Tập trước một tiết học

Chương 12: Tập trước một tiết học

– Cô không diễn. – Cô Tịnh nói, và đặt cái bút đỏ xuống mặt bàn đánh cạch một cái.

Sáng thứ Hai, mười tháng Mười một, còn tám ngày nữa là đến tiết hội giảng. Duyến đã đứng trước bàn giáo viên từ đầu giờ ra chơi, hai tay chắp trước bụng, cái tư thế của nó mỗi khi chuẩn bị nói một điều nó đã nghĩ cả đêm.

– Thưa cô, bọn em chỉ muốn tập trước một buổi thôi ạ. Lớp khác người ta cũng tập. Lớp mười một A một tập hai buổi, cô Hà còn cho các bạn ấy học thuộc câu trả lời.

– Thì lớp mười một A một là lớp mười một A một. – Cô nói. – Một tiết học mà đã tập trước thì nó thành vở chèo, Duyến ạ. Cô diễn, các em diễn, các thầy ngồi dưới xem diễn, rồi chấm điểm diễn. Cô dạy ba mươi ba năm, cô chưa diễn tiết nào.

– Nhưng mà cô…

Duyến dừng lại. Cả tổ Chòi đứng sau nó, hiểu cái chữ "nhưng mà cô" ấy định nói gì. Nhưng mà cô không nhìn thấy dãy cuối. Nhưng mà cô không thấy được đứa nào giơ tay ở hai bên. Nhưng mà ngồi cuối lớp sẽ là tổ chuyên môn và thầy Quảng.

Cô Tịnh cũng hiểu. Cô nhìn Duyến, nhìn thẳng vào giữa, rồi cười rất nhẹ.

– Cô biết các em lo gì. – Cô nói nhỏ. – Không sao đâu. Cô dạy bằng tai cũng được.

Rồi cô nói to lên, cho cả lớp nghe:

– Thứ Ba tuần sau cô dạy bài ôn tập đọc hiểu thơ trung đại. Bài Thu điếu của cụ Tam nguyên Yên Đổ. Đứa nào thích thì về đọc trước, đứa nào không thích thì thôi. Thế là xong.

Thế là không xong.

Chiều thứ Hai, Duyến triệu tập cả lớp ở nhà xe. Ba mươi bảy đứa, đứng kín cả một góc nhà xe, nói rì rầm như ong vỡ tổ. Duyến trèo lên cái ghế dài, cái ghế cô ngồi tối mất điện, nói một câu ngắn:

– Cô không diễn thì mình tập.

Chúng tôi tập bốn buổi, chiều thứ Ba, thứ Tư, thứ Sáu ở lớp sau giờ học, và chiều Chủ nhật. Thuật mở cửa. Duyến đứng trên bục giảng làm cô. Nó soạn ra hai chục câu hỏi mà nó đoán cô sẽ hỏi, từ cái dễ nhất như "bài thơ thuộc thể thơ gì" đến cái khó nhất như "vì sao cảnh thu trong bài cứ nhỏ dần lại". Rồi nó chia câu hỏi cho từng đứa, mỗi đứa chuẩn bị một câu trả lời, không học thuộc, nhưng phải nói được.

Luật thì có ba điều, lần này Bổng đặt.

Một, giơ tay thì chỉ giơ ở ba dãy giữa.

Hai, giơ tay thì giơ thẳng, giơ cao, không giơ lưng chừng, vì cô bảo cô chỉ thấy được những gì nằm ở giữa, mà giữa thì phải cao.

Ba, đứa nào được gọi thì đứng dậy trả lời to, hướng mặt lên bục giảng, đừng quay xuống cuối lớp khoe các thầy.

– Còn Vang. – Duyến nói. – Cậu đọc bài thơ.

Tôi đọc. Tôi đọc bài thơ tám câu ấy bốn buổi liền, mỗi buổi mười mấy lượt, đến mức nằm mơ cũng nghe thấy cái ao thu lạnh lẽo nước trong veo, một chiếc thuyền câu bé tẻo teo. Bài thơ của một ông cụ đã mất hơn một trăm năm, viết về một cái ao, một con thuyền, một người ngồi câu mà không câu được con cá nào. Lần đầu đọc, tôi đọc như đọc bản tin. Duyến bảo không được. Lần thứ hai, tôi đọc chậm, Duyến bảo vẫn không được. Đến lần thứ năm, Thuật, đang đứng trên bàn đầu sửa cái quạt trần kêu cạch cạch bằng cái tua vít bé tí, nói mà không cúi xuống:

– Đọc như người không muốn làm con cá sợ.

Tôi đọc lại. Lần này cả lớp im.

Bổng thì học thuộc một câu. Chỉ một câu thôi, vì Duyến bảo nó: cậu chỉ cần trả lời được một câu, nhưng câu ấy phải là câu hay nhất. Câu hỏi của Bổng là: vì sao tác giả chọn vần "eo". Nó viết câu trả lời ra một mảnh giấy, dán lên đầu giường cạnh bảng công thức Toán của Duyến, sáng nào ra quán giúp mẹ bán nước chè cũng đọc to lên một lần, như đọc kinh. Đến buổi tập thứ ba, nó đứng dậy, hướng mặt lên bục giảng, trả lời không vấp một chữ:

– Thưa cô, vần "eo" là vần hẹp, đọc lên miệng phải khép lại. Cụ dùng vần ấy cho cả bài, nên đọc đến đâu thì cái ao nhỏ lại đến đấy, cái thuyền bé lại đến đấy, cho đến cuối bài thì chỉ còn đúng một tiếng cá đớp động dưới chân bèo. Cụ không tả cái buồn. Cụ làm cho miệng mình đọc phải khép lại như người đang buồn.

Cả lớp vỗ tay rầm rầm. Bổng đỏ mặt như con tôm luộc, ngồi phịch xuống.

– Câu này của ai thế? – Mến hỏi.

– Của tao. – Bổng nói. – Đêm qua tao ngồi nghĩ đến hai giờ sáng. Có cái đoạn miệng khép lại là của tao. Còn cái đoạn vần hẹp thì tao đọc sách.

Không ai tin. Nhưng cũng không ai dám bảo là không tin.

Thằng Nghiêm không tập.

Buổi nào nó cũng xách cặp về khi chuông tan học vừa reo. Chiều thứ Tư, tôi chặn nó ở cầu thang, hỏi nó có ở lại không. Nó bảo tớ không diễn, giống hệt câu cô nói, rồi đi xuống. Tôi đứng nhìn theo cái lưng áo sơ mi trắng của nó, giận đến mức tay nắm chặt lại. Rồi tôi nhớ ra câu nó nói ở nhà xe tối mất điện, cái câu "nhỏ thuốc mà vẫn nặng lên thì bác sĩ phải bảo cô mổ rồi". Nó biết những thứ một thằng con trai mười bảy tuổi không đáng phải biết. Tôi không hiểu sao nó biết. Tôi chỉ biết tôi ghét nó vì nó biết.

Chiều thứ Năm, mười ba tháng Mười một, tôi trực ca đê với Bổng.

Hôm ấy Thuật phải ở lại ôn đội tuyển Lý muộn, Duyến đổi ca cho nó. Mến thì từ hôm nhắn tin cho tôi vẫn chưa nói chuyện tử tế lại với tôi. Nó không giận ra mặt. Nó vẫn ngồi cạnh tôi, vẫn chia đôi ô mai, vẫn hỏi bài. Chỉ có điều nó không còn ghé tai tôi thì thầm bất cứ chuyện gì nữa. Tôi hỏi nó có giận tao không, nó bảo: tao không giận, tao chỉ ghi nhớ.

Bổng đi trước cô hai bước, như luật, tôi đi bên cạnh Bổng. Bổng to quá, nó che mất cả nửa cái đê, cô Tịnh phải bảo nó đi nép sang một chút cho cô còn nhìn thấy cái Vang. Trời cuối thu, gió lạnh, mây xám thấp. Dưới bãi bồi người ta đã gieo lạc vụ đông, đất nâu, ướt, từng luống thẳng tắp như kẻ chỉ.

Cô hỏi Bổng ra trường muốn làm gì.

– Con muốn làm đầu bếp, cô ạ. – Bổng nói, không ngoái lại. – Nhưng bố con bảo thi trượt thì về hàn.

– Thế thi đỗ thì sao?

– Thi đỗ thì… – Bổng ngập ngừng. – Thì con chưa nghĩ đến, cô ạ. Con chưa bao giờ nghĩ là con đỗ.

Cô Tịnh im một lúc.

– Nấu ăn cũng là văn đấy, Bổng ạ. – Cô nói. – Viết văn thì phải đọc to lên mới biết hay hay dở. Nấu ăn thì phải nếm. Em nếm giỏi không?

– Con nếm giỏi lắm cô ạ. Mẹ con nấu canh, chưa cho muối con đã biết thiếu muối.

– Thế thì em làm văn được. Em chỉ chưa biết là em làm văn được thôi.

Bổng không trả lời. Nó cứ đi, hai bàn tay to bè thọc vào túi quần, đi lệch sang một bên cho cô thấy tôi. Đến cột cây số thứ ba, cái cột mà hôm nào Bổng kể tay lái xe cô đã quệt vào, nó đột ngột nói, vẫn không quay lại:

– Bố con hàn cổng ba mươi năm, cô ạ. Bố con bảo cái cổng nào bố con hàn cũng đứng được hai chục năm. Nhưng mà bố con không biết đọc bản vẽ. Người ta vẽ cái gì, bố con phải nhờ con đọc. Con đọc được bản vẽ từ năm lớp bốn.

Cô Tịnh không nói gì. Tôi quay sang nhìn Bổng. Lần đầu tiên tôi thấy cái mặt to tròn hay cười ấy không cười, mà cũng không buồn. Chỉ là một cái mặt đang nghĩ.

Chiều Chủ nhật, mười sáu tháng Mười một, buổi tập cuối cùng.

Cả lớp có mặt, ba mươi bảy đứa, ngồi kín ba dãy giữa. Duyến đứng trên bục, cầm cuốn sách giáo khoa như cầm giáo án. Chúng tôi đi một lượt từ đầu đến cuối, từ lúc cô vào lớp đến lúc cô ra, như đi một lần trước con đường mình sẽ phải đi trong đêm. Tôi đọc bài thơ. Bổng trả lời câu vần "eo". Mười chín cánh tay giơ lên đúng lúc, thẳng, cao, đều ở ba dãy giữa. Duyến gật đầu. Lần đầu tiên trong bốn buổi, nó gật đầu.

Cũng chiều hôm ấy, Thuật vặn xong con ốc cuối cùng trên cái quạt trần thứ hai, trèo xuống khỏi bàn, bật công tắc. Cái quạt quay. Không kêu nữa. Cả lớp ngẩng lên nhìn, như nhìn một chuyện lạ. Từ đầu năm ngồi dưới cái quạt ấy, chúng tôi quen cái tiếng cạch cạch của nó đến mức không còn nghe thấy, và chỉ đến khi nó im thì mới biết là nó từng kêu.

Chúng tôi đang thu dọn thì cửa lớp mở.

Thầy Quảng đứng ở cửa, tay cầm một chùm chìa khoá và một cuộn dây điện. Chiều Chủ nhật thầy trực trường, đi kiểm tra các phòng sẽ dạy hội giảng, xem máy chiếu, xem ổ điện. Thầy nhìn ba mươi bảy đứa học trò ngồi chật cứng ba dãy giữa, nhìn hai dãy bàn sát tường trống trơn, nhìn Duyến đứng trên bục giảng cầm sách.

– Lớp làm gì đây? – Thầy hỏi.

– Dạ, bọn em ôn bài ạ. – Duyến nói.

Thầy Quảng bước vào, đi một vòng quanh lớp. Thầy đi vào dãy sát cửa sổ, cái lối đi đã kê gọn từ hôm thằng Nghiêm để cặp, đứng ở cuối dãy, chỗ nó vẫn ngồi, nhìn lên bục giảng. Rồi thầy đi sang dãy sát tường bên kia, cũng đứng ở cuối, cũng nhìn lên. Thầy đứng ở mỗi chỗ ấy khá lâu, như người đo đạc.

– Thứ Ba lớp này kê đều năm dãy cho tôi. – Thầy nói. – Ba bàn cuối dãy giữa để trống cho tổ chuyên môn ngồi. Các em dãn ra ngồi cả hai dãy ngoài. Ngồi dồn thế này, người ta vào dự lại tưởng lớp có chín chục chỗ mà ba mươi tám đứa.

Không ai nói gì.

– Nghe rõ chưa? – Thầy hỏi.

– Dạ rõ ạ. – Duyến nói, giọng tròn như mọi khi. Chỉ có tôi đứng gần nó mới thấy cái cuốn sách giáo khoa trong tay nó đang run.

Thầy Quảng gật đầu, đi ra cửa. Đến cửa thì thầy dừng lại, quay đầu, nhìn hai dãy bàn bỏ trống một lần nữa.

– Mà chị Tịnh bảo các em ngồi thế này từ bao giờ?

— Hết chương 12 —