Cô Quyên

Chương 19: Cô Quyên

Cô Quyên nhấc cái cốc sứ trắng quai mẻ lên khỏi bàn giáo viên, xoay nó một vòng trong tay như người ta xem một món đồ cũ ở chợ phiên. Rồi cô đặt nó vào góc bục giảng, sát chân tường.

– Cốc của ai đây các em?

Bảy giờ kém năm sáng thứ Sáu, mười sáu tháng Một. Chuông chưa reo. Cả lớp đã ngồi đủ từ lúc nào, không đứa nào nói chuyện, như ba mươi tám cái cọc tre cắm xuống ruộng.

– Dạ, của cô Tịnh ạ. – Duyến nói.

– Thế thì để đấy cho cô Tịnh. – Cô Quyên nói. – Bàn giáo viên cô cần chỗ để giáo án.

Ở bàn đầu, Thuật nhìn theo cái cốc. Nó không đứng dậy. Nó chỉ nhìn, cho đến khi cô Quyên đặt tập giáo án dày cộp xuống đúng chỗ cái cốc vừa đứng, che mất mảng sơn bong ở mép bàn bên trái.

Cô Ninh Thị Quyên năm ấy hai mươi chín tuổi, dạy Văn ở trường được ba năm, chưa chủ nhiệm lớp mười hai nào. Cô mặc áo sơ mi trắng, quần âu đen, tóc búi gọn sau gáy, cổ tay đeo một cái đồng hồ dây da to bản như đồng hồ đàn ông. Cô nói rõ từng chữ, không nhanh, không chậm, câu nào cũng có chủ ngữ vị ngữ đàng hoàng như câu trong sách giáo khoa. Lớp mười một A bốn học cô Văn từ đầu năm, bảo cô chấm chặt nhất tổ, bài nào viết lan man quá một trang là cô gạch đỏ cả đoạn, ghi bên lề: ý chính đâu.

Cô mở sổ điểm danh.

– Bạch Thị Duyến.

– Có ạ.

Cô ngẩng lên, nhìn về phía tiếng nói, tìm thấy Duyến, gật đầu, đánh một dấu vào sổ. Rồi cô đọc tên tiếp theo.

– Tạ Đức Bổng.

– Có.

Cô lại ngẩng lên, lại tìm, lại gật, lại đánh dấu. Mắt cô mở. Từ đầu đến cuối, mắt cô mở. Cô đọc tên, nhìn mặt, đánh dấu, như người ta kiểm hàng theo hoá đơn. Không ai nói hộ ai. Không ai dám. Mà có nói hộ thì cô cũng nhìn thấy.

Đến tên tôi, tôi trả lời "có ạ". Cô nhìn tôi một giây, đánh dấu. Không có tiếng "ừ" nào.

– Hứa Bảo Nghiêm.

– Có.

Cô nhìn xuống góc cửa sổ, nhíu mày.

– Em ngồi xa thế. Ngồi thế có nhìn được bảng không?

– Có ạ.

Cô đánh dấu, gấp sổ. Ba mươi tám cái tên, chưa đầy hai phút. Mọi khi cô Tịnh điểm danh mất gần năm phút, vì cô dừng lại sau mỗi tiếng "có", như người lên dây đàn nghe từng sợi.

– Từ hôm nay cô chủ nhiệm lớp mình đến hết năm học. – Cô Quyên nói. – Cô Tịnh có dặn cô vài việc, cô sẽ làm. Còn những việc cô Tịnh không dặn thì cô làm theo cách của cô. Các em có ý kiến gì thì giơ tay, đứng lên nói, không nói leo.

Không ai giơ tay.

Cô đi một vòng quanh lớp. Cô đi vào dãy sát tường bên trái, dãy đã kê lại đều từ hôm hội giảng nhưng rồi lại bỏ trống ngay hôm sau. Cô đứng ở cuối dãy, nhìn lên bục giảng, rồi nhìn sang dãy cửa sổ bên kia, nơi chỉ có một mình thằng Nghiêm ngồi ở bàn cuối.

– Hai dãy này để trống làm gì?

Cả lớp im. Duyến đứng dậy.

– Thưa cô, để cho thoáng ạ.

– Thoáng thì mở cửa sổ. – Cô Quyên nói. – Ngồi dồn ba dãy bốn đứa một bàn, viết bài thì khuỷu tay chạm khuỷu tay. Thứ Hai lớp kê đều năm dãy, mỗi bàn hai đứa. Lớp trưởng xếp chỗ, chiều Chủ nhật nộp sơ đồ cho cô.

Duyến đứng thêm một lúc. Tôi biết nó muốn nói gì. Nó muốn nói: thưa cô, chúng em để trống hai dãy ấy vì một người đã không còn ở đây. Nó không nói được. Người ấy đã đi rồi, hai dãy bàn trống không còn để làm gì nữa, và chúng tôi không có lý do nào nói ra được miệng.

– Dạ. – Duyến nói, rồi ngồi xuống.

Tiết ấy cô Quyên dạy bài nghị luận văn học. Cô viết bảng bằng thứ chữ nhỏ, đều, thẳng tắp như dòng kẻ, kín hết hai phần ba cái bảng. Cô giảng, cô đọc trích đoạn bằng giọng của cô, đọc đúng, đủ dấu, không ngừng ở chỗ nào. Cô không bảo đứa nào đọc to. Cô không bảo đứa nào xưng tên. Cuối tiết cô giao bài về nhà, ghi rõ hạn nộp, số trang tối đa.

Lúc cô đi ra, Thuật đứng dậy, đi lên góc bục giảng, nhấc cái cốc sứ lên, lau bụi phấn ở quai bằng ống tay áo. Rồi nó đặt cái cốc vào ngăn bàn của nó, cạnh cái hộp bút đựng tua vít.

Sáng thứ Bảy, tiết sinh hoạt, cô Quyên nhận xét tuần học trong mười phút, rồi bảo phải lên văn phòng nộp danh sách học sinh thi thử, lớp tự sinh hoạt, lớp trưởng điều khiển.

Cô vừa đi khỏi, Duyến đứng dậy, đi ra đóng cửa lớp, như cái hôm mười một phút. Rồi nó lên bục giảng, cầm cái thước kẻ gõ xuống bàn giáo viên ba cái. Tiếng gõ khô, ngắn. Cả lớp im.

– Tớ nói ngắn thôi. – Nó nói. Giọng nó tròn, rõ, từng chữ, nhưng không còn cái nhẹ nhàng như mọi khi. – Lớp mình đã thề. Ba mươi bảy đứa giơ tay. Ba mươi bảy đứa giữ được ba tháng. Cô xin lớp đến hết ngày thi. Cô không được đến hết ngày thi.

Nó dừng lại. Không ai nói gì.

– Có một người không thề. – Duyến nói. – Từ hôm nay, lớp mình không nói chuyện với người đã báo.

Nó không nhìn về góc cửa sổ. Nó không cần nhìn. Những cái đầu khác đã quay về phía ấy thay nó.

Thằng Nghiêm ngồi ở bàn cuối, quay mặt ra sông. Nó không quay lại. Cái tai nghe vẫn đeo một bên, bên kia thả trên vai áo.

Có tiếng ai đó nói "đúng rồi", rồi tiếng ai đó nói "phải thế". Thằng Toàn đập tay xuống bàn. Con Linh khóc, khóc từ hôm thứ Năm đến giờ chưa thôi, lấy khăn mùi xoa bịt miệng mà gật đầu. Bổng ngồi bàn hai, hai bàn tay to bè đặt trên mặt bàn, nhìn chằm chằm vào hai bàn tay ấy. Nó không gật. Nó cũng không lắc.

Tôi ngồi bàn ba. Tôi nhìn xuống mặt bàn của mình, chỗ có vết bút bi ai đó vạch từ năm nào, hình một con cá. Tôi không nói gì.

– Thuật. – Duyến gọi.

Thuật ngồi ở bàn đầu, quay lưng lại phía cả lớp.

– Cậu thì sao?

– Tớ nói chuyện với ai là việc của tớ. – Thuật nói. Nó không quay lại.

Duyến đứng im trên bục một lúc. Môi nó mím lại thành một đường thẳng. Rồi nó xuống bục, đi về chỗ, ngồi xuống, mở vở ra chép bài, như không có chuyện gì.

Chiều thứ Bảy, sau giờ học, ai đó đã ở lại lớp.

Sáng thứ Hai tôi lên đến tầng ba lúc bảy giờ kém mười lăm, thì cả lớp đã đứng tụm ở cửa. Thuật mở cửa từ sáu giờ mười lăm như mọi ngày, nhưng nó không kê lại cái gì. Năm dãy bàn đã được kê đều theo sơ đồ của Duyến, mỗi bàn hai chỗ, gọn gàng. Chỉ có một cái bàn không nằm trong hàng.

Cái bàn cuối dãy sát cửa sổ đã bị kéo ra khỏi dãy, đẩy sát vào góc tường, cách cái bàn gần nhất chừng một mét. Một mình nó, trong góc, như cái chuồng gà người ta đặt riêng ra cho con gà ốm. Trên mặt bàn, ai đó đã dùng bút xoá viết hai chữ to tướng, trắng toát, nét run run vì bút xoá bị tắc:

CHỈ ĐIỂM.

Thằng Nghiêm lên đến nơi lúc bảy giờ kém năm. Nó đứng ở cửa nhìn vào, nhìn cái bàn ở góc. Cả lớp nhìn nó. Nó đi vào, đặt cặp xuống ghế, ngồi xuống, lấy sách ra, đặt cạnh hai chữ trắng ấy, không che lên. Rồi nó nhét tai nghe vào tai.

Cô Quyên vào lớp, nhìn một lượt. Cô dừng lại ở cái góc.

– Ai kê cái bàn ấy ra thế kia?

Thằng Nghiêm đứng dậy.

– Em kê ạ. Em thích ngồi riêng.

Cô Quyên nhìn nó một lúc lâu. Từ trên bục giảng cô không đọc được chữ trên mặt bàn, hoặc có đọc được thì cô không nói.

– Em ngồi đâu thì ngồi, miễn là em nhìn được bảng. – Cô nói.

Tuần ấy, không ai trong lớp nói với Nghiêm một câu. Không ai mượn nó cái gì, không ai trả nó cái gì, không ai chuyền giấy kiểm tra qua bàn nó. Cô Quyên phát đề thì đứa ngồi gần nhất đặt tờ đề lên mép bàn nó rồi rụt tay về như đặt vào bếp. Nó không hỏi ai. Nó cũng không nói với ai. Giờ ra chơi nó ngồi ở cầu thang phía đông đọc quyển sách tiếng Anh dày cộp, như trước. Chỉ có điều trước kia nó ngồi một mình vì nó muốn thế, còn bây giờ thì khác.

Thuật cũng ít nói với tôi hẳn.

Nó vẫn nói "ừ" khi tôi hỏi. Nó vẫn ngồi bàn đầu, ngay trên tôi hai bàn. Nhưng nó không còn quay lại nhìn tôi lúc tôi đứng lên trả lời bài. Chiều Chủ nhật ở chòi Bưởi, nó đến muộn, ngồi ở góc chòi xa nhất, giảng xong bài Toán cho Mến thì đứng dậy về, bảo ông nó đau lưng. Mến nhìn theo nó, bảo: thằng này dạo này như ma thật. Không đứa nào cãi.

Sáng thứ Năm, hai mươi hai tháng Một, tôi xuống văn phòng Đoàn trước giờ vào lớp, gặp anh bí thư Đoàn trường. Tôi xin cho con bé Thơm lớp mười một A hai đọc bản tin thay tôi, bắt đầu từ ngay giờ ra chơi hôm ấy.

– Sao thế? – Anh hỏi. – Em đọc hay nhất trường.

– Em cần ôn thi ạ.

Anh tin. Anh bảo ừ, năm cuối rồi, em lo học. Anh còn khen tôi biết nghĩ.

Thứ Hai vừa rồi tôi đã đọc bản tin lần cuối. Tôi đọc vấp ba lần, lần nào cũng vấp ở những chữ dễ nhất. Đến mẩu chuyện ngắn, tôi đọc nhanh như người chạy mưa, không ngừng ở đâu cả. Ra khỏi buồng phát thanh dưới gầm cầu thang phía đông, tôi đi lên chiếu nghỉ tầng một, đi qua cái hòm thư bằng tôn sơn xanh, cái khoá nhỏ, cái khe hẹp. Tôi đi qua nó, không nhìn. Từ hôm ấy tôi không đi cầu thang phía đông nữa.

Sáng thứ Bảy, hai mươi tư tháng Một, cuối giờ sinh hoạt, cô Quyên báo một tin.

– Cô Tịnh mổ mắt sáng thứ Hai này, ở Hà Nội. – Cô nói. Cô đọc từ một mảnh giấy nhỏ kẹp trong sổ, như sợ nói sai. – Cô Tịnh nhắn: các em đừng ai xuống. Các em ở nhà học. Mổ xong cô sẽ báo.

Con Linh lại khóc. Bổng ngẩng đầu lên.

– Thưa cô, cô Tịnh nhắn cho cô ạ?

– Cô Tịnh gọi điện cho cô tối qua. – Cô Quyên nói. – Cô Tịnh dặn cô nói với lớp đúng mấy câu ấy. Cô đã nói. Các em giở sách ra.

Tôi thò tay vào túi áo khoác. Mảnh giấy anh bác sĩ đưa cho tôi hôm ở Hà Nội vẫn nằm ở đó, gấp làm tư, góc đã sờn vì hai tuần nay ngày nào tôi cũng sờ vào nó. Thứ Hai, hai mươi sáu tháng Một. Khoa Glôcôm. Gọi số này. Tôi không lấy nó ra. Tôi chỉ nắm chặt nó trong lòng bàn tay, dưới gầm bàn, cho đến khi tay tôi ướt mồ hôi và tờ giấy mềm ra như vải.

Tối hôm ấy mẹ tôi luộc bánh sớm, ngủ sớm. Tôi nằm trên cái chõng tre ở gian ngoài, kéo chăn lên đến cằm, bật cái đài của bố, vặn nhỏ, như mọi đêm từ năm tôi lên mười.

Chương trình đọc truyện buổi tối đã bắt đầu. Hôm ấy là một giọng đàn bà, trầm, chậm, đang đọc tiếp một truyện dài mà tôi đã nghe từ tuần trước, về một cô giáo trẻ lên dạy ở một điểm trường trên núi. Đến đoạn cô giáo trong truyện đứng trước lớp học, lần đầu điểm danh những đứa trẻ người Mông nói tiếng Kinh chưa sõi, giọng người đọc chậm lại, ngừng một nhịp, đúng chỗ, như bố tôi vẫn dặn.

Tôi đưa tay ra vặn núm.

Cái đài tắt. Tiếng rè rè cũng tắt. Gian ngoài tối và im đến mức tôi nghe được cả tiếng nồi bánh nguội dần dưới bếp, tiếng nước nhỏ từ mái fibro xuống cái chậu nhôm.

Bảy năm, từ đêm sau đám tang bố, tôi chưa bao giờ tắt cái đài khi truyện còn chưa đọc hết.

— Hết chương 19 —