Tiết hai sáng thứ Ba

Chương 13: Tiết hai sáng thứ Ba

Ba cái ghế nhựa màu xanh kê ở cuối dãy giữa, và ngồi ở cái ghế chính giữa là thầy Quảng, tay cầm cây bút bi đỏ, đầu bút đã bấm sẵn.

Tám giờ kém mười lăm sáng thứ Ba, mười tám tháng Mười một. Chuông vào tiết hai chưa reo. Lớp mười hai A ba ngồi dàn đều ra năm dãy bàn, lần đầu tiên từ đầu năm học, thưa thớt như một cánh đồng vừa gặt. Hai dãy sát tường đã có người ngồi. Ba mươi tám cái đầu, mỗi cái một chỗ, không ai dám ngoái lại nhìn ba cái ghế nhựa xanh ở cuối.

Chiều hôm qua, Duyến đã phải xếp lại cả sơ đồ chỗ ngồi. Nó ngồi ở phòng trọ đến mười một giờ đêm, vẽ đi vẽ lại năm dãy bàn trên một tờ giấy ô li. Sáng nay nó đến lớp sớm, phát cho từng đứa một mảnh giấy ghi chỗ mới, xong lại đốt tờ gốc ở góc nhà xe. Nó xếp những đứa trả lời được nhiều câu nhất vào ba dãy giữa. Hai dãy ngoài là những đứa ít nói, những đứa mà dù có ngồi ở đâu thì cũng ít khi giơ tay.

Tôi vẫn ngồi bàn ba dãy giữa. Thuật vẫn ngồi bàn đầu. Bổng được kéo vào bàn hai, ngay sau Thuật, để cô dễ thấy.

Chỉ có thằng Nghiêm là không cần xếp. Nó vẫn ngồi ở chỗ cũ, bàn cuối dãy sát cửa sổ. Duyến bảo nó chuyển vào, nó lắc đầu.

Chuông reo. Tiếng chân cô Tịnh trên cầu thang phía tây, chậm, đều, cái nhịp ngừng ở bậc thứ mười một giờ đã có hai vạch băng dính vàng. Rồi cô xuất hiện ở cửa lớp, áo dài màu xanh ngọc, cái áo cô chỉ mặc vào ngày lễ.

Cô dừng lại ở bậc cửa.

Tôi thấy cô nhìn vào lớp. Cô quay đầu sang trái, chậm, rồi sang phải, chậm, như người đứng ở đầu một cánh đồng lạ tìm lối đi. Cái nhìn ấy kéo dài chỉ chừng hai giây, nhưng tôi biết cô vừa hiểu ra mọi chuyện: lớp đã dãn ra, hai dãy ngoài đã có người, và cô sẽ không thấy được họ.

Rồi cô bước vào, cười chào ba người ngồi cuối lớp. Thầy Quảng, cô Hà tổ trưởng tổ Văn, và thầy Lộc dạy Sử, người chuyên đi dự giờ vì thầy ghi chép nhanh nhất trường.

Cô đặt cặp xuống. Cô rót nước vào cái cốc sứ, đặt cái cốc xuống mép bàn. Thuật đẩy nó vào. Ba người ngồi cuối lớp không ai để ý.

– Chào các em. – Cô nói. – Hôm nay chúng ta ôn tập đọc hiểu thơ trung đại, qua bài Thu điếu của cụ Nguyễn Khuyến.

Cả lớp đứng dậy chào. Ngồi xuống. Cô chưa nói tiếp ngay. Cô đứng giữa bục giảng, hai tay đặt lên mặt bàn, nhìn thẳng xuống cuối lớp, nơi ba người dự giờ ngồi đúng chính giữa cái vùng cô nhìn thấy được.

– Trước khi bắt đầu, cô muốn đề nghị các em một việc nhỏ. – Cô nói. – Hôm nay có các thầy cô đến dự giờ lớp mình. Các thầy cô không biết tên các em. Vậy thì em nào phát biểu, trước khi nói, các em xưng tên mình. Để các thầy cô biết các em là ai.

Không có trong buổi tập nào. Duyến không đoán trước câu này. Cả tổ Chòi không ai đoán trước.

Tôi nhìn lên bàn đầu. Thuật ngồi yên, nhưng hai vai nó hạ xuống, như người vừa thôi nín thở.

Cô điểm danh bằng tai. Cô đã điểm danh bằng tai từ ngày đầu năm học. Ba mươi tám giọng "có" của chúng tôi, mỗi giọng một kiểu, cô thuộc như thuộc ba mươi tám câu thơ. Chỉ cần một đứa xưng tên, cô sẽ biết nó ở đâu. Không cần nhìn. Chỉ cần nghe tiếng ấy phát ra từ chỗ nào.

– Vang, em đọc cho cả lớp nghe bài thơ.

Tôi đứng dậy. Tôi không cần xưng tên, vì cô đã gọi. Tôi đọc. Ao thu lạnh lẽo nước trong veo. Tôi đọc như người không muốn làm con cá sợ. Tôi đọc đến câu "cá đâu đớp động dưới chân bèo" thì dừng lại, không phải vì tập, mà vì tôi thấy cả lớp đang nín thở theo tôi. Tôi ngồi xuống. Ở cuối lớp, cô Hà gật đầu, ghi một cái gì đó.

– Bài thơ thuộc thể thơ gì? – Cô hỏi.

Một cánh tay giơ lên ở dãy sát tường bên trái. Con Linh. Nó đứng dậy.

– Thưa cô, em là Linh ạ. Bài thơ thuộc thể thất ngôn bát cú Đường luật ạ.

Cô Tịnh quay đầu về phía tiếng nói. Quay cả cổ, như mọi khi, nhưng lần này không ai thấy lạ, vì cô đang nghe một học trò ở bên trái trả lời. Ai nghe mà chẳng quay đầu.

– Đúng. Ngồi xuống em.

Tiết học trôi đi như thế. Mỗi lần có một cánh tay giơ lên ở hai dãy ngoài, cô lại hỏi: em nào đấy? Em xưng tên đi. Và đứa ấy đứng dậy xưng tên, cô quay về đúng phía nó. Ba người ngồi cuối lớp ghi chép. Có lúc thầy Lộc mỉm cười. Có lúc cô Hà gật gù. Chỉ có thầy Quảng là cứ cầm cái bút đỏ, gõ gõ lên đùi, không viết gì nhiều.

Cô hỏi vì sao tác giả chọn vần "eo". Bổng giơ tay, cao quá đầu, như luật.

– Thưa cô, em là Bổng ạ.

Cả lớp suýt bật cười, vì Bổng xưng tên như người ta xưng tên trên đài. Nó trả lời đúng cái câu đã thuộc, không vấp chữ nào. Đến đoạn "cụ làm cho miệng mình đọc phải khép lại như người đang buồn" thì cô Hà ở cuối lớp ngẩng hẳn đầu lên khỏi tập giấy, nhìn nó như nhìn một con chim lạ.

– Câu trả lời của em hay. – Cô Tịnh nói. – Em tự nghĩ à?

– Dạ, một nửa ạ. Nửa kia em đọc sách.

– Thế là thật thà. Ngồi xuống em.

Rồi tôi thấy thằng Nghiêm giơ tay.

Nó giơ ở góc cuối dãy sát cửa sổ, cái góc xa nhất, xa cả cái lối đi đã kê gọn từ hôm cái ba lô. Nó không giơ cao. Nó giơ lưng chừng, cái kiểu giơ tay mà luật số hai của Bổng đã cấm. Và nó không nói gì.

Cô Tịnh đang giảng về cái lá vàng trước gió khẽ đưa vèo. Cô không quay về phía ấy.

Một phút. Thằng Nghiêm vẫn giơ tay.

Tôi nhìn xuống cuối lớp. Thầy Quảng đã ngừng gõ bút. Thầy nhìn Nghiêm, rồi nhìn cô Tịnh, rồi lại nhìn Nghiêm. Thầy cúi xuống viết. Lần đầu tiên từ đầu tiết, thầy viết một dòng dài.

Hai phút. Mến ghé sát tai tôi, nghiến răng: thằng chó ấy nó cố tình. Duyến ngồi bàn bên cạnh, hai tay nắm chặt mép bàn đến trắng cả khớp. Ở bàn đầu, Thuật xoay hẳn người lại, quay lưng về phía bảng, nhìn thẳng về cái góc cửa sổ. Nó không nói gì, không ra hiệu gì. Nó chỉ nhìn.

Ba phút. Bốn phút. Cô Tịnh hỏi thêm hai câu nữa, hai đứa ở dãy giữa trả lời. Thằng Nghiêm vẫn giơ tay, lưng chừng, im lặng, như một cái cột cây số mọc lên ở mép đê.

Đến phút thứ năm thì nó đứng dậy.

Nó đứng dậy, tay vẫn giơ, rồi hạ tay xuống, đứng thẳng.

– Em là Nghiêm ạ.

Cô Tịnh dừng lại giữa câu. Cô quay đầu về phía góc cửa sổ, quay cả cổ, cho tới khi mặt cô hướng thẳng về phía nó.

– Mời em.

Cả lớp nín thở. Tôi thấy thầy Quảng nhổm người lên khỏi cái ghế nhựa.

– Thưa cô, – Nghiêm nói, chậm, rõ, cái giọng Hà Nội dẹt và gọn, – nhà thơ ngồi trong chiếc thuyền câu bé tẻo teo ấy, thì cụ có nhìn thấy hết cái ao không ạ?

Không ai thở.

Tôi biết cả lớp đều nghe ra cái câu hỏi ấy như tôi nghe. Tôi biết Thuật nghe ra. Tôi biết cô nghe ra. Ở cuối lớp, ba người dự giờ chỉ nghe ra một câu hỏi về một bài thơ.

Cô Tịnh đứng im một lúc. Rồi cô đi xuống khỏi bục giảng, một bước, hai bước, đứng ở đầu dãy giữa, ngay cạnh bàn Thuật, nhìn về phía Nghiêm.

– Không, em ạ. – Cô nói. – Ngồi trong một chiếc thuyền bé như thế thì không ai nhìn thấy hết cái ao. Cụ chỉ thấy được một khoảng nước trước mặt, một chiếc lá rơi, một tầng mây trên đầu. Còn lại thì cụ nghe. Nghe tiếng lá vèo. Nghe tiếng cá đớp dưới chân bèo. Em đọc kỹ lại xem, nửa sau bài thơ toàn là những thứ cụ nghe thấy chứ không phải nhìn thấy.

Cô ngừng lại. Cả lớp vẫn im.

– Người ta không cần nhìn thấy hết cái ao mới thấy được mùa thu. – Cô nói. – Có khi phải không nhìn thấy hết, người ta mới thấy được.

Thằng Nghiêm đứng nhìn cô thêm một giây. Rồi nó ngồi xuống, không nói thêm gì. Nó quay ra cửa sổ.

Cô Hà ở cuối lớp đặt bút xuống, vỗ tay. Thầy Lộc vỗ tay theo. Cả lớp vỗ tay, vỗ rầm rầm, vỗ như chưa bao giờ được vỗ, đến mức lớp bên cạnh phải thò đầu ra hành lang xem có chuyện gì. Chỉ có thầy Quảng vỗ hai cái rồi thôi, mắt vẫn nhìn về phía cô Tịnh, đang đứng cạnh bàn Thuật, một tay đặt lên vai nó để đứng cho vững.

Hết tiết, cô Hà nắm tay cô Tịnh, bảo chị dạy tiết này em phải xin giáo án về cho tổ học. Thầy Lộc bảo chưa thấy tiết ôn tập nào mà học trò trả lời hay như thế. Thầy Quảng chỉ nói một câu, lúc đi ra cửa: tiết học tốt, có điều chị bỏ sót em ở góc cuối dãy cửa sổ đến năm phút. Cô Tịnh cười, bảo: em ấy chưa xưng tên, anh ạ.

Tôi với Bổng được Duyến cử khiêng ba cái ghế nhựa xanh trả về phòng hiệu phó, tầng một dãy B. Bổng khiêng hai cái, tôi khiêng một. Đến cửa phòng thì Bổng bảo tôi đứng chờ, nó chạy đi lấy chìa khoá kho. Cửa phòng hiệu phó khép hờ. Bên trong có tiếng người.

Tôi đứng ở hành lang, ôm cái ghế nhựa, không định nghe. Nhưng tiếng thầy Quảng to, rõ, cái giọng nói nhanh của người quen họp.

– Chị Tịnh, tôi hỏi thật. Mắt chị có vấn đề gì không? Tôi để ý chị cầm giáo án sát mặt. Em học sinh nào ở hai bên phát biểu, chị cũng quay cả người.

Một quãng lặng.

– Tôi già rồi, anh Quảng. – Giọng cô Tịnh. Bình thường. Trầm. Chậm.

– Già thì chị phải nói với tôi. – Thầy Quảng nói. – Tháng Mười hai Sở về kiểm tra hồ sơ chủ nhiệm khối mười hai. Chị chủ nhiệm lớp cuối cấp, chị ạ. Có chuyện gì thì tôi là người phải ký.

Tôi đứng đấy, ôm cái ghế nhựa xanh vào ngực, không dám thở. Tôi chờ cô trả lời.

Cô không trả lời.

— Hết chương 13 —