Viên bánh không tan

Chương 1: Viên bánh không tan

Viên bánh đậu xanh trên mâm cúng trăm ngày của bố tôi nằm trên lưỡi tôi gần một phút mà không tan.

Tôi đứng sau cột nhà, chỗ khuất khói hương, ngậm miệng lại cho không ai thấy. Bánh nhà tôi, bánh Hoa Gạo, ai sinh ra ở cái ngõ này cũng biết cách ăn: không nhai, đặt lên đầu lưỡi, ép nhẹ vào vòm miệng. Đếm đến năm là nó chảy ra, bùi, ngọt mát, thơm mùi mỡ mới. Viên này thì không. Nó cứ trơ ra như một miếng sáp nến, bám vào vòm họng một lớp màng rít rít. Tôi phải nuốt nước bọt ba lần nó mới chịu trôi.

Cái hộp là của bác Thêm, em họ bố, ở tận Thanh Hà lên. Bác bảo đi xe khách, xe dừng ở trạm đầu cầu Phú Lương, thấy người ta bày hàng Hoa Gạo đẹp quá, mua luôn hai hộp đặt lên bàn thờ cho anh.

– Ba mươi nghìn một hộp, rẻ hơn ở chợ Con. – Bác nói, giọng còn có ý khoe. – Bánh nhà mình mà nhà mình phải đi mua, buồn cười chưa.

Tôi cầm cái hộp lên xem. Hộp giấy vàng, in cây hoa gạo đỏ đúng kiểu cũ, chữ Hoa Gạo viết kiểu thư pháp đúng nét. Bên trong mười hai viên, gói giấy thiếc bạc. Tôi bóc thêm một viên nữa, lật lên nhìn mặt. Trên mặt mỗi viên bánh nhà tôi có in một bông hoa gạo nhỏ, năm cánh, bằng đầu ngón tay út. Bông hoa trên viên này đều đặn, năm cánh như nhau.

Hồi bé, tôi với thằng Khoa, con anh Trụ, kém tôi năm tuổi, hay tranh nhau bóc bánh tìm "viên sứt cánh". Khuôn đồng nhà tôi có hai mươi tư ô, mỗi ô chạm một bông hoa gạo, nhưng có đúng một ô bị sứt một miếng ở cánh dưới bên trái. Vậy nên cứ hai mươi tư viên bánh ra lò thì có một viên mang bông hoa khuyết một góc. Bố kể là năm bốn mươi bảy, cụ Tảo gánh khuôn đi tản cư, ngã ở bờ đê, cái khuôn đập vào đá. Cụ không chịu đúc khuôn mới, bảo cái sứt ấy là dấu nhà mình đã đi qua chiến tranh. Ai ăn trúng viên sứt cánh thì năm ấy may. Khách quen ngoài chợ Con thuộc chuyện ấy hơn cả con cháu, có người mua hai hộp chỉ để bóc tìm viên sứt cánh cho con.

Mẹ tôi đi từ dưới bếp lên. Mẹ bảy mươi tư tuổi, lưng còn thẳng, nhưng hai năm nay mắt kéo màng, nhìn người phải nghiêng đầu như con chim sáo. Mẹ không nói gì, chỉ đưa tay ra. Tôi đặt cái hộp vào tay mẹ. Mẹ đưa lên mũi ngửi, rồi cầm luôn cả hai hộp của bác Thêm đi xuống bếp. Lúc lên, mẹ đặt lên mâm hai hộp khác, giấy vàng đã hơi bạc màu, giấy thiếc gói tay, góc cuối gài chéo vào trong như vạt áo cài khuy.

– Mẹ làm sáng nay. – Mẹ nói với bác Thêm. – Anh ấy quen ăn bánh ở nhà.

Bác Thêm đỏ mặt, ừ à mấy câu rồi ra sân hút thuốc. Tôi định hỏi mẹ thì thầy cúng gõ chuông.

Trăm ngày của bố làm gọn, theo ý bố dặn. Hai mâm trên gác, ba mâm dưới sân, họ hàng nội ngoại với mấy nhà trong ngõ. Cây gạo đầu ngõ đã hết hoa từ lâu, lá xanh dày che kín nửa cái sân xi măng. Trời cuối tháng Sáu, chưa đến chín giờ sáng mà ngồi im cũng đổ mồ hôi lưng. Mùi hương trầm lẫn với mùi đậu sao từ dưới lò bốc lên, cái mùi tôi tưởng mình đã quên sau mười bốn năm ở Sài Gòn. Không quên. Mũi người ta nhớ lâu hơn đầu.

Anh Trụ về muộn nhất, lúc thầy cúng đã khấn xong lượt đầu. Anh đi cái xe bảy chỗ màu ghi, áo sơ mi trắng cài kín cổ, trên ngực áo thêu chữ Hoa Gạo bằng chỉ đỏ, đồng phục nhà máy. Anh thắp hương, vái ba vái, rồi đứng ngay sau lưng mẹ, nghe điện thoại thì thầm. Tôi nghe được mấy chữ "lãi", "tuần sau", "anh cứ báo sếp em".

Chị Thắm đến cùng anh Lương. Chị béo ra, tóc uốn, đeo đôi bông tai vàng to. Anh Lương bê theo một thùng bia, chào cả họ một lượt, bắt tay từng ông chú, đùa với từng bà bác. Anh rể tôi có tài ấy, đến đâu thì chỗ ấy ấm lên. Hai mươi năm làm đại lý phân phối bánh kẹo cho các quán dọc quốc lộ năm, anh quen mặt từ trạm xăng ở Cẩm Giàng đến bến xe ở An Dương.

– Út về đấy à. – Anh Lương vỗ vai tôi. – Sài Gòn nuôi tốt nhỉ, trắng ra.

– Em đen đi thì có. – Tôi nói.

– Thế là nắng tốt. – Anh cười to, rồi quay đi chào người khác.

Thằng Khoa đến cuối cùng, tóc nhuộm hơi nâu, đeo cái máy ảnh nhỏ trước ngực. Nó ôm tôi một cái, nói khẽ:

– Cô Út, mười giờ con phải chạy về nhà máy, có buổi phát trực tiếp bán hàng. Cô đừng mách bà.

Tôi gật đầu. Nó thắp hương cho ông xong thì đúng là biến mất thật.

Ăn uống xong, khách về dần. Mẹ dặn anh Trụ, chị Thắm với tôi lên gác, ngồi quanh cái sập gụ cũ của bố. Anh Lương cũng lên, ngồi chếch ra ở cái ghế mây gần cửa sổ, như người ngoài mà không ra ngoài. Trên sập, mẹ đặt một bọc vải đỏ. Tôi biết trong đó là gì, vì chính tôi đã bọc nó lại hôm đám ma, theo lời mẹ: cái khuôn đồng hai mươi tư ô.

Hôm bố mất, tôi ở trên máy bay. Tôi về tới bệnh viện thì bố đã đi được bốn tiếng. Người ta kể với tôi rằng lúc tỉnh lần cuối, bố nhìn quanh phòng rồi nói một câu, rõ ràng, không lạc giọng: "Đưa cái khuôn cho con Bông." Rồi bố nhắm mắt. Không ai hiểu vì sao. Cả nhà, kể cả tôi.

Anh Trụ mở đầu, giọng như đang họp giao ban.

– Hôm nay đủ người, anh nói luôn cho rõ, không để lâu thêm. Nhà máy đang nợ ngân hàng mười tám tỷ. Lãi quá hạn hai kỳ rồi. Tài sản bảo đảm là nhà máy, với cái nhà này.

Tôi nghe nhầm. Tôi nghĩ mình nghe nhầm.

– Cái nhà này? – Tôi hỏi. – Nhà ngõ Cây Gạo?

– Năm hai nghìn mười bốn bố ký. – Anh nói. – Lúc ấy không thế chấp cả nhà thì ngân hàng không cho vay đủ để dựng xưởng.

Mẹ ngồi im, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Bàn tay phải của mẹ có một vết sẹo bỏng hình lưỡi liềm ngang cổ tay, vết của cái chảo gang từ trước khi tôi ra đời.

– Có người muốn mua. – Anh Trụ nói tiếp. – Ông Hữu bên Ninh Phát. Ông ấy trả ba mươi hai tỷ cho bảy mươi phần trăm vốn công ty, gồm cả nhãn hiệu Hoa Gạo. Trả nợ ngân hàng xong, nhà này về lại tay mình, mỗi người còn có một khoản. Ông ấy cam kết giữ cái lò này, giữ tên, để mẹ làm đến bao giờ mẹ còn muốn làm.

– Ninh Phát là cái nhà máy to bên kia cầu Phú Lương ấy à? – Tôi hỏi.

– To nhất vùng. – Chị Thắm nói, giọng hơi gắt. – Người ta bán bánh đậu xanh đi cả nước, đi cả sang Đài Loan. Mày ở trong ấy không biết thôi.

Bảy mươi phần trăm. Tôi tính trong đầu. Bố mất không để lại di chúc. Phần vốn của bố chia đều cho bốn người: mẹ, anh Trụ, chị Thắm, tôi. Anh Trụ vốn đã có phần riêng từ ngày dựng xưởng, chị Thắm cũng có. Cộng lại, anh và chị nắm đúng bảy mươi. Mẹ với tôi, mỗi người mười lăm.

– Tức là anh với chị bán phần của anh chị. – Tôi nói chậm. – Còn phần của mẹ với em thì sao?

– Thì mẹ với em vẫn giữ, chia lãi theo tỷ lệ. – Anh Trụ nói. – Ông Hữu nói rõ rồi, ông ấy không ép ai.

– Thế cái tên Hoa Gạo thuộc về ai?

Anh im một lúc.

– Thuộc về công ty. Công ty thì người nắm bảy mươi phần trăm quyết.

Ngoài cửa sổ có tiếng xe ba gác chở đá lạnh đi qua, tiếng người rao "ai bánh mì nóng đây" kéo dài. Anh Lương xoay xoay cái bật lửa trong tay.

– Em không đồng ý. – Tôi nói.

Chị Thắm cười một tiếng ngắn.

– Mày không đồng ý thì mày làm gì? Mười bốn năm nay mày về nhà được mấy hôm? Tết thì mùng hai đã bay. Bố ốm nằm viện ba tháng, mày về được một tuần. Bây giờ mày ngồi đây bảo không đồng ý.

– Chị Thắm. – Mẹ nói, không to.

Chị ngừng, nhưng mắt vẫn đỏ. Tôi nhìn xuống tay mình. Chị nói không sai chữ nào.

– Em không đồng ý vì cái bánh trên bàn thờ sáng nay không phải bánh nhà mình. – Tôi nói. – Bác Thêm mua ở đầu cầu Phú Lương, hộp Hoa Gạo, giấy thiếc Hoa Gạo, hoa in Hoa Gạo. Em ăn rồi. Nó không tan. Nó là sáp.

– Hàng giả. – Anh Trụ nói ngay. – Trạm dừng chân ấy bán toàn hàng giả. Anh làm đơn gửi quản lý thị trường mấy lần rồi. Cũng vì thế mà doanh số tụt, khách chửi trên mạng, ngân hàng thấy doanh thu rơi mới đòi gắt. Em hiểu chưa? Mình không có tiền đánh hàng giả. Ông Hữu có.

– Mẹ. – Tôi quay sang. – Mẹ nghĩ sao?

Mẹ không trả lời ngay. Mẹ đặt tay lên bọc vải đỏ, lần qua lớp vải tìm những cái ô nhỏ, như người mù đọc chữ nổi. Tay mẹ dừng lại ở một góc.

– Bố chúng mày chết rồi. – Mẹ nói. – Cái lò này bây giờ còn mỗi tao với cái khuôn. Tao già rồi, tao không biết tính tiền tỷ. Chúng mày bàn với nhau. Bàn cho tử tế.

Rồi mẹ đứng dậy, đi xuống. Bọc vải đỏ vẫn để trên sập.

Anh Trụ thở ra, xoa mặt bằng cả hai bàn tay.

– Luật sư sẽ gửi giấy cho mọi người tuần này. – Anh nói. – Muốn bán ra ngoài thì phải chào bán cho người trong công ty trước, ba mươi ngày. Em với mẹ có tiền mua lại phần của anh chị theo đúng giá ấy thì anh bán cho em. Không có thì sau ba mươi ngày anh ký với ông Hữu. Ngân hàng cũng chỉ cho đến cuối tháng sau.

Ba mươi hai tỷ. Tôi làm ở phòng đảm bảo chất lượng của một công ty bánh kẹo ở Sài Gòn, lương tháng hai mươi tư triệu, có một căn hộ thuê ba mươi mét vuông và một sổ tiết kiệm bốn trăm triệu. Anh tôi biết thế. Anh nói câu ấy không phải để tôi mua.

Anh Lương đứng dậy trước, cười xòa.

– Thôi, hôm nay giỗ bố, bàn đến đây thôi. Út mới về, mệt. Mai kia anh em mình ngồi uống chén nước rồi tính tiếp.

Tối hôm ấy tôi nằm trên gác, trên đúng cái giường sắt hồi con gái. Cái quạt trần quay chậm, kêu cạch cạch ở mỗi vòng. Bọc vải đỏ tôi đặt trên bàn học cũ. Tôi mở ra một lần, nhìn hai mươi tư bông hoa đồng chạm ngược trong lòng khuôn, sờ cái cánh sứt ở ô cuối hàng thứ ba. Mép sứt nhẵn bóng, như đã bị bao nhiêu ngón tay miết qua. Đồng cũ có mùi như mùi đồng xu ngậm trong miệng. Tôi bọc lại.

Tôi không ngủ được. Tôi nghĩ về câu cuối cùng của bố. Bố với tôi cãi nhau năm tôi mười tám tuổi, cãi đến mức tôi xách ba lô đi xe khách vào Nam mà không chào. Bố bảo con gái không đứng chảo, con gái học hành xong thì lấy chồng, cái lò để cho anh mày. Tôi hét vào mặt bố rằng bố sai, bố sai mà bố không bao giờ nhận. Bố bảo tôi cút. Mười bốn năm sau, câu cuối cùng bố nói trên đời lại có tên tôi.

Đến khoảng ba giờ sáng, tôi nghe tiếng gì đó từ dưới nhà vọng lên. Lép bép, lép bép, như mưa rào đầu mùa rơi lên mái tôn. Nhưng trời không mưa. Qua khe cửa sổ, ngoài ngõ tối om, chỉ có ngọn đèn đường vàng vọt dưới gốc cây gạo.

Tôi biết tiếng ấy. Đó là tiếng đậu xanh nổ trên chảo gang khi người ta bắt đầu sao.

Tôi rón rén đi xuống cầu thang. Dưới bếp lò, trong quầng sáng của một bóng đèn sợi đốt, mẹ tôi đứng một mình trước cái chảo to bằng cái nong, tay cầm đôi đũa cả dài quá đầu, đảo đều. Mẹ không nhìn chảo. Mẹ nghiêng đầu sang một bên, mắt nhắm hẳn lại, như đang lắng nghe ai đó nói rất khẽ từ trong đống đậu.

— Hết chương 1 —