Lần điểm danh cuối

Chương 35: Lần điểm danh cuối

– Năm phẩy bốn! – Bổng gào lên trong điện thoại, to đến mức tôi phải giơ cái máy ra xa tai. – Toán năm phẩy bốn, Vang ơi! Tao cách điểm liệt hơn bốn điểm!

Sáng hôm có điểm thi, tháng Bảy, tôi đang ngồi ở sạp bánh với mẹ. Cái điện thoại bàn phím của tôi không xem được điểm. Mến xem hộ cả tổ trên máy của nó, rồi gọi cho từng đứa, gọi cho tôi sau cùng. Nhưng Bổng đã gọi trước Mến. Nó gọi cho cả tổ, gọi cho cô Hằng, gọi cho cô Quyên. Theo lời bác Thắm kể lại thì nó đã chạy ra giữa mặt đê đứng gào lên ba tiếng, làm con bò nhà ai đang gặm cỏ dưới bãi giật mình đứt thừng chạy mất.

Bổng đỗ tốt nghiệp. Bố nó đứng trong xưởng hàn, nghe nó đọc điểm, không nói gì, đặt cái mỏ hàn xuống. Bố nó đi ra quán chè của bác Thắm, rót một chén chè, uống, rồi mới nói một câu: thế thì đi học nấu ăn. Bổng bảo đó là câu dài nhất bố nó nói với nó từ năm lớp chín.

Duyến được chín rưỡi Văn. Nó gọi về bản báo cho bố mẹ, rồi khóc, rồi gọi cho cô Tịnh, rồi lại khóc. Điểm của nó đủ vào Sư phạm Văn ở bất cứ trường nào nó muốn. Nó muốn về trường gần bản nhất.

Thuật được điểm Toán, Lý cao nhất trường. Cái điểm ấy cao hơn điểm chuẩn năm ngoái của ngành điện ở cái trường kỹ thuật dưới Hà Nội cả mấy điểm. Ông Cát đem cái tờ giấy in điểm của nó dán lên tủ kính đựng linh kiện ở ki-ốt, ai vào sửa cái gì ông cũng chỉ vào, bảo cháu tôi đấy.

Mến đã đi thi năng khiếu vẽ ở Hà Nội từ cuối tháng Sáu. Lần này nó tự bắt xe đi, nhưng có báo mẹ, và bác Diệu đi cùng. Nó vẽ một cái bình hoa với một quả bưởi. Nó bảo nó vẽ quả bưởi đẹp hơn cả cái bình. Điểm thi tốt nghiệp của nó đủ. Điểm năng khiếu thì còn chờ. Nó bảo không chờ cũng biết.

Thằng Nghiêm được mười điểm tiếng Anh. Nó sẽ về Hà Nội học, ở với bố nó, cuối tuần về Hạ Lô dắt ông ra sông. Mẹ nó kể với mẹ tôi ở chợ rằng hôm có điểm, ông Lợi bắt thằng cháu đọc điểm cho nghe ba lần. Rồi ông đòi ra sông, ngồi ở bãi cát cả buổi chiều, bảo hôm nay nước sông chảy nhanh, nghe vui tai.

Văn của tôi được chín phẩy hai lăm. Tôi đặt cái ngành đọc đài ấy lên đầu. Sư phạm để sau. Hồi ấy còn phải chờ xét, nhưng cô Quyên gọi điện cho mẹ tôi, bảo chị cứ yên tâm, cháu chắc rồi. Mẹ tôi nghe xong, cúp máy, gói thêm một nồi bánh.

Chiều Chủ nhật tuần ấy, cả lớp mười hai A ba về nhà cô Tịnh ở xóm Bến Gạo.

Ba mươi tám đứa. Không thiếu đứa nào.

Cái sân gạch nhỏ trước nhà cô không đủ chỗ cho ba mươi tám đứa ngồi. Bổng với mấy đứa con trai mượn của hàng xóm bốn cái chiếu, trải kín cả sân, trải ra cả ngoài ngõ. Giàn trầu không đã xanh rì, rủ xuống che nắng cho cả một góc sân. Cây hoa sữa trước cổng lá xanh thẫm, chưa đến mùa hoa.

Bổng nấu. Nó đã xin phép cô từ hôm trước, đến từ sáu giờ sáng, mượn cái bếp nhà cô, mượn thêm cái bếp than của bác Thắm, nấu cho ba mươi tám đứa. Nó nấu một nồi canh chua hoa gạo, hoa gạo nó phơi khô từ hồi tháng Ba. Nó làm thịt chua, làm cá kho, làm một mâm cơm nắm lá cọ to bằng cái nia. Duyến mang chè búp từ bản xuống. Mến mang ba quả bưởi cuối cùng còn sót trên đồi. Mẹ tôi gói cho cả lớp bốn mươi cái bánh tẻ.

Cô Quyên đến. Chị Thảo với thằng Bin đến từ hôm trước. Chú Tiến chở cô đi chợ buổi sáng bằng cái xe máy màu mận chín, rồi về ngồi ở góc sân. Chú ngồi im, nhìn ba mươi tám đứa học trò của một người khác ăn cỗ trong cái sân mà ngày xưa chú vẫn đến học kèm buổi tối.

Cô Tịnh ngồi trên cái ghế mây ở hiên. Cô không đeo kính râm. Trên cái bàn nước nhỏ cạnh ghế, cái cốc sứ trắng quai mẻ, cái cốc Thuật đã bọc khăn mang từ lớp về trả cô hôm học buổi cuối cùng, đứng ở mép bàn, một nửa đáy thò ra ngoài. Thuật ngồi ở bậc thềm, ngay dưới chân cô. Nó đứng dậy, đẩy cái cốc vào. Rồi nó ngồi xuống.

Ăn cỗ xong, Duyến kéo tôi ra rửa bát ở cái giếng sau bếp. Hai đứa ngồi xổm cạnh chậu nước, mỗi đứa một nắm xơ mướp. Duyến rửa rất kỹ, rửa từng cái bát một, như làm bài kiểm tra.

– Vang. – Nó nói, không ngẩng lên. – Trong đời tớ, tớ nói dối thầy cô đúng một lần. Là hôm ghi cậu ốm.

– Tớ biết.

– Tớ đã nghĩ suốt từ tháng Năm. – Nó nói. – Tớ không hối hận. Nếu được làm lại, tớ vẫn ghi cậu ốm.

Nó đặt cái bát cuối cùng lên rổ, rửa tay, vẩy vẩy cho ráo.

– Chỉ có cái việc tớ đứng trên bục gõ thước ba cái là tớ hối hận. – Nó nói. – Sau này đi dạy, tớ sẽ nhớ cái việc ấy. Đứa nào trong lớp tớ bị cả lớp chỉ tay, tớ sẽ đứng vào giữa mà hỏi trước.

Cô Quyên gọi tôi ra một góc sân, chỗ dưới giàn trầu không.

Cô đưa cho tôi một quyển sổ bìa cứng màu xanh, dày, góc đã quăn. Sổ nhận xét học sinh của lớp mười hai A ba. Cái quyển tôi đã chép hồi tháng Mười một, theo lời cô Tịnh đọc, chữ của tôi từ đầu đến cuối.

– Năm học kết thúc, sổ phải đóng. – Cô Quyên nói. – Có một dòng để trống. Để trống thì người ta bắt lỗi.

Cô mở sổ, lật đến trang có tên tôi. Hà Thu Vang. Chăm, thật thà, đọc hay. Hay giữ trong lòng. Bên dưới là một dòng trắng.

– Cô Tịnh bảo em tự viết. – Cô Quyên nói. – Cô Tịnh bảo cô không viết hộ.

Cô đưa cho tôi cái bút. Tôi cầm. Tôi đứng dưới giàn trầu không, quyển sổ đặt trên lòng bàn tay, nhìn cái dòng trắng ấy rất lâu. Ở ngoài sân, Bổng đang dạy thằng Bin hát một bài gì đó về cá chép. Thằng Bin hát sai lời, cả sân cười.

Tôi viết.

"Đã biết nói ra."

Bốn chữ. Tôi viết bằng chữ của tôi, cái chữ đã chép cả quyển sổ này. Cô Quyên nhìn, gật đầu, gấp sổ lại.

– Vang. – Cô Tịnh gọi từ hiên nhà. – Em đọc cho cô nghe em viết gì.

Tôi không biết cô nghe thấy từ lúc nào. Cô vẫn nghe thấy mọi thứ. Tôi đứng dưới giàn trầu không, quay về phía hiên, và đọc to bốn chữ ấy. Đọc to, rõ, như đọc bản tin.

Cô gật đầu. Chỉ một cái gật đầu, như người thợ lên dây đàn nghe một sợi dây đã đúng tiếng.

Năm giờ chiều, cô điểm danh.

Cô không mở sổ. Không có sổ nào để mở. Cô ngồi trên cái ghế mây ở hiên, đặt hai tay lên đùi, và nhắm mắt lại. Ba mươi tám đứa chúng tôi đứng dậy khỏi chiếu, đứng trong sân, đứng ngoài ngõ, không ai bảo ai, đứng thành một đám im lặng dưới giàn trầu không và cây hoa sữa.

– Bạch Thị Duyến.

– Có ạ.

Cô đọc từ trí nhớ. Ba mươi tám cái tên, đúng thứ tự trong sổ điểm danh, không thiếu một ai, không nhầm một ai.

– Tạ Đức Bổng.

– Có cô ạ!

– Nguyễn Văn Toàn.

– Có ạ! – Thằng Toàn nói, rồi tự quay sang nhìn Bổng, như sợ Bổng nói hộ. Cả sân cười.

– Phùng Thị Mến.

– Có. – Mến nói. Giọng nó nghẹn lại như có cục xôi.

– Lã Minh Thuật.

– Có ạ.

– Hà Thu Vang.

Tôi trả lời. Giọng của tôi. Giọng của bố tôi.

– Có ạ.

– Ừ. – Cô nói.

Rồi cô đọc tiếp. Đến gần cuối danh sách.

– Hứa Bảo Nghiêm.

– Có. – Thằng Nghiêm nói. Rồi nó dừng một nhịp. – Yes.

Cả sân im một giây. Rồi cả sân cười ồ lên. Cô Tịnh không mở mắt. Cô cười, cái cười khàn khàn, cười đến mức phải cúi người xuống.

– Em trả lời lại cho cô. – Cô nói. – Lớp này nói tiếng Việt.

– Có ạ. – Nghiêm nói.

– Ừ. Cô nhớ giọng em rồi.

Ba mươi tám tiếng "có". Cô mở mắt. Cô nhìn xuống sân, nhìn thẳng vào giữa, vào cái đám ba mươi tám đứa học trò cuối cùng của cô đang đứng giữa sân gạch nhà cô. Rồi cô nói một chữ.

– Đủ.

Không ai về ngay. Chúng tôi ngồi đến lúc trời nhá nhem. Thuật đứng dậy bật đèn hiên, cái công tắc sau giàn trầu không. Cái bóng đèn nó thay đêm rằm tháng Tám năm ngoái sáng vàng. Cô nheo mắt, đưa tay lên che ngang trán, bảo sáng quá, thôi, để thế.

Lúc tôi ra về thì trời đã tối hẳn. Tôi đi ra đầu ngõ, chỗ có hai hàng râm bụt cao quá đầu người, cái ngõ mà hồi tháng Chín thằng cháu ông Hoan đã lao xe đạp ra. Thuật đi sau tôi. Nó đi chậm. Đến đầu ngõ thì tôi dừng lại. Nó cũng dừng lại.

Tôi mở cặp, lấy hộp bút ra, nhấc cái thước nhựa lên. Ba mảnh giấy nằm ở đó. Tôi lấy mảnh giấy gấp làm tám của tôi, đặt vào tay nó.

Nó nhìn mảnh giấy. Nó không mở ra.

– Cậu mở nắp sau rồi à? – Nó hỏi.

– Ừ.

– Ông tớ bảo rồi.

– Ừ.

Nó nắm mảnh giấy trong lòng bàn tay. Rồi nó mở cái túi vải đựng đồ nghề, mở cái hộp bút của nó ra. Dưới ánh đèn đường vàng vọt ở đầu ngõ, tôi thấy hàng tua vít bé tí đầu dẹt đầu bake xếp thành hàng. Cạnh hàng tua vít là một lá thư gấp tư, nhỏ bằng bao diêm. Nó đặt mảnh giấy của tôi vào, nằm cạnh lá thư ấy. Rồi nó đóng hộp bút lại.

– Tớ đọc sau. – Nó nói.

– Ừ.

Hai đứa đứng ở đầu ngõ. Trên đê, có tiếng xe máy chạy qua, đèn pha quét một vệt sáng ngang qua hai hàng râm bụt rồi tắt. Dưới bãi, ếch nhái kêu inh ỏi. Ở cuối ngõ, đèn hiên nhà cô vẫn sáng vàng.

– Tháng Chín cậu xuống Hà Nội à? – Tôi hỏi.

– Ừ. Cậu cũng thế.

– Ừ.

Nó nhìn tôi lâu. Cái kiểu nhìn của người thợ, nhưng không phải để đoán xem cái máy hỏng ở đâu. Để nhớ nó.

– Đừng bao giờ thôi đọc nhé. – Nó nói.

Đó là lần đầu tiên nó nói câu ấy ra miệng. Rồi nó dắt xe lên đê, đạp về phía đầu phường.

Tôi quay người, đi ngược vào ngõ, về phía cái đèn hiên vàng ở cuối, nơi cô vẫn ngồi trên ghế mây, nơi Bổng đang rửa nốt cái nồi to nhất. Sau lưng tôi, tiếng xích xe đạp của nó xa dần trên mặt đê.

Tôi không ngoái lại. Lần đầu tiên trong đời, tôi không cần ngoái lại.

— Hết chương 35 —