Cánh hoa sứt

Chương 17: Cánh hoa sứt

Cái cối đá đứng ở bên trái cửa lò, sát chân tường, từ trước khi tôi ra đời. Cối giã đậu ngày xưa, bây giờ không ai giã nữa, mẹ dùng nó để kê chậu nước rửa tay. Mặt cối đen bóng, lõm sâu ở giữa. Hồi bé tôi hay ngồi lên thành cối ăn bánh, chân đung đưa. Tôi biết ở góc phía ngoài có một chỗ mẻ, to bằng đầu ngón tay cái, mép mẻ đã mòn nhẵn. Tôi chưa từng hỏi vì sao nó mẻ. Đá thì mẻ, có gì đâu mà hỏi.

Chiều thứ Hai, tôi về đến ngõ lúc bốn giờ. Lò đang nghỉ giữa ca, bà Đoái về ăn cơm, anh Cương ngủ trưa trên chiếc chiếu ở góc. Tôi đặt cái bọc vải đỏ lên thành cối, cởi nút, lấy cái khuôn ra.

Tôi xoay cái khuôn, lật ngược, áp góc khuôn chỗ ô cuối hàng thứ ba vào chỗ mẻ trên góc cối.

Nó vừa. Không khít như hai mảnh ghép, vì đá với đồng mòn khác nhau suốt ba mươi tám năm. Nhưng đủ vừa. Góc khuôn bằng đồng dày, cạnh vát. Chỗ mẻ trên đá có một đường xiên đúng bằng cạnh vát ấy.

Tôi đứng như thế rất lâu, tay cầm cái khuôn áp vào cái cối, như người ta đứng trước một cánh cửa mà mình đã có chìa khoá từ lâu nhưng không dám mở.

– Nó vừa phải không?

Mẹ đứng ở chân cầu thang. Mẹ không hỏi tôi đi đâu về. Mẹ biết.

Tôi đặt cái khuôn xuống thành cối.

– Mẹ. Năm tám mươi tám, ai mua mỡ?

Mẹ đi xuống hết bậc thang cuối cùng. Mẹ đi lại cái ghế đẩu ở góc lò, ngồi xuống, hai tay đặt lên đầu gối, bàn tay trái vẫn còn quấn một lớp gạc mỏng. Mẹ nhìn tôi bằng con mắt phải đã sáng. Cái nhìn thẳng ấy, đến bây giờ tôi vẫn chưa quen.

– Bố mày. – Mẹ nói.

Mẹ kể. Mẹ kể bằng cái giọng đều đều mẹ vẫn dùng để dạy tôi nghe tiếng đậu, như thể đây cũng chỉ là một việc của nghề, phải học cho đúng.

Năm ấy nhà túng. Giá cả tháng nào cũng lên, tiền tiêu hôm nay mai đã mất giá. Lò vay tiền mua đậu, mua đường cho mùa Tết, nợ chồng nợ. Đơn ba trăm hộp của đám cưới bên Gia Lộc là đơn lớn nhất năm, tiền ấy để trả nợ trước Tết. Thì ông Cự có đám. Bố đi hỏi mỡ khắp nơi, không ai có, có thì giá cao gấp đôi.

– Có một lò mổ ở bãi sông dưới kia, không ai biết của ai, mổ lợn đêm. – Mẹ nói. – Người ta đồn nó mua lợn ốm của các nhà quanh vùng về mổ, bán rẻ. Bố mày biết. Tao biết. Bố mày đi lúc bốn giờ sáng, về mang theo hai sọt mỡ, giá bằng nửa giá nhà ông Cự. Bố mày bảo tao: "Thắng kỹ là được, ba trăm hộp thôi, qua Tết lại mua nhà ông Cự." Tao không nói gì.

– Anh Hữu ngửi thấy.

– Thằng Hữu ngửi thấy. – Mẹ gật đầu. – Nó bảo bố mày. Bố mày bảo thắng kỹ. Nó thắng. Tao đứng cạnh nó lúc nó thắng, tao cũng ngửi thấy. Tao vẫn không nói gì.

Rồi nhà gái kéo sang. Mẹ đứng ở cửa lò, đúng chỗ tôi đang đứng bây giờ, tay ôm chị Thắm mới mười hai tuổi đang sợ quá bám chặt lấy mẹ, còn anh Trụ ngủ trên gác, sốt, không biết gì. Cả ngõ ra xem. Ông bố cô dâu chỉ vào mặt bố.

– Bố mày đứng đấy. – Mẹ nói, chỉ vào chỗ trước bàn ép. – Tao nhìn thấy mặt bố mày trắng bệch. Tao biết bố mày đang nghĩ gì. Bố mày nghĩ đến cái lò. Bốn đời. Bố mày nói ra là chủ lò mua mỡ lợn ốm thì Tết ấy không ai mua một hộp bánh nào của nhà này nữa, năm sau cũng không, nợ thì không trả được, cái nhà này mất. Thằng Hữu là học việc. Học việc thì đi chỗ khác làm cũng được.

Mẹ dừng lại. Ngoài sân, con mèo nhà bên nhảy lên bờ tường, kêu một tiếng ngắn.

– Bố mày nói câu ấy. Thằng Hữu không cãi. Tao cũng không cãi. – Mẹ nói. – Tao đứng đấy, ôm con Thắm, và tao không nói gì. Mày hiểu chưa? Không phải chỉ bố mày. Tao cũng thế.

Tôi ngồi xuống thành cối. Hai chân tôi không đứng nổi nữa.

– Rồi bố đập khuôn.

– Bố mày đập khuôn. – Mẹ nói. – Bố mày không đập vào thằng Hữu. Bố mày đập vào cái cối. Tao nghĩ bố mày đập vào chính mình. Tối ấy bố mày không ăn cơm. Thằng Hữu đứng dưới gốc cây gạo đến tối. Bố mày biết. Bố mày ngồi trên gác, nhìn qua cửa sổ, thấy nó đứng đấy. Bố mày không xuống.

– Sao bố không xuống?

– Vì xuống thì phải nói. – Mẹ nói. – Mà bố mày không biết nói.

Sau Tết, bố đi tìm anh Hữu. Anh đã đi Quảng Ninh, không ai biết làm ở đâu. Bố hỏi mãi rồi thôi. Từ năm ấy bố không bao giờ mua mỡ ở đâu ngoài nhà ông Cự, mỗi sáng đều hơ dao, nhỏ một giọt mỡ lên, ngửi, cái cách anh Hữu đã chỉ cho bố hồi nào. Bố không đúc lại khuôn. Thợ đúc đồng ở phố Hàng Đồng cũ đến xin đúc lại cho, bố đuổi về. Còn anh Trụ, sáng hôm sau vụ ấy khỏi sốt, xuống lò, thấy cái khuôn sứt, hỏi bố. Bố bảo: "Thằng Hữu nó đập." Anh Trụ tin. Mười sáu tuổi, ai lại không tin bố mình.

– Năm mày lên sáu, mày bóc bánh thấy viên sứt cánh, chạy đi hỏi bố mày vì sao. – Mẹ nói. – Bố mày nghĩ một lúc, rồi bảo: "Cụ Tảo đánh rơi lúc tản cư." Tao đứng ngay đấy. Tao không nói gì. Rồi chuyện ấy cứ thế mà thành chuyện nhà. Khách nghe, khách kể lại, thành chuyện may. Ăn trúng viên sứt cánh là may. Bố mày nghe người ta nói thế, bố mày đi xuống lò, đứng chảo đến sáng.

Tôi nhìn cái khuôn trên thành cối. Hai mươi tư bông hoa. Một bông sứt. Ba mươi tám năm, cứ hai mươi tư viên bánh ra lò lại có một viên mang cái lỗi của bố tôi, và người ta tranh nhau bóc tìm nó như tìm lộc.

– Năm Ninh Phát bắt đầu nổi, – mẹ nói tiếp, – Tết nào bố mày cũng nhờ người sang bên kia sông mua một hộp bánh của nó. Bố mày ngồi một mình trên gác ăn. Ăn xong bố mày bảo tao: "Thằng Hữu nó làm đúng. Đúng hơn cả tao." Ba mươi năm, năm nào cũng một câu ấy.

– Thế sao bố không đi gặp ông ấy? Bố không nói được thì bố viết. Bố nhờ người nói.

Mẹ nhìn tôi. Lần này cái nhìn của mẹ không thẳng nữa. Nó trôi đi đâu đó qua vai tôi, về phía cái chảo.

– Năm hai nghìn mười hai, – mẹ nói, – mày cãi bố mày ở chỗ này. Mày nhớ không?

Tôi nhớ. Tôi mười tám tuổi. Bố bảo con gái không đứng chảo. Tôi đứng giữa lò, hét vào mặt bố: "Bố sai! Bố sai mà bố không bao giờ nhận!" Rồi bố bảo tôi cút. Tôi cút thật.

– Cả cái nhà này, – mẹ nói, – từ ông bà nội mày đến tao, đến anh mày, chị mày, không ai dám bảo bố mày sai. Mày là đứa duy nhất. Mày nói một câu, bố mày đuổi mày đi. Rồi mười bốn năm, bố mày nhớ mày. Không phải vì mày giỏi hơn anh chị mày. Vì mày là đứa duy nhất nói ra cái điều mà bố mày cả đời không dám nói.

Mẹ đứng dậy, đi lại chỗ cái cối, cầm cái khuôn lên. Mẹ áp ngón tay cái lên bông hoa sứt, như mẹ đã làm hôm trăm ngày, lần qua lớp vải đỏ.

– Lúc ở viện, bố mày tỉnh lại lần cuối, bố mày nhìn tao. Bố mày bảo: "Đưa cái khuôn cho con Bông." Tao hiểu ngay. – Mẹ nói. – Bố mày không dám nói. Bố mày để mày nói.

Mẹ đặt cái khuôn vào tay tôi.

Tôi cầm. Cái khuôn nặng hơn mọi lần. Hay là tay tôi yếu đi.

Tôi không biết tôi ngồi như thế bao lâu. Đến lúc tôi ngẩng lên thì anh Trụ đã đứng ở cửa lò. Anh đến để vào ca chiều. Tôi không biết anh đến từ lúc nào, nghe được từ đoạn nào. Nhìn mặt anh, tôi biết anh đã nghe đủ.

– Em định làm gì? – Anh hỏi. Giọng anh khàn.

– Chủ nhật này, nhà mình mở lò. – Tôi nói. Tôi nói điều ấy trước khi tôi biết mình đã quyết. – Mời khách quen, mời những người đã đến đổi hộp, mời cả ông Hữu. Em sẽ nói chuyện năm tám mươi tám. Em sẽ xin lỗi ông Hữu thay bố.

– Bố bảo anh là ông Hữu đập. – Anh nói, như nói với chính mình. Rồi anh ngẩng lên. – Không được.

– Anh...

– Không được! – Anh quát. Anh cả tôi chưa bao giờ quát tôi, kể cả năm tôi đi. – Em có biết bây giờ là lúc nào không? Người ta vừa mới tin lại. Mấy trăm người đến ngõ này đổi hộp vì người ta tin cái lò này làm bánh tử tế từ bốn đời. Bây giờ em đứng ra bảo họ: không, ông Lục cũng mua mỡ lợn ốm, cũng đổ cho người khác, cái viên sứt cánh các người tranh nhau ăn là cái vết lừa dối? Em định bôi tro lên bàn thờ bố à? Đúng lúc này?

– Bàn thờ bố có tro rồi, anh ạ. – Tôi nói. – Ba mươi tám năm nay. Mình chỉ không nhìn thấy thôi.

Anh nhìn tôi, rồi nhìn mẹ. Mẹ đứng im bên cái cối, không bênh ai.

– Mẹ. – Anh nói. – Mẹ để nó làm thế à?

– Bố mày để cái khuôn cho nó. – Mẹ nói. – Không phải cho tao. Không phải cho mày.

Anh Trụ đứng thêm một lúc. Rồi anh quay lưng, đi ra khỏi lò, ra đầu ngõ. Tôi nghe tiếng cửa xe đóng sầm, tiếng máy nổ, tiếng xe xa dần.

Mẹ đặt cái khuôn trở lại bọc vải đỏ, buộc nút cẩn thận.

– Nó giống bố mày. – Mẹ nói. – Bị nói trúng thì bỏ đi. Để nó đi. Đứa nào biết đứng chảo thì thế nào cũng phải quay về chảo.

Tôi nhìn đồng hồ trên tường lò. Năm giờ chiều thứ Hai. Còn mười ngày đến hạn ba mươi ngày. Còn mười ngày đến hạn ngân hàng. Còn sáu ngày đến Chủ nhật.

— Hết chương 17 —