ lại làm gì? Kiến trúc là phải đi tới, không phải đi lùi.

Quyến không nói gì. Cô ngồi vẽ lên lề cuốn tập một cái cầu thang, rồi một cái chiếu nghỉ, rồi một con én.

Hy ngồi xuống cạnh cô, đặt ly cà phê sữa đá xuống bàn.

– Bà muốn giữ nhà K. – Cậu nói. Không phải câu hỏi.

– Sao ông biết?

– Tại bà ngồi đây một mình vẽ cái cầu thang, trong khi cả lớp đang bàn chuyện đập. – Hy uống một ngụm cà phê. – Mà tui cũng muốn giữ.

– Ông? Ông ở nhà K có ba tháng.

– Ba tháng là đủ. – Hy nói. – Tui ở nhà mười tám năm, tầng lầu trên tiệm sơn, có máy lạnh, có toilet riêng. Mà ở đó tui không quen ai trên cái hẻm. Ở nhà K ba tháng, tui biết tên bốn chục đứa. Tui biết thằng phòng một hai mươi người Bạc Liêu đờn ca tài tử, biết con nhỏ phòng một mười lăm bán nước mía ở cổng, biết ông Tư thích nghe vọng cổ. Bà nói coi, có cái khối nhà mười hai tầng nào làm được vậy không?

Quyến nhìn Hy. Cậu nói câu đó không có vẻ gì đùa.

– Mười hai tầng thì có thang máy. – Cô nói. – Người ta đi thang máy thì không ai gặp ai.

– Đó. – Hy gật đầu. – Thang máy là cái máy làm cho người ta không biết nhau.

Ở bàn đầu, Diễm Quỳnh đứng dậy, ôm cái máy tính bảng, đi xuống chỗ hai đứa.

– Đội mình đủ bốn người rồi. – Diễm Quỳnh nói, giọng lịch sự như mọi khi. – Mình với ba bạn năm hai bên Xây dựng. Tụi mình làm khối nhà mới. Mười tầng, bảy trăm chỗ, gấp đôi nhà K. Ba mình có xem qua ý tưởng rồi, nói khả thi. – Bạn ấy ngừng một chút. – Mình nghe nói hai bạn muốn giữ nhà K.

– Ai nói? – Hy hỏi.

– Thì nhìn là biết. – Diễm Quỳnh nhìn xuống con én Quyến vẽ trên lề cuốn tập. – Mình nói thật nha, không phải chê. Yêu cầu của cuộc thi là sức chứa không thấp hơn hiện trạng, chi phí hợp lý, an toàn phòng cháy. Nhà K bây giờ ba trăm chỗ, dây điện cũ, không có lối thoát hiểm thứ hai. Giữ lại thì sửa tốn hơn xây mới. Hội đồng có kỹ sư phòng cháy. Họ sẽ hỏi.

– Mình biết. – Quyến nói.

– Vậy thì bạn sẽ trả lời sao?

– Mình chưa biết. – Quyến nói. – Mình mới nghĩ tới hôm nay.

Diễm Quỳnh nhìn cô một lúc. Rồi bạn ấy gật đầu.

– Ừ. Vậy thì gặp nhau ở chung kết. – Bạn ấy nói, rồi quay về chỗ.

Hy nhìn theo Diễm Quỳnh, nhíu mày.

– Bả đang khiêu khích hả?

– Không. – Quyến nói. – Bạn ấy nói đúng.

Tối thứ Năm, sau ca ở xưởng, Quyến với Hy ngồi dưới gốc cây sứ. Toản ngồi trên bệ xi măng, đọc to tờ thể lệ cuộc thi in ra từ tiệm photo, giọng Nghệ An phát âm từng chữ như đọc kinh.

– "Khuyến khích đội liên ngành." – Toản ngẩng lên. – Liên ngành tức là phải có đứa học Xây dựng. Tức là tau. Tau vô đội tụi bây.

– Ai mời ông? – Hy hỏi.

– Không ai mời. Tau tự mời. – Toản nói. – Tụi bây học Kiến trúc, vẽ đẹp, mà không biết cái dầm chịu bao nhiêu tải. Cái cầu thang con Quyến vẽ đẹp ri, mà hỏi nó cái bậc thang làm bằng bê tông mác mấy thì nó trả lời được không?

– Không. – Quyến thừa nhận.

– Đó. Tau biết. Tau đi làm công trình, tau thấy người ta đổ bê tông hằng ngày. – Toản đặt tờ thể lệ xuống. – Với lại, "giải nhất hai mươi triệu". Chia bốn là năm triệu. Năm triệu là nửa cái máy tính của mi, Quyến. Hy cho mi mượn máy cũ, sớm muộn gì mi cũng phải trả.

Quyến bật cười.

– Còn một chỗ nữa. – Hy nói. – Đội tối đa bốn người.

– Để trống đi. – Quyến nói. – Ai tới thì tới.

Ba đứa ngồi bàn tới mười giờ. Ý tưởng lúc đó còn chưa có gì ngoài một câu: giữ nhà K. Giữ như thế nào, sửa cái gì, thêm cái gì, không ai biết. Toản nói, muốn biết thì phải khảo sát. Phải đếm, phải đo, phải hỏi người ở. Hy nói, ngoài sinh viên thì phải hỏi người đã ở đây lâu nhất. Ba đứa cùng quay về phía cái chòi tôn cạnh nhà xe.

Chiều thứ Bảy, Quyến xuống chòi ông Tư, cầm theo cuốn tập và một hộp bánh pía nhỏ mua ở tiệm tạp hóa cổng ký túc. Cô đã nghĩ suốt ca làm ở xưởng xem nên hỏi gì, hỏi thế nào. Ông Tư đã tránh cô từ tối hôm đó, cái tối cô thấy ông nắm cổ tay thầy Thạc dưới ánh đèn đường. Mấy lần cô đi ngang, ông đang tưới cây, thấy cô thì quay lưng tưới phía bên kia.

Lần này ông mở cửa liền.

– Con phỏng vấn ông. – Quyến nói. – Cho cuộc thi. Đội con muốn giữ nhà K. Con muốn biết nhà K hồi xưa ra sao, người ta sống ở đây thế nào.

Ông Tư nhìn hộp bánh pía, nhìn cuốn tập, nhìn cô. Rồi ông nhích qua, cho cô vào.

Căn chòi nhỏ, chừng sáu mét vuông, có một cái giường gỗ kê sát vách, một cái bàn nhỏ, một cái ghế nhựa, một cái radio cũ, một cái quạt máy. Trên vách tôn treo một tấm lịch bloc ngày, một cái áo mưa, một chùm chìa khóa lớn. Dưới gầm giường có mấy cái thùng giấy, một cái thùng đồ nghề bằng sắt, và một cái hộp bánh bằng thiếc hình vuông, nắp in hoa đã phai gần hết.

Ông Tư ngồi trên giường. Quyến ngồi trên cái ghế nhựa. Ông mở hộp bánh pía, bẻ đôi một cái, đưa cho cô một nửa.

Và ông kể.

Ông kể nhà K xây năm chín lăm, xong năm chín sáu, hồi đó xung quanh toàn ruộng, ban đêm nghe ếch kêu. Hồi đó chưa có mấy dãy nhà vàng, chỉ có nhà K đứng một mình giữa đồng, sinh viên ở đây đi học phải đạp xe ba cây số ra lộ. Hồi đó sinh viên chưa đứa nào có điện thoại di động, cả nhà K có một cái điện thoại bàn ở văn phòng. Cuối tuần sinh viên xếp hàng dài tới chân cầu thang để gọi về nhà, mỗi đứa ba phút. Hồi đó không có ai lén nấu cơm bằng nồi cơm điện, mà người ta nấu bằng bếp dầu hôi, ngoài hành lang, mùi dầu bay khắp dãy.

– Rồi sau đó cấm nấu ông?

– Ừ. Cấm. – Ông Tư nói, và ngưng một chút. – Sau năm hai ngàn mốt thì cấm. Cấm cả bếp dầu, cấm cả bếp điện, cấm hết.

– Sao vậy ông? Sao lại năm hai ngàn mốt?

Ông Tư không trả lời câu đó. Ông chỉ nhìn ra cửa chòi, nhìn về phía cây sứ đứng giữa sân, những chùm hoa trắng dưới nắng chiều.

– Con hỏi về cây sứ đi. – Ông nói. – Con muốn giữ nhà K thì phải giữ cây sứ.

– Dạ. Ông kể con nghe đi.

– Tui kể con rồi mà. Thằng sinh viên ở lầu hai trồng hồi năm hai ngàn. Bẻ một nhánh, cắm xuống, tưới mỗi ngày. – Ông nói. – Hồi đó tui hỏi nó sao không trồng cây gì cho có bóng mát, nó nói tại cây sứ chịu nắng, chịu hạn. Mà nó còn nói một câu nữa. Tui nghe xong tui cười nó, tui nói mày nói xàm. Mà sau này… sau này tui mới thấy nó nói đúng.

– Câu gì vậy ông?

Ông Tư nhìn cái hộp bánh pía trên tay. Ông lật lật nó, như đang đọc chữ trên vỏ hộp.

– Nó nói, cây sứ chịu lửa. – Ông nói. – Nó nói ở quê nó, ngoài Quảng Ngãi, có một năm cả xóm cháy, nhà cửa cháy rụi hết, cây cối chết hết, chỉ còn một cây sứ trước cái miếu là đứng. Cháy đen thui hết lá, tưởng chết, mà mùa mưa năm sau nó nhú lá lại. Nó nói, nó trồng cây sứ ở nhà K là để coi như có một cái cây đứng được.

Quyến ngồi im.

Ngoài Quảng Ngãi. Ông nội cô quê ngoài Quảng Ngãi. Ba cô sinh ra ngoài Quảng Ngãi. Ba hay kể về cái xóm nhỏ ven sông Trà Khúc, về cái miếu bà ở đầu xóm, về ông nội bắt cá bống. Ba chưa bao giờ kể về một trận cháy.

Nhưng cô nhớ, hồi cô học lớp Ba, cô với cu Bin chơi trò đốt lá khô ở sau nhà. Ba đi rẫy về, thấy đống lửa nhỏ, ba không la. Ba đứng sững ở đó, mặt trắng bệch, rồi ba xách cả thùng nước tưới cà phê dội lên đống lá, dội xong đứng run cả người. Tối đó ba không ăn cơm. Má nói ba bị cảm. Cô tin.

– Ông. – Cô nói, giọng lạc đi. – Người đó tên gì vậy ông?

Ông Tư không trả lời. Ông đặt hộp bánh pía xuống giường, cẩn thận, ngay ngắn, như đặt một món đồ thờ. Rồi ông ngẩng lên nhìn cô. Lần này ông nhìn thẳng vào mắt cô, không né, không quay đi, không nhìn xuống cái hộp bút gỗ.

– Con. – Ông nói. – Ba con năm nay bốn lăm phải không?

Quyến nghe tim mình đập một cái thật mạnh. Cô chưa từng nói với ông Tư ba cô bao nhiêu tuổi. Cô chưa từng nói với ai ở nhà K. Cô chưa từng nói với cô Huyên, với thầy Thạc, với Hy.

Ngoài sân, cái vòi nước ở chân cầu thang nhỏ từng giọt xuống nền xi măng. Tách. Tách. Tách.

— Hết chương 16 —