Tiếng đậu lúc ba giờ sáng

Chương 2: Tiếng đậu lúc ba giờ sáng

– Đứng đấy làm gì, vào đây. – Mẹ nói, mắt vẫn nhắm. – Bước chân mày vẫn nặng gót như hồi bé.

Tôi bước vào. Lò nhà tôi là gian nhà ngang phía sau, mái ngói, tường gạch mộc ám khói đen bóng đến ngang vai người. Hai cái bếp than tổ ong xây liền nhau bằng gạch chịu lửa, trên mỗi bếp một chảo gang đường kính gần tám mươi phân. Dọc tường là cối xay đá, bốn cái rây căng lụa trắng, ba cái chum sành to đậy nắp gỗ. Cuối gian là bàn gói, một tấm gỗ lim dài, mặt bàn lõm xuống thành vệt ở chỗ người ngồi gói tì khuỷu tay suốt mấy chục năm.

Chỉ một chảo đỏ lửa. Chảo kia nguội, phủ bao tải.

Trên vách cạnh cửa sổ, treo trên hai cái đinh, có một đôi đũa cả cũ, đen bóng, đầu đũa mòn vẹt. Hồi bé tôi đã thấy nó treo ở đấy. Không ai dùng. Có lần tôi với lấy định đảo chơi, bố quát, bảo để yên chỗ ấy. Tôi hỏi mẹ của ai. Mẹ bảo của người cũ.

– Sao mẹ làm một mình? – Tôi hỏi. – Thợ đâu?

– Thợ nào? – Mẹ hỏi lại. – Còn con Đoái năm giờ sang gói. Thằng Cương với con Hảo nghỉ từ Tết, anh mày đưa lên nhà máy, lương cao hơn. Lò này bây giờ một ngày ra trăm rưỡi, hai trăm hộp, bán cho khách quen với quầy chị mày ngoài chợ Con. Tao làm được.

Đậu trong chảo đã đồ chín từ tối qua, hạt vàng ươm, vỡ đôi. Bây giờ là lúc sao cho khô, cho dậy mùi. Ở nhà máy người ta sấy bằng tủ sấy, đặt nhiệt độ, hẹn giờ. Ở lò này, người ta sao bằng tay và nghe bằng tai.

– Nghe đi. – Mẹ nói. – Bây giờ nó kêu thế nào?

Tôi đứng sát lại. Hơi nóng phả vào mặt rát như đứng trước cửa xe buýt mùa hè. Tiếng đậu lép bép, to nhỏ không đều, có hạt nổ tách một cái như ai búng tay.

– Lép bép. – Tôi nói. – Như mưa rơi mái tôn.

– Ừ. Còn ẩm. Một lúc nữa nó kêu nhỏ lại, đều lại, rì rào như mưa trên lá chuối. Lúc ấy hạ lửa. Đến khi nó gần như không kêu nữa, chỉ còn sột soạt như người ta lật trang sách, là bắc ra. Sớm một chút, bột ẩm, bánh chua. Muộn một chút, bột khét, bánh đắng hậu. Bố mày ngày xưa đứng ở đây, nghe từ ngoài ngõ đã biết chảo nào sắp phải bắc.

Tôi làm kỹ sư công nghệ thực phẩm mười năm. Tôi biết độ ẩm, biết phản ứng hoá nâu, biết vì sao hạt đậu ở bảy mươi độ với một trăm hai mươi độ cho ra hai mùi khác nhau. Nhưng tôi chưa bao giờ nghe ra hạt đậu đang nói gì.

– Mắt mẹ thế nào rồi? – Tôi hỏi.

– Thấy lờ mờ. Bác sĩ bảo cườm, mổ là sáng. Mổ thì nằm một tuần, kiêng bụi, kiêng khói. Ai sao đậu? – Mẹ nói như đó là chuyện của người khác. – Để qua Tết.

– Mẹ, qua Tết là bảy tháng nữa.

– Bảy tháng thì bảy tháng.

Tôi không cãi. Mẹ tôi có một kiểu im mà cả nhà tôi đều sợ, hơn cả cái kiểu quát của bố. Tôi cầm lấy đôi đũa cả bên cạnh, đảo phía bên kia chảo. Đũa nặng hơn tôi tưởng. Được mười phút, bắp tay tôi mỏi rời.

Tiếng đậu nhỏ dần. Tôi để ý nghe. Đúng là đến một lúc, cái tiếng lép bép tan vào nhau thành một thứ tiếng xào xạc đều đều, như có người đang thì thầm dưới đáy chảo. Mẹ với tay vặn nhỏ cửa gió lò.

– Đấy. – Mẹ nói. – Mày nghe ra rồi đấy.

Năm giờ, bà Đoái sang. Bà tám mươi mốt tuổi, gầy như que củi, búi tóc bằng cái lược đồi mồi, đi dép tổ ong. Bà gói bánh cho nhà tôi từ năm mười sáu tuổi, từ đời ông nội tôi. Thấy tôi, bà đứng sững ở cửa lò, rồi đi lại sờ vào má tôi bằng mấy ngón tay khô và mát.

– Con Bông đây à? Lớn thế này rồi à? Hồi bé cái mặt mày bằng cái bánh đa.

– Cháu ba mươi hai rồi bà ạ.

– Thế lấy chồng chưa?

– Chưa ạ.

– Thế thì vẫn bé. – Bà kết luận, rồi ngồi xuống chỗ quen ở đầu bàn gói.

Tôi ngồi xem bà gói. Bánh đã ép khuôn từ hôm qua, xếp trên khay tre, vuông vức như những con súc sắc màu vàng nhạt. Bà cắt giấy thiếc bằng một con dao lá lúa, mỗi tờ vuông hơn bàn tay một chút. Đặt viên bánh vào giữa, lật hai mép đối diện, miết, gập hai đầu theo hình tam giác. Rồi cái góc cuối cùng bà không gập phẳng như người ta vẫn gập, mà kéo chéo, gài vào trong lần giấy thứ hai. Viên bánh gói xong có một cái tai nhọn nhỏ lấp ló ở một đầu.

– Góc tai mèo. – Bà nói, không nhìn tôi, tay vẫn làm. – Cụ Tảo dạy bà nội mày, bà nội mày dạy tao. Gài thế này, giấy không bung, cầm lên cái bánh không xộc xệch, mà người ta bóc ra chỉ cần kéo cái tai. Máy nó không gài được. Máy nó gập bằng.

Một viên. Hai viên. Mười viên. Tay bà như không phải động, giấy cứ tự gói lại. Tôi đếm thầm, khoảng sáu giây một viên.

– Bà ơi, một ngày bà gói được bao nhiêu?

– Hồi trẻ ba nghìn. Bây giờ được nghìn rưỡi thì mỏi cổ tay.

Bảy giờ sáng, ông giáo Mẫn đến. Ông dạy văn trường cấp ba của thành phố cũ, về hưu đã mười năm, đi xe đạp Thống Nhất, mặc áo sơ mi cộc tay bỏ trong quần. Ông là khách quen của nhà tôi bốn mươi năm, sáng nào cũng đi qua mua một hộp, bảo là để uống trà với bà nhà. Tôi nhớ hồi bé ông hay xoa đầu tôi, cho tôi cái kẹo lạc.

Hôm nay ông không mua. Ông đặt lên bàn gói một cái hộp giấy vàng đã bóc dở.

– Bà Vén. – Ông nói với mẹ tôi, giọng rất lễ. – Tôi biết trăm ngày ông nhà vừa xong, không nên đến lúc này. Nhưng tôi không thể không đến.

Ông kể. Con gái ông ở Hà Nội về, mua hộp này ở trạm dừng chân trên quốc lộ năm, mua vì thấy trong hộp có viên sứt cánh, tưởng năm nay bố được lộc. Ông bóc ra, xem kỹ, rồi không ăn.

Ông lấy ra một viên, đặt lên lòng bàn tay mẹ tôi. Mẹ đưa lên sát mắt, nghiêng đi nghiêng lại dưới ánh đèn. Rồi mẹ đưa cho tôi.

Tôi nhìn. Bông hoa gạo trên mặt bánh có một cánh bị khuyết. Nhưng là cánh trên cùng, cánh chỉ thẳng lên. Còn vết khuyết thì không phải một vết mẻ tự nhiên với mép xiên xiên như trên khuôn nhà tôi, mà là một vết cắt vuông, gọn, như người ta khoét bằng mũi dao.

– Sai cánh. – Tôi nói.

– Sai cánh. – Ông giáo Mẫn gật đầu. – Bốn mươi năm tôi ăn bánh nhà bà, tôi nhắm mắt cũng biết cánh nào sứt. Cánh dưới, bên tay trái người nhìn. Thằng làm giả này nó nghe kể, nó biết có viên sứt, nhưng nó chưa từng cầm viên thật trong tay.

Ông im một lúc.

– Tôi không đến để đòi tiền. Tôi đến vì tôi nghĩ bà cần biết: bây giờ người ta làm giả cả cái điều may mắn của nhà bà.

Mẹ tôi ngồi im rất lâu. Bà Đoái ngừng tay gói. Cả gian lò chỉ còn tiếng than tách trong bếp.

– Cảm ơn thầy. – Mẹ nói. – Thầy để cái hộp ấy lại đây cho tôi.

Ông giáo đứng dậy. Mẹ gói cho ông một hộp bánh mới, ông nhất định trả tiền, đặt năm mươi lăm nghìn dưới cái chén trên bàn gói rồi mới đi.

Tôi ngồi nhìn viên bánh sai cánh trong tay. Người làm cái khuôn này đã bỏ công khắc thêm một vết sứt, để lừa đúng những người tin vào chuyện viên may mắn. Đó không phải loại hàng giả làm ẩu. Đó là loại hàng giả có người nghĩ.

Tám giờ, tôi ra đầu ngõ, đứng dưới gốc cây gạo, gọi điện vào Sài Gòn cho chị trưởng phòng. Chị tên Nhàn, người Quảng Ngãi, nói nhanh như súng liên thanh.

– Một tháng? Không lương? Em điên à Bông? Tháng sau kiểm định lại dây chuyền bánh quy, em là người viết quy trình.

– Em biết. Em gửi chị bản quy trình trong tối nay. Em xin chị một tháng.

Đầu bên kia im một lúc. Tôi nghe có tiếng ti vi, tiếng trẻ con gọi mẹ ở đầu bên kia.

– Nhà có chuyện gì à?

– Nhà em có cái lò bánh. – Tôi nói. – Người ta sắp mua mất cái tên của nó.

– Thế em về một tháng thì giữ được à?

– Em không biết. – Tôi nói thật.

– Ừ. – Chị Nhàn thở dài. – Một tháng. Ngày thứ ba mươi mốt em không có mặt thì chị tìm người khác, chị nói trước.

Cúp máy, tôi ngẩng lên nhìn cây gạo. Hồi bé tôi tin cây này nghìn tuổi. Bố bảo nó chỉ già hơn cụ Tảo một chút, tức là độ trăm năm, nhưng với một đứa bé thì trăm năm hay nghìn năm cũng như nhau. Tháng Ba, cả cây đỏ rực không một chiếc lá, hoa rụng xuống mặt ngõ dày như tấm thảm, lũ trẻ con nhặt về xâu thành vòng. Tôi sinh vào đúng tuần hoa gạo rụng nhiều nhất. Bố đặt tên tôi là Bông, theo cái bông trắng bay ra từ quả gạo vào tháng Năm, thứ mà mẹ nhặt về nhồi gối.

"Bông nhẹ, gió thổi bay xa, nhưng nó mang hạt." Bố nói thế với tôi một lần, năm tôi lên chín, lúc hai bố con ngồi trên bậc cửa lò nhìn bông gạo bay. Đó là câu dịu dàng nhất tôi từng nghe bố nói. Tôi không hiểu nó cho đến tận bây giờ, mà có khi bây giờ cũng chưa hiểu.

Điện thoại rung. Tin nhắn của anh Trụ.

"Mai tám giờ lên nhà máy. Anh cho em xem cái mà em muốn giữ. Xem xong rồi hẵng nói không."

Tôi nhắn lại một chữ: "Vâng."

Về đến lò, tôi thấy mẹ đang làm một việc lạ. Mẹ đặt viên bánh sai cánh của ông giáo lên cái đĩa sứ trắng, đặt cạnh nó một viên sứt cánh thật vừa ra khuôn sáng nay, rồi cúi sát xuống, gần đến nỗi mũi gần chạm mặt đĩa. Mẹ nhìn hai viên bánh ấy lâu, như người ta nhìn hai bức ảnh của cùng một người chụp cách nhau mấy chục năm.

– Mẹ. – Tôi gọi.

– Mày có biết, – mẹ nói, không quay lại, – cái người làm giả này biết cái chuyện viên sứt cánh từ đâu không?

– Khách quen kể với nhau thôi mẹ. Cả chợ Con biết.

– Người ăn bánh nhà này thì biết sứt cánh nào. – Mẹ nói. – Người này biết có viên sứt mà không biết cánh nào. Tức là nó nghe nhà này kể chuyện nhiều hơn là ăn bánh nhà này.

Tôi chưa kịp hỏi mẹ nói thế là có ý gì thì mẹ đã cầm cái đĩa lên, cất vào trong tủ, khoá lại, rồi bỏ chìa vào túi áo cánh.

— Hết chương 2 —