Đoàn kiểm tra

Chương 9: Đoàn kiểm tra

Chị Lã Thị Thanh đến nhà máy lúc chín giờ kém năm phút, sớm hơn hẹn năm phút. Chị khoảng bốn mươi tuổi, người nhỏ, tóc cặp gọn sau gáy, mặc sắc phục, đi đôi giày bata trắng đã ngả màu. Đi cùng chị là hai kiểm soát viên trẻ, một nam một nữ, xách theo cặp hồ sơ và một cái thùng xốp đựng túi lấy mẫu.

Anh Trụ đón họ ở cổng. Anh mặc sơ mi trắng, cạo râu nhẵn, tóc chải gọn, nhưng hai hốc mắt trũng sâu như người vừa ốm dậy. Tôi đứng sau anh. Tối qua anh gọi cho tôi, bảo: "Em có mười lăm phần trăm, em có quyền có mặt. Anh cũng muốn có người nhà đứng đấy." Tôi không hỏi anh vì sao. Tôi biết anh không muốn đứng một mình.

– Chào anh. – Chị Thanh bắt tay anh, rồi bắt tay tôi. – Chúng tôi làm việc theo kế hoạch kiểm tra đột xuất, sau khi tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng và thông tin trên báo. Mong anh phối hợp.

Chị nói rõ ràng, không cao giọng, không thân mật. Chị đưa ra quyết định kiểm tra, đọc cho anh Trụ nghe, chờ anh ký nhận. Rồi chị đi thẳng vào kho nguyên liệu, không đi vòng qua xưởng chính như anh Trụ dẫn tôi hôm trước.

Ở kho, chị đứng trước dãy thùng nhựa trắng một lúc lâu. Chị không chụp ảnh ngay. Chị đọc nhãn từng loại thùng, rồi quay sang anh Trụ.

– Anh cho tôi xem hồ sơ nhập loại mỡ này.

Anh Trụ đưa. Hoá đơn, chứng từ, phiếu nhập kho, đủ cả, sắp theo tháng. Chị lật từng trang, rất chậm.

– Hai năm. – Chị nói. – Trong hai năm này, anh có nhập mỡ lợn không?

– Không. – Anh Trụ nói.

Tôi tưởng anh sẽ vòng vo. Anh không vòng.

– Thế trên nhãn sản phẩm đang lưu thông ghi thành phần thế nào?

– Ghi mỡ lợn. – Anh nói. – Nhãn sai. Lỗi của tôi. Tôi chịu trách nhiệm.

Chị Thanh nhìn anh một lúc, như đang cân xem người đàn ông này đang thành thật hay đang tính toán. Rồi chị gật đầu với cô kiểm soát viên trẻ. Cô bắt đầu ghi biên bản.

Họ đi hết xưởng chính, khu đóng gói, kho thành phẩm. Họ lấy mẫu sản phẩm ở ba lô khác nhau, niêm phong bằng băng giấy có chữ ký của anh Trụ và chữ ký của chị Thanh. Họ chụp ảnh nhãn, chụp ảnh thùng mỡ, chụp ảnh sổ nhập kho.

Rồi chị Thanh chỉ tay về phía dãy nhà thấp ở cuối khu đất.

– Xưởng kia là gì?

– Xưởng B. – Anh Trụ nói. – Dây chuyền cũ. Đang bảo trì.

– Anh mở cho chúng tôi xem.

Tim tôi đập mạnh đến mức tôi nghe được nó trong tai. Anh Trụ không nhìn tôi. Anh lấy thẻ từ, áp vào cửa hông, cánh cửa tách một tiếng.

Bên trong tối. Anh bật đèn. Dây chuyền cũ sơn xanh tróc nằm im, máy nguội lạnh. Sàn xi măng vừa được lau, còn những vệt nước chưa khô. Không có khay, không có bao bột đậu, không có thùng mỡ. Chồng thùng các tông bị xe đẩy hất đổ đêm thứ Bảy đã được xếp lại gọn gàng ở góc, trống rỗng.

Chị Thanh đi một vòng quanh dây chuyền. Chị đặt bàn tay lên vỏ máy trộn, giữ một lúc.

– Nguội. – Chị nói, như nói với chính mình.

Rồi chị nhìn xuống sàn, nhìn những vệt nước. Rồi chị nhìn anh Trụ. Rồi chị nhìn tôi.

Tôi không nói gì. Tôi đứng đó, trong cái xưởng vừa được lau sạch, và tôi không nói gì. Tôi biết ở đây hai đêm trước có tám người đứng máy, có khay bánh dán chữ C3, có anh tôi mặc áo ba lỗ ướt sũng. Tôi có ảnh trong điện thoại. Khoa có video. Chỉ cần tôi mở miệng.

Tôi không mở miệng. Đến tận bây giờ tôi vẫn không biết vì sao. Có thể vì anh tôi đã nhận cái lỗi về nhãn mà không vòng vo. Có thể vì tôi nhớ cái dáng anh ngồi trên mép đê sáng hôm qua. Có thể chỉ vì tôi hèn.

Chị Thanh không hỏi thêm. Chị đi ra, ghi một dòng vào biên bản: "Xưởng B: dây chuyền không hoạt động tại thời điểm kiểm tra."

Đến trưa thì xong. Chị Thanh đọc lại biên bản cho anh Trụ nghe. Hành vi vi phạm về ghi nhãn hàng hoá, thông tin thành phần không đúng với thực tế. Tạm dừng lưu thông các lô sản phẩm mang nhãn sai. Buộc thu hồi sản phẩm vi phạm đang lưu thông và cải chính nhãn. Mức xử phạt sẽ có quyết định sau khi có kết quả kiểm nghiệm mẫu.

Anh Trụ ký. Chữ ký của anh run, nét cuối kéo lệch ra khỏi dòng kẻ.

Ra đến cổng, chị Thanh dừng lại cạnh tôi, đưa cho tôi một tấm danh thiếp.

– Chị là thành viên công ty?

– Vâng.

– Phía công ty có đơn phản ánh về hàng giả mạo nhãn hiệu Hoa Gạo từ năm ngoái. – Chị nói. – Chúng tôi đã xử lý một số điểm bán. Nhưng muốn đánh đến gốc thì chúng tôi cần chủ sở hữu nhãn hiệu phối hợp: cung cấp mẫu thật để so sánh, nhận dạng đặc điểm hàng giả, và cung cấp thông tin về nơi phát hiện. Càng nhiều mẫu, càng nhiều địa điểm, càng tốt. Bên công ty không chủ động thì chúng tôi đi một mình, chậm lắm.

Chị ngừng một chút.

– Chị cũng làm trong ngành thực phẩm à? Lúc trong kho, tôi thấy chị nhìn vào chỗ ghi hạn dùng trước khi nhìn vào nhãn.

– Em làm đảm bảo chất lượng. – Tôi nói. – Ở trong Nam.

– Thế thì chị hiểu việc của tôi. – Chị nói. Rồi chị đi.

Buổi chiều hôm ấy, mọi thứ đổ xuống cùng một lúc.

Hai chuỗi siêu thị mini gửi thông báo tạm ngừng nhập hàng Hoa Gạo. Bốn đại lý cấp một gọi điện đòi trả hàng tồn. Trên trang bán hàng của Khoa, đơn huỷ liên tục, mười phút một lần, điện thoại nó rung đến nóng bỏng tay. Bài báo buổi sáng hôm qua đã được ba trang tin khác đăng lại, thêm cả biên bản kiểm tra của quản lý thị trường, không biết ai đưa. Có người dựng một đoạn phim ngắn, cắt ghép hình cây hoa gạo trên hộp với hình thùng mỡ thực vật, nhạc nền rùng rợn, đăng lên trang cá nhân, mấy chục nghìn lượt xem.

Năm giờ chiều, chị Thắm từ chợ Con về thẳng ngõ Cây Gạo, đi xe máy, không đội mũ bảo hiểm, tóc rối tung. Chị dựng xe ở sân, bước vào lò, đứng trước mặt tôi.

– Hôm nay chị bán được bảy hộp. – Chị nói. – Bảy. Ba mươi lăm năm nay chưa có ngày nào tệ thế. Có một bà đến quầy, chỉ vào mặt chị, hỏi chị có phải con ông Lục không, rồi bảo chị lừa người ta ăn mỡ công nghiệp ba mươi năm. Chị bán bánh lò, bánh mẹ làm, mỡ nhà ông Cự, chị thề với bà ấy, bà ấy không nghe. Chị ngồi đấy cả buổi chiều, người qua người lại nhìn chị như nhìn con mẹ bán thịt bơm nước.

– Chị, không phải em...

– Không phải mày đăng. Chị biết. Anh Lương bảo chị không phải mày. – Chị nói. – Nhưng mày về đây được mười ngày thì cái nhà này nát như tương. Mày đi xem nhà máy, mày đi mua hàng giả về bày ra chiếu, mày đi theo anh Trụ lên ngân hàng. Mày khuấy cái nồi lên, giờ nó trào ra cả bếp rồi.

Mẹ ngồi trên ghế đẩu ở góc lò, im như không nghe thấy.

Bảy giờ tối, anh Lương đến. Anh mang theo một túi vải thiều, đặt lên bàn, gọi "mẹ" ngọt sớt. Anh ngồi xuống, châm thuốc, thở dài.

– Con vừa gặp ông Hữu. – Anh nói, nhìn tôi, rồi nhìn chị Thắm, rồi nhìn mẹ. – Ông ấy vẫn mua. Nhưng sau chuyện hôm nay, giá trị thương hiệu giảm, rủi ro tăng, phải xử lý thu hồi, nộp phạt. Ông ấy bảo trả hai mươi tư tỷ. Hai mươi tư tỷ, trừ mười tám tỷ nợ, còn sáu tỷ. Vẫn còn hơn không có gì.

– Sao ông ấy không nói với anh Trụ? – Tôi hỏi. – Anh Trụ là giám đốc.

Anh Lương nhún vai.

– Anh Trụ hôm nay không nghe máy ai. Ông Hữu gọi anh, anh là người nhà, anh chuyển lời. Thế thôi.

Anh nói nhẹ tênh. Tôi nhìn anh, cái áo phông có cổ màu xanh lơ, cái đồng hồ to trên cổ tay, cái cách anh ngồi vắt chân rung rung. Tôi chẳng nhìn ra điều gì. Anh rể tôi vẫn là anh rể tôi.

Chín giờ, anh Trụ đến. Anh đứng ở cửa lò, không vào. Anh Lương đã về, chị Thắm vẫn ngồi lại, mắt đỏ hoe. Bà Đoái đã về từ chiều. Lò chỉ còn mẹ, chị Thắm, tôi, và một bóng đèn sợi đốt.

Tôi nói cái điều tôi đã nghĩ suốt từ trưa.

– Mình đổi.

Ba người nhìn tôi.

– Mình thông báo công khai. – Tôi nói. – Ai đã mua hộp bánh mang tên Hoa Gạo trong sáu tháng qua, mang hộp đến ngõ Cây Gạo. Mua ở đâu cũng được, siêu thị, trạm dừng chân, bến xe, trên mạng, hàng nhà máy hay hàng giả cũng được. Mình đổi cho họ một hộp bánh lò. Bánh mẹ làm. Một đổi một. Không hỏi hoá đơn, không hỏi mua ở đâu. Chỉ xin họ ghi lại chỗ mua.

Chị Thắm há miệng, rồi ngậm lại.

– Điên. – Anh Trụ nói từ cửa lò. – Em có biết sáu tháng qua có bao nhiêu hộp mang tên Hoa Gạo ra thị trường không? Riêng nhà máy đã hơn một triệu hộp. Lò này một ngày làm được hai trăm hộp. Em đổi bằng cái gì?

– Không phải ai cũng mang đến. Người ta ăn hết rồi, vứt hộp rồi. Người còn giữ hộp, chịu đi đến tận đây để đổi, là người còn thương cái tên này. Mình đổi cho người ấy.

– Đổi bằng cái gì? – Anh nhắc lại. – Tiền đâu mua đậu, mua mỡ, trả thợ?

Không ai trả lời. Bóng đèn rung rung vì có con thiêu thân đập vào.

Mẹ đứng dậy khỏi ghế đẩu.

– Lấy tay. – Mẹ nói.

Rồi mẹ đi về phía cái tủ gỗ ở góc lò, cái tủ mẹ đã cất viên bánh sai cánh vào hôm trước. Mẹ mò chìa khoá trong túi áo cánh, mở ngăn dưới cùng, lấy ra một cái bọc nhỏ bằng khăn mùi xoa đã ngả vàng. Mẹ cởi nút khăn, đặt lên bàn gói. Dưới ánh đèn, mấy cái nhẫn trơn, một đôi hoa tai, một sợi dây chuyền mảnh, một cái kiềng nhỏ, sáng lên màu vàng ròng.

– Bốn cây vàng cưới. – Mẹ nói. – Bà nội mày cho tao hai cây, bố mày mua hai cây. Năm mươi lăm năm tao không bán một chỉ. Tính giá bây giờ cũng được hơn nửa tỷ. Đủ mua đậu, mua mỡ, trả thợ cho vài nghìn hộp.

Chị Thắm đứng bật dậy.

– Mẹ! Đấy là của mẹ dưỡng già...

– Tao già rồi, tao còn dưỡng cái gì. – Mẹ nói. – Cái tên này tao không bán cho ai. Người ta mất lòng tin vào nó thì tao bỏ vàng ra chuộc lại lòng tin. Thế thôi.

— Hết chương 9 —