Gọi thợ cũ về

Chương 10: Gọi thợ cũ về

Bốn giờ sáng thứ Ba, mẹ dắt tôi sang sông mua mỡ.

Lò mổ nhà ông Cự ở một xóm bãi bên kia cầu Phú Lương, cách bờ đê vài trăm mét, một dãy nhà mái tôn quây tường gạch, sân láng xi măng dốc ra một cái rãnh. Ông Cự mất từ năm hai nghìn mười, con trai ông là anh Lộc làm tiếp. Anh Lộc ngoài năm mươi, bụng to, đi ủng cao su, đeo tạp dề nhựa, thấy mẹ tôi bước xuống taxi thì bỏ cả con dao đang cầm, chạy ra đỡ.

– Bà Vén! Trời ơi, bà sang làm gì giờ này, bà gọi con mang sang.

– Tao sang chọn. – Mẹ nói. – Mày mang sang thì mày chọn.

Anh Lộc cười, gãi đầu. Mẹ đi thẳng vào gian treo thịt. Ánh đèn huỳnh quang trắng xanh, hơi lạnh từ những tảng đá cây bốc lên. Mẹ đứng trước những tảng mỡ phần trắng hồng treo trên móc, không nhìn, chỉ đưa tay sờ, rồi ghé mũi ngửi sát, ngửi lâu như người ta ngửi một bông hoa.

– Tảng này. Tảng này. Tảng kia không. – Mẹ chỉ.

– Tảng kia làm sao bà? – Tôi hỏi.

– Lợn ăn cám công nghiệp. Mỡ nhão, mùi hăng. Thắng ra trong nhưng để nguội không đông chắc. Bánh làm bằng mỡ này mùa hè ra mồ hôi.

Anh Lộc nhìn tôi, cười.

– Cô Út ạ, lợn nhà ai nuôi cám gì, bà chỉ cần ngửi là biết. Hồi bố con còn sống, bà sang chọn, bố con đứng bên cạnh cũng không dám nói một câu.

Tôi lấy trong túi ra cái nhiệt kế đâm, đo nhiệt độ lõi mấy tảng mẹ chọn, ghi vào điện thoại. Rồi tôi xin anh Lộc mấy miếng nhỏ để mang về thử độ ôi. Anh Lộc nhìn cái nhiệt kế, rồi nhìn mẹ tôi, như đang chờ mẹ tôi mắng.

Mẹ không mắng. Mẹ chỉ nói:

– Mày đo gì thì đo. Đo xong mày bảo tao nó khác tảng tao không chọn ở chỗ nào.

Trưa hôm ấy, mẹ dạy tôi thắng mỡ. Mỡ phần thái miếng vuông bằng đốt ngón tay, cho vào cái nồi gang dày, lửa riu riu. Không được cho nước. Không được đảo mạnh. Mỡ chảy ra từ từ, trong như nước giếng, tóp mỡ co lại, vàng dần. Mẹ bắc ra khi tóp vừa vàng rơm, chưa sang màu cánh gián.

– Muộn một tí là mỡ có mùi khét. Người ta ăn bánh mặn thì không sao. Bánh đậu xanh thì cái mùi ấy nó nằm lại trên lưỡi cả buổi.

Mẹ chắt mỡ qua cái rây lụa vào một cái bát sứ trắng. Rồi mẹ làm một việc tôi chưa thấy bao giờ: mẹ hơ con dao lá lúa trên bếp than cho nóng già, nhỏ một giọt mỡ vừa thắng lên lưỡi dao. Giọt mỡ xèo một tiếng nhỏ, bốc lên một làn khói mỏng. Mẹ đưa lên mũi.

– Mỡ tốt thì khói thơm như mùi tóp. – Mẹ nói. – Mỡ có vấn đề, mỡ để lâu, mỡ lợn ốm, thì khói nó hăng, nó cay mũi, như mùi nến cháy. Mắt không thấy thì mũi thấy. Bố mày dạy tao cái này.

Tôi làm theo, với miếng mỡ từ tảng mẹ không chọn. Khói bốc lên. Mùi hăng hắc, nhẹ thôi, nhưng có. Tôi ngửi đi ngửi lại ba lần cho chắc.

– Bố học ở đâu cái này hả mẹ?

Mẹ đang lau con dao, tay khựng lại một chút.

– Bố mày học bằng một lần trả giá. – Mẹ nói. Rồi mẹ cất con dao vào ống đũa, không nói thêm.

Hai ngày sau đó, ngõ Cây Gạo biến thành một cái công trường.

Chị Hảo về trước tiên. Nhà máy tạm ngừng sản xuất chờ kết quả kiểm nghiệm, công nhân được nghỉ ăn bảy mươi phần trăm lương. Chị đến ngõ lúc sáu giờ sáng thứ Tư, xách theo cái rây cũ của chị, cái rây chị mang lên nhà máy hồi Tết rồi không dùng lần nào.

– Chị về đứng rây. – Chị nói. – Không lấy lương cũng được. Lúc nào nhà máy chạy lại thì chị lên.

Anh Cương về sau chị một ngày. Anh từng phụ bố tôi sao đậu mười năm, rồi lên nhà máy vận hành máy sấy. Anh đứng trước cái chảo thứ hai, cái chảo phủ bao tải từ Tết, giật cái bao tải ra, lấy giẻ lau sạch lớp bụi, rồi đứng nhìn nó rất lâu.

Bà Đoái thì đi khắp ngõ. Bà gõ cửa từng nhà, gọi những bà bạn già ngày xưa từng ngồi gói bánh thuê cho lò những mùa Tết. Bà Tý bảy mươi tám tuổi, mắt còn tốt hơn mắt tôi. Bà Lựu bảy mươi ba, tay run nhưng gói vẫn nhanh. Hai chị em bà Nhỡn bà Nhãn sinh đôi, sáu mươi chín tuổi, ngồi cạnh nhau gói mà nói chuyện không ngớt miệng. Đến chiều thứ Năm, bàn gói gỗ lim không đủ chỗ, tôi phải mượn thêm hai cái bàn nhựa của quán nước đầu ngõ.

Còn một người nữa.

Tôi đến nhà chị Mơ tối thứ Tư. Anh Thơm vừa chạy thận về, nằm trong buồng. Chị Mơ ngồi ở bậc cửa, nhặt rau muống.

– Chị ra lò gói với bà Đoái. – Tôi nói. – Em trả chị hai trăm rưỡi một viên, như ông Sẻ trả. Ban ngày gói, tối được ngủ.

Chị ngẩng lên nhìn tôi, rổ rau trên đùi.

– Thế còn ông Sẻ?

– Chị bảo chị ốm. Chị không gói cho ông ấy nữa. Đừng nói gì thêm.

Chị Mơ không trả lời. Chị cúi xuống nhặt tiếp mấy cọng rau. Rồi tôi thấy một giọt nước rơi xuống lá rau.

Việc khó nhất là sao đậu. Ba người đứng chảo: mẹ, anh Cương, và tôi. Anh Cương có tay nghề nhưng mười năm đứng máy sấy, tai đã quen với tiếng quạt gió. Tôi thì nghe đến lần thứ năm vẫn bắc sớm. Mẹ không thể đứng cả hai chảo cùng một lúc. Mà mắt mẹ, sáng thứ Năm, đã không còn nhìn rõ cửa gió lò đang mở to hay nhỏ.

Tôi làm cái việc tôi biết làm. Tôi mua ở cửa hàng điện máy một cái nhiệt kế hồng ngoại cầm tay, loại bắn tia, giá bốn trăm nghìn. Rồi tôi đứng cạnh mẹ ba mẻ liền. Mỗi khi tiếng đậu đổi, mẹ nói một chữ: "Lép bép." "Rì rào." "Sột soạt." Tôi bắn nhiệt kế vào lòng chảo, ghi lại con số, ghi lại thời gian từ lúc đổ đậu. Tôi ghi cả độ ẩm trong lò bằng cái máy đo độ ẩm nhỏ mang từ Sài Gòn ra.

Đến mẻ thứ ba, tôi đã có một bảng. Không phải bảng chính xác như ở phòng thí nghiệm, nhưng đủ. Tiếng lép bép chuyển sang rì rào là lúc mặt đậu khoảng một trăm mười lăm độ. Tiếng sột soạt bắt đầu ở khoảng một trăm hai mươi tám, và mẹ bắc chảo ở một trăm ba mươi. Những ngày trời ẩm, độ ẩm trong lò trên chín mươi phần trăm, thì phải lâu hơn khoảng bảy phút mới đến được những mốc ấy.

Tôi dán tờ bảng lên tường lò bằng băng dính, ngay trên chảo của anh Cương. Rồi tôi đưa cho anh cái nhiệt kế.

– Anh nghe như bố dạy. Lúc nào anh không chắc thì anh bắn một phát.

Anh Cương nhìn cái nhiệt kế như nhìn một con vật lạ. Mẻ đầu, anh bắn hai mươi lần. Mẻ thứ hai, mười lần. Đến mẻ thứ tư, anh chỉ bắn đúng một lần, lúc gần bắc, và con số trùng với cái anh đã nghe ra.

Mẹ ngồi trên ghế đẩu, nghe tiếng chảo của anh Cương, rồi gọi tôi lại.

– Cái máy của mày, – mẹ nói, – nó nghe bằng mắt à?

– Nó đo độ nóng, mẹ ạ. Tiếng đậu đổi vì độ nóng đổi. Con chỉ ghi lại xem tiếng nào ứng với độ nào.

Mẹ im một lúc.

– Bố mày mà còn sống thì bố mày ném cái máy ấy xuống sông. – Mẹ nói. – Nhưng bố mày không còn. Mà mắt tao thì cũng sắp không còn.

Mẹ quay mặt đi về phía chảo của anh Cương, nghe tiếp.

Đêm thứ Năm, ba giờ sáng, Khoa đến lò. Nó không mặc đồng phục, không vuốt tóc, mặc cái áo phông cũ có lỗ thủng ở vai. Nó dựng điện thoại lên cái giá ba chân ở góc lò, chĩa vào hai chảo đậu đang đỏ lửa. Không đèn chiếu, không phông nền, không nhạc. Chỉ có ánh sáng vàng của bóng đèn sợi đốt, hơi nóng mờ mờ, tiếng đậu rì rào và tiếng than tách.

Hôm trước nó hỏi tôi có được không. Tôi bảo con hỏi bà. Nó hỏi bà. Mẹ nói: "Mày quay cái gì thì quay, nhưng không được bảo người ta bánh này ngon. Ngon hay không để người ta ăn rồi người ta nói."

Nó bấm phát trực tiếp. Lúc đầu có mười hai người xem. Nó không chào hỏi kiểu bán hàng. Nó nói chậm, nhỏ, như sợ làm ồn tiếng đậu.

– Cháu là Khoa. Bố cháu là giám đốc nhà máy bánh đậu xanh Hoa Gạo. Hai năm nay, nhà máy dùng mỡ thực vật nhưng nhãn ghi mỡ lợn. Cháu là người bán hàng trên mạng cho nhà máy. Cháu đã bán cho mọi người những hộp bánh ấy. Cháu xin lỗi.

Nó dừng một lúc. Số người xem lên ba mươi.

– Đây là lò cũ của nhà cháu, ở ngõ Cây Gạo. Người đang sao đậu là bà nội cháu, bảy mươi tư tuổi. Bà làm việc này năm mươi lăm năm. Từ thứ Bảy này, nhà cháu đổi hộp. Ai đã mua bánh mang tên Hoa Gạo trong sáu tháng qua, mua ở đâu cũng được, hàng giả cũng được, mang hộp đến ngõ Cây Gạo, nhà cháu đổi một hộp bánh làm ở đây. Không cần hoá đơn. Cháu chỉ xin mọi người cho biết mua ở đâu.

Nó không nói gì thêm. Nó để máy quay chạy, chĩa vào chảo. Rồi nó lấy trong ba lô ra một tập ảnh in, đặt lên bàn gói, xoay về phía máy quay, lật từng tấm. Ông nội nó đứng bên chảo. Ông nội nó đang bóp một nắm bột. Ông nội nó ngồi trên bậc cửa lò nhìn cây gạo đỏ. Bàn tay ông nội nó cầm cái khuôn đồng, ngón cái đặt lên ô có bông hoa sứt cánh.

Đến năm giờ sáng, khi bà Đoái sang, có bốn nghìn người đang xem một cái chảo đậu. Phần bình luận chạy dài không kịp đọc. Có người chửi, vẫn có. Nhưng phần lớn là những dòng ngắn: "Bà ơi, bà nghỉ tay đi." "Nghe tiếng đậu mà nhớ bếp nhà ngoại." "Thứ Bảy cháu mang hộp đến."

Tôi đang đứng xem màn hình thì chị Mơ từ ngoài ngõ đi vào, sớm hơn giờ hẹn hai tiếng. Chị không mang theo gì. Mặt chị tái.

– Bông ơi. – Chị nói, kéo tôi ra góc sân. – Đêm qua ông Sẻ đến nhà chị. Chị bảo chị ốm. Ông ấy đứng ngoài cửa, không vào, hỏi chị đúng một câu.

– Câu gì chị?

– Ông ấy hỏi: "Con bé út nhà ông Lục có đến đây không?"

— Hết chương 10 —