Mùng ba Tết ở Bến Gạo

Chương 21: Mùng ba Tết ở Bến Gạo

Mẹ tôi đi họp phụ huynh về, ngồi xuống cái ghế con cạnh bếp, chưa cởi cái nón, và hỏi tôi một câu mà tôi đã chờ suốt từ sáng.

– Mày biết chuyện cô Tịnh à?

Sáng Chủ nhật, tám tháng Hai, họp phụ huynh cuối học kỳ một. Mọi năm mẹ không đi, mẹ bảo cô Tịnh biết con mẹ rồi, mẹ đến cũng chỉ ngồi nghe đọc điểm. Năm nay thì có giấy mời in hẳn hoi, ký tên thầy hiệu trưởng, ghi rõ: đề nghị phụ huynh có mặt đầy đủ. Mẹ nhờ bà Tâm hàng xôi trông hộ sạp từ bảy giờ, thay cái áo khoác len nâu, đội nón đi.

Tôi đang ngồi trên cái chõng ở gian ngoài, chép đề cương Địa. Tôi đặt bút xuống.

– Dạ.

– Biết từ bao giờ?

– Từ tháng Mười ạ.

Mẹ cởi cái nón ra, đặt lên đùi, lấy ngón tay miết đi miết lại cái vành nón như miết một mép lá dong.

Mẹ kể. Mẹ kể ngắn, như mẹ vẫn kể mọi chuyện, như người đọc giá bánh. Buổi họp lớp mười hai A ba có cả thầy Khang lên dự. Cô Quyên đọc điểm, nhận xét xong thì thầy Khang đứng lên nói chuyện. Thầy bảo cô Tịnh bị bệnh mắt nặng, bệnh tăng nhãn áp, đã mấy năm. Bác sĩ hẹn mổ cho cô hai lần, cô huỷ cả hai, để ở lại dạy các cháu cho đến ngày thi. Nhà trường không biết. Đến giữa tháng Một, nhà trường nhận được một lá thư của một em học sinh, báo cho nhà trường biết. Nhà trường đã gặp cô, gặp gia đình cô. Cô đồng ý nghỉ để đi chữa. Cô đã mổ xong, đang tĩnh dưỡng ở nhà.

– Thầy còn bảo, – mẹ nói, – các cháu lớp này biết chuyện của cô từ lâu, giữ kín cho cô suốt mấy tháng. Thầy bảo phụ huynh về đừng mắng các cháu. Các cháu thương cô.

Mẹ dừng lại. Dưới bếp, nồi nước luộc lá dong sôi lục bục.

– Thế mà mày không nói với mẹ câu nào.

– Lớp con thề, mẹ ạ. Không nói với ai. Kể cả bố mẹ.

Mẹ nhìn tôi. Cái nhìn của mẹ lúc mặc cả với người ta một mớ lá dong, lâu, kỹ, không bỏ sót chỗ nào.

– Thề thì giữ. – Mẹ nói. – Con nhà này hứa cái gì thì phải giữ cái ấy. Bố mày ngày xưa vay ai một bát gạo cũng trả đủ một bát gạo.

Tôi cúi xuống quyển đề cương Địa. Chữ trên trang giấy nhoè đi, không phải vì nước mắt, mà vì tôi cứ nhìn vào một chỗ mãi.

– Đứa nào viết thư thế? – Mẹ hỏi, giọng đã khác, giọng của người đứng ở chợ nghe chuyện nhà hàng xóm.

– Thầy không bảo à mẹ?

– Thầy bảo thầy không biết. Mà biết thì thầy cũng không nói. – Mẹ đứng dậy, treo cái nón lên cái đinh ở cột. – Ra về thì mấy bà ở ngoài cổng trường bàn tán. Người ta bảo cái thằng cháu ông Lợi thợ mộc. Thằng ở Hà Nội về. Người ta bảo cả lớp thề, mỗi nó không thề.

Tôi không nói gì.

Mẹ đi xuống bếp. Đến cửa bếp, mẹ dừng lại, không quay đầu.

– Đứa nào thì đứa. – Mẹ nói. – Mẹ nghĩ cũng là đứa thương cô.

Rồi mẹ đi vào. Tôi nghe tiếng mẹ gắp lá dong ra khỏi nồi, từng tàu, lách tách.

Tết năm ấy, mẹ con tôi gói hai mươi cái bánh chưng.

Mọi năm chỉ gói mười cái, năm nay mẹ gói hai mươi, mẹ bảo để biếu, để biếu cô Tịnh, để biếu nhà cái Mến dạo này buồn, để biếu nhà thằng Bổng bố nó bỏng tay. Hai mẹ con ngồi gói từ trưa hai mươi tám tháng Chạp, tôi rửa lá, lau lá, cắt lá, mẹ gói. Mẹ gói không cần khuôn, bốn góc vuông như cắt bằng thước, buộc lạt chữ thập chặt đến mức gõ vào kêu bộp bộp như gõ vào cái thớt. Từ hai mươi chín đến mùng ba, mẹ không bán bánh tẻ. Đó là mấy ngày duy nhất trong năm mẹ ngủ được qua bốn giờ sáng.

Đêm giao thừa, mẹ ngồi trông nồi bánh chưng ngoài sân, tôi ngồi cạnh. Lửa củi đỏ rực. Ngoài đường có tiếng xe máy rú, tiếng trẻ con đốt pháo que, xa xa trên đê có cái loa nhà ai phát nhạc xuân.

– Sao năm nay mày không bật đài? – Mẹ hỏi.

Mọi năm, giao thừa nào tôi cũng bật cái đài của bố, mang ra sân, đặt lên cái ghế đẩu cạnh nồi bánh, để nghe đếm giờ, nghe lời chúc Tết, như hồi bố còn sống bố vẫn làm.

– Con buồn ngủ, mẹ ạ.

Mẹ không nói gì. Một lúc sau mẹ đứng dậy, đi vào nhà, mang cái đài ra. Mẹ ngồi xuống, đặt cái đài lên đùi, lóng ngóng vặn núm dò sóng. Mẹ chưa bao giờ tự tay vặn cái đài ấy. Mẹ vặn mãi mới ra đúng đài. Một giọng đàn ông đang đọc lời chúc Tết, rồi một bài hát về mùa xuân, một bài hát cũ, giọng một chị ca sĩ cao vút.

Và tôi nghe thấy mẹ tôi hát.

Rất khẽ. Gần như không thành tiếng. Mẹ hát theo cái đài, hát lẫn vào trong tiếng củi nổ lép bép, môi mấp máy, mắt nhìn vào ngọn lửa. Mười bảy năm, tôi chưa bao giờ nghe mẹ hát. Mẹ không biết là tôi nghe thấy. Hoặc mẹ biết mà không để ý.

Đến lúc đồng hồ trên đài đếm đến số không, ngoài đường pháo hoa trên thành phố bắn lên, xa tít, chỉ nhỏ bằng những đốm sáng trong cái máy đo mắt của cô. Mẹ tắt đài, đứng dậy, bảo: thôi, vào ngủ đi, sáng mai ra mộ bố.

Mùng ba Tết, thứ Năm, tổ Chòi đi thăm cô.

Năm đứa hẹn nhau ở dốc đê lúc chín giờ sáng. Bổng mang một cây giò lụa mẹ nó làm, buộc lạt đỏ. Mến mang một quả bưởi Tết to bằng cái đầu người, vỏ vàng óng, chọn từ cây ngon nhất trên đồi, cành để nguyên ba cái lá. Duyến mang một gói chè búp từ bản xuống. Tôi mang hai cái bánh chưng mẹ gói, xâu bằng lạt. Thuật mang cái cốc sứ trắng quai mẻ, bọc trong một cái khăn mặt, đặt trong túi vải đựng đồ nghề.

– Mày mang cái cốc đi làm gì? – Mến hỏi.

– Trả cô.

– Cô bảo để ở lớp cơ mà. Cô bảo cô về.

Thuật không trả lời. Nó đeo cái túi vải lên vai, đạp xe đi trước.

Chúng tôi đi trên đê. Trời Tết hửng nắng, nắng nhạt, mỏng như nước pha loãng. Dưới bãi, ngô đông đã cao đến đầu gối, xanh mướt. Đàn bò của nhà ai thả rông trên mặt đê, Bổng phải xuống dắt xe đi vòng. Đến chỗ ngã rẽ xuống xóm Bến Gạo, cái ngõ có hai hàng râm bụt cao quá đầu người, thì chúng tôi gặp nó.

Thằng Nghiêm đang đi ra từ trong ngõ. Nó dắt cái xe đạp điện màu xám. Nó mặc áo khoác đen, không đeo tai nghe. Nó thấy chúng tôi thì dừng lại.

Năm đứa chúng tôi cũng dừng lại.

Không ai nói gì. Bổng nắm chặt cây giò lụa. Duyến quay mặt đi, nhìn xuống bãi ngô. Mến đứng chống nạnh, mặt hếch lên.

Thằng Nghiêm dắt xe đi qua chúng tôi. Nó đi sát mép bên kia, cách chúng tôi một khoảng bằng cái mặt đê. Đến ngang chỗ Thuật thì Thuật nói:

– Chúc mừng năm mới.

Nghiêm khựng lại một nhịp.

– Ừ. – Nó nói. – Năm mới.

Rồi nó đi. Mến quay phắt sang Thuật, rít lên qua kẽ răng: mày điên à, mày chúc Tết cái đứa ấy à. Thuật dắt xe đi vào ngõ, không trả lời.

Cổng nhà cô Tịnh để mở. Cây hoa sữa trước cổng đã trụi gần hết lá. Trong sân, chị Thảo đang ngồi xổm cạnh cái chậu nước, rửa mặt cho một thằng bé chừng bốn tuổi, mặc áo len đỏ, cái mặt đỏ au như quả gấc vì rét. Thằng Bin. Thấy chúng tôi, nó chạy tọt vào trong nhà, hét: bà ơi, có các anh các chị đến.

Chị Thảo đứng dậy. Chị cao, gầy, tóc cắt ngắn, có cái lúm một bên má giống hệt cái lúm trong ảnh chú Hưng.

– Các em vào đi. Mẹ chị ở trong nhà.

Rồi chị nhìn một lượt năm đứa chúng tôi, dừng lại ở tôi.

– Em là Vang à?

– Dạ.

– Chị nghe giọng là biết. – Chị nói. – Hôm ấy chị nói nhiều quá, em đừng giận chị.

Cô Tịnh ngồi ở gian giữa. Lần đầu tiên tôi vào nhà cô mà đèn đã bật sẵn, cả cái bóng tuýp lẫn cái đèn bàn. Đồ đạc vẫn kê sát vào bốn bức tường. Giữa nhà vẫn trống trơn, nền gạch đỏ sẫm lau bóng. Cô ngồi trên một cái ghế tựa kê sát tường, dưới bàn thờ chú Hưng. Mắt trái cô đậy một cái miếng nhựa trong, khum khum, dán băng dính trắng ở bốn góc. Ngoài cái miếng nhựa ấy, cô đeo một cặp kính râm to, gọng đen, che kín cả hai mắt.

– Tổ Chòi đấy à? – Cô hỏi. Giọng cô vẫn thế. Trầm, chậm, khàn.

– Dạ, tổ Chòi đây cô ơi! – Bổng hét, rồi tự bịt mồm lại, vì chị Thảo đang nhìn nó.

Cô cười.

– Các em đứng vào giữa nhà đi. – Cô nói. – Đứng vào giữa cho cô nhìn. Cái mắt phải cô vẫn còn dùng được.

Năm đứa chúng tôi đứng vào giữa nhà, giữa cái nền gạch trống, thành một hàng, như đứng chào cờ. Cô ngồi nhìn chúng tôi qua cặp kính râm, nhìn rất lâu, quay đầu chậm từ đứa này sang đứa kia.

Thuật bước lên trước, mở cái túi vải, lấy ra cái cốc sứ bọc trong khăn mặt. Nó đặt cái cốc vào tay cô.

Cô cầm cái cốc, sờ vào cái quai mẻ. Cô không nói gì một lúc.

– Cô bảo để ở lớp cơ mà. – Cô nói.

– Ở lớp không ai dùng, cô ạ. – Thuật nói. – Cô Quyên để nó ở góc bục.

Cô gật đầu. Cô đặt cái cốc xuống cái bàn nước nhỏ cạnh ghế, rất cẩn thận, đặt vào chính giữa.

Chị Thảo pha chè, rót ra năm cái chén, đặt lên một cái khay. Chúng tôi ngồi bệt xuống chiếu trải giữa nhà, quây quanh cái ghế của cô. Bổng kể chuyện cái cổng sắt nó hàn xong hôm hai mươi tháng Chạp, giao cho nhà người ta, người ta bảo đẹp hơn cả bố nó hàn. Duyến kể chuyện ghi âm các tiết Văn. Cô bảo cô nghe rồi, cái Thảo mở cho cô nghe hằng tối. Cô bảo cái Quyên giảng chắc, chỉ có điều nó đọc thơ như đọc biên bản, rồi gần đây thì đỡ hơn. Cả tổ cười.

Rồi Mến hỏi. Tôi biết nó sẽ hỏi. Từ lúc ở đầu ngõ, cái mặt nó đã đỏ như gấc.

– Cô ơi. Thằng Nghiêm đến đây làm gì ạ?

– Mến. – Duyến nói.

– Tớ hỏi thì sao. – Mến nói, giọng to hẳn lên. – Cô ơi, cô có biết không, chính nó là đứa báo nhà trường đấy cô. Cả lớp thề, mỗi nó không thề. Nó còn dám đến đây.

Cô Tịnh ngồi im. Cái tay cô đặt lên cái cốc sứ trên bàn nước.

– Anh Nghiêm đến chúc Tết cô. – Cô nói. – Nó mang cho cô một cái hộp gỗ ông nó làm. Nó ngồi với cô hơn một tiếng. Nó kể cô nghe chuyện ông nó.

Cô không kể chuyện ông Nghiêm là chuyện gì. Mến định nói tiếp, nhưng cô đã giơ tay lên, khẽ thôi, như hôm trên lớp cô giơ tay bảo lớp im.

– Cô nói với các em một câu. – Cô nói. – Rồi thôi, mình không nói chuyện ấy nữa. Ngày Tết.

Cả gian nhà im. Ngoài sân, thằng Bin đang đuổi một con gà, cười khanh khách.

– Ai báo thì cô cảm ơn người ấy.

Cái chén chè trong tay tôi rơi xuống.

Nó rơi xuống nền gạch hoa, kêu "choang" một tiếng, to đến mức cả bốn đứa kia giật bắn người. Nước chè nóng bắn lên ống quần tôi. Tôi ngồi im, không cúi xuống nhặt, không xin lỗi, không làm được gì cả.

Cô Tịnh không giật mình. Cô quay đầu, chậm rãi, quay cả cổ, về đúng phía tôi ngồi. Cô không nhìn thấy tôi. Tôi ngồi bên trái cô, trên chiếu, thấp hơn tầm mắt cô, ở đúng cái chỗ mà cặp kính râm và cái miếng nhựa khum khum che mất.

– Vang. – Cô nói. – Chén có vỡ không con?

— Hết chương 21 —