Bên kia cầu Phú Lương

Chương 16: Bên kia cầu Phú Lương

Nhà máy Ninh Phát nằm bên kia cầu Phú Lương, giữa những cánh đồng lúa mùa mới cấy, xanh non, cách bờ đê chừng hai cây số. Tôi đi xe ôm sang, ôm trong lòng bọc vải đỏ. Bác xe ôm hỏi tôi ôm cái gì mà nặng thế, như ôm con. Tôi bảo cái khuôn bánh. Bác cười, bảo khuôn bánh gì mà phải ôm như ôm bát hương.

Cổng nhà máy không có cây hoa gạo bằng tôn, không có biển to. Chỉ có một tấm biển đá nhỏ đặt sát chân tường, khắc hai chữ Ninh Phát và một năm: một chín chín ba. Trong sân trồng toàn cây nhãn, cây nào cũng to, tán rộng, đang mùa quả, chùm nhãn lủng lẳng xanh vàng.

Ông Hữu đứng chờ ở cổng, vẫn áo phông xám, quần kaki, dép quai hậu. Ông đưa cho tôi mũ trùm tóc, áo blu, bao giày, đúng như anh Trụ hôm nào. Rồi ông nhìn cái bọc vải đỏ trong tay tôi.

– Để tôi cầm cho. – Ông nói.

– Cháu cầm được.

Ông gật đầu, không nài.

Xưởng của ông to gấp ba xưởng nhà máy anh Trụ. Dây chuyền mới, sạch, sàn khô ráo đến mức tôi không thấy một vết dầu. Nhưng điều tôi để ý không phải máy móc. Ở đầu xưởng, cách biệt bằng một vách kính, có một gian riêng. Trong đó, mười hai cái chảo gang xếp thành hai hàng, mỗi chảo trên một bếp than, mỗi chảo có một người đứng, tay cầm đũa cả. Mười hai người, đầu nghiêng sang một bên.

– Dòng cao cấp của tôi. – Ông Hữu nói. – Đậu sao tay. Bán đi Đài Loan, đi Nhật. Máy sấy cho ra đậu khô đều, nhưng không ra được cái mùi rơm. Cái mùi ấy chỉ có ở chảo gang với tai người.

– Năm nay đơn bên Đài Loan gấp đôi năm ngoái. – Ông nói thêm, như nói với chính mình. – Dây chuyền thường của tôi chạy hai ca vẫn không kịp. Tôi đang tính xây thêm một xưởng. Đất có, tiền có, chỉ thiếu thời gian. Xây xong thì qua mùa Tết.

Tôi đứng sau vách kính nhìn mười hai người sao đậu. Có người già, có người trẻ. Anh Cương có lần kể với tôi, có một người bạn học nghề cũ của anh ở lò nhà tôi sang làm bên này từ mười năm trước, tên Dũng, có cái nốt ruồi to ở cằm. Người đứng chảo thứ ba có nốt ruồi to ở cằm.

– Ông dạy họ à?

– Tôi dạy. – Ông nói. – Bố cô dạy tôi, tôi dạy họ.

Ông đưa tôi đi tiếp. Kho mỡ của ông là một gian lạnh, những tảng mỡ phần treo trên móc inox, mỗi tảng có một cái thẻ nhựa ghi tên trang trại, ngày giết mổ. Một ông thợ già đang hơ dao trên bếp ga nhỏ, nhỏ một giọt mỡ lên lưỡi dao, đưa lên mũi.

Tôi đứng sững. Ông Hữu nhìn tôi.

– Mẹ cô dạy cô cái này rồi à?

– Hai tuần trước.

– Bố cô dạy mẹ cô. – Ông nói. – Còn bố cô học được nó từ tôi.

Chúng tôi ngồi trong phòng làm việc của ông, một căn phòng nhỏ kê một cái bàn gỗ cũ, một tủ hồ sơ, một ấm trà. Trên tường không treo bằng khen, không treo ảnh ông bắt tay ai. Chỉ có một tấm lịch bloc của một hợp tác xã nông nghiệp, xé đến đúng ngày hôm nay.

Trên bàn có một cái đĩa sứ, trong đĩa mấy viên bánh gói giấy thiếc trơn. Ông đẩy sang phía tôi.

– Dòng sao tay. Hôm ở quán trà tôi đưa cô ăn dòng thường.

Tôi bóc một viên, đặt lên lưỡi, ép vào vòm miệng. Một, hai, ba, bốn. Đến năm thì nó tan. Đúng nhịp. Và ở cuối, rất nhẹ, cái mùi khô khô như rơm phơi mà tôi tưởng chỉ bánh mẹ tôi mới có.

Tôi ngồi im với cái vị ấy trên lưỡi. Ba mươi tám năm, bên kia sông, có một người vẫn làm ra đúng cái bánh của nhà tôi, không in hoa, không in tên, bán đi những nước tôi chưa đặt chân đến. Còn bên này sông, chính nhà tôi lại đem cái tên ấy dán lên những viên bánh không tan.

– Giống bánh mẹ cháu. – Tôi nói.

– Giống bánh lò nhà cô năm tám mươi tám. – Ông sửa. – Tôi không đổi gì. Tôi không dám đổi. Có lúc tôi nghĩ tôi giữ nó còn kỹ hơn cả nhà cô giữ.

Ông không nói câu ấy với vẻ đắc thắng. Ông nói như người ta thú nhận một điều hơi đáng xấu hổ.

Ông rót trà. Lần này tay ông hơi run, nước sóng ra một chút.

– Trước khi kể chuyện cũ, tôi nói chuyện mới đã. – Ông nói. – Anh rể cô tìm đến tôi từ tháng Ba, sau khi bố cô mất ít lâu. Anh ta bảo nhà ông Lục đang nợ nặng, anh Trụ sắp phải bán, anh ta có thể giúp tôi mua với giá tốt, đổi lại một chỗ làm. Anh ta đưa cho tôi số liệu doanh thu, số liệu nợ, tình hình nhà máy. Tôi nhận. Tôi biết đấy là thông tin người ta không nên đưa ra ngoài. Tôi vẫn nhận. Cái đấy tôi không chối.

Ông nhìn thẳng vào tôi.

– Nhưng hàng giả thì tôi không biết. Anh ta nói giá xuống được là vì thị trường, vì anh Trụ làm ăn kém, vì báo chí. Tôi tin, vì tôi muốn tin. Người ta muốn một thứ lâu quá thì người ta không hỏi kỹ cái cách nó đến tay mình. Tôi sáu mươi ba tuổi mà vẫn mắc cái lỗi của thằng hai mươi.

Ông uống một ngụm trà.

– Bây giờ tôi kể chuyện năm tám mươi tám.

Ông kể chậm, không thêm thắt, như đọc lại một tờ biên bản ông đã thuộc lòng từ lâu.

Tháng Chạp năm ấy, lò nhà tôi nhận một đơn lớn: ba trăm hộp bánh cho một đám cưới bên Gia Lộc, nhà gái là chỗ quen của ông bà nội tôi. Cùng tuần ấy, ông Cự nhà có đám, lò mổ đóng cửa bảy ngày. Tết sát, đậu đã đồ, đường đã xay, chỉ thiếu mỡ.

– Bố cô đi mua mỡ ở một chỗ khác. – Ông Hữu nói. – Tôi không biết chỗ nào. Bố cô đi một mình, sáng sớm, về mang theo hai sọt mỡ phần, bảo tôi thắng. Tôi là người thắng mỡ của lò, từ năm hai mươi tuổi. Tôi mở sọt ra, ngửi. Hăng. Không nặng, nhưng hăng. Tôi bảo bố cô: "Bác ơi, mỡ này không ổn." Bố cô ngửi, bảo: "Thắng kỹ là hết mùi. Tết đến nơi rồi, không có mỡ khác đâu." Tôi thắng kỹ. Mùi nhạt đi thật. Tôi vẫn ngửi thấy. Tôi không nói lần thứ hai.

Ông dừng lại. Bên ngoài cửa sổ, một con chim chích chòe nhảy trên cành nhãn.

– Ba hôm sau đám cưới, mười một người bên nhà gái đau bụng, nôn, có hai bà cụ phải đi trạm xá. Không ai chết. Nhưng nhà gái kéo sang ngõ Cây Gạo, cả chục người, đứng chật cửa lò. Cả ngõ ra xem. Ông bố cô dâu chỉ vào mặt bố cô, hỏi: "Ông dùng mỡ gì?"

Ông Hữu đặt chén trà xuống.

– Bố cô quay sang tôi. Bố cô nói, to, cho cả ngõ nghe: "Thằng này. Nó đi mua mỡ rẻ, ăn bớt tiền chênh. Tôi giao cho nó, nó làm thế." Rồi bố cô cầm cái khuôn đồng trên bàn ép, đập xuống cái cối đá cạnh cửa. Tôi nghe tiếng đồng vỡ. Bố cô bảo: "Cút. Từ hôm nay lò này không có mày."

Tôi ngồi im. Tôi cảm thấy cái bọc vải đỏ trong lòng nặng hẳn.

– Tôi không cãi. – Ông nói. – Tôi là học trò. Học trò không cãi thầy trước mặt người ngoài. Tôi nghĩ để mọi người về rồi, thầy sẽ gọi tôi lại. Thầy không gọi. Tôi đứng ở đầu ngõ, dưới cây gạo, đến tối. Thầy không ra.

Sau Tết, ông Hữu đi xin việc ở mấy lò bánh trong thành phố. Không lò nào nhận. Cả thành phố đã biết chuyện thằng học việc nhà ông Lục ăn bớt tiền mỡ làm khách ngộ độc. Ông ra Quảng Ninh làm thuê ở mỏ than năm năm. Năm chín mươi ba, ông về, lấy hết tiền dành dụm, thuê một gian nhà bên kia sông, mua một cái chảo gang cũ. Ninh Phát bắt đầu từ cái chảo ấy.

– Tôi không làm bánh để trả thù. – Ông nói. – Tôi làm bánh vì đấy là việc duy nhất tôi biết làm. Nhưng ba mươi ba năm nay, mỗi lần đi qua cầu Phú Lương, tôi đều nhìn về phía ngõ Cây Gạo. Tôi muốn một ngày đứng ở cửa lò ấy, không phải với tư cách thằng học việc bị đuổi. Khi anh rể cô đến, tôi tưởng ngày ấy đến rồi.

Ông đưa tay ra.

– Cho tôi xem cái khuôn.

Tôi cởi nút bọc vải đỏ, đặt cái khuôn đồng lên bàn. Hai mươi tư bông hoa gạo chạm ngược, đen bóng vì mỡ và thời gian. Ông Hữu không cầm lên. Ông chỉ đưa ngón tay trỏ, đặt lên ô cuối hàng thứ ba. Cánh dưới bên trái. Ngón tay ông miết theo vết sứt, chậm, đúng như cách những ngón tay khác đã miết nó bóng lên suốt ba mươi tám năm.

– Chỗ nó đập vào góc cối. – Ông nói. – Góc cối đá ở cửa lò nhà cô có một cái mẻ, cô về xem. Cái mẻ ấy cũng từ hôm ấy.

Ông rụt tay lại.

– Cụ Tảo không đánh rơi cái khuôn này năm bốn mươi bảy, cô Bông ạ. Năm bốn mươi bảy, cái khuôn này còn nguyên. Tôi ép bánh bằng nó tám năm, hai mươi tư bông hoa đủ năm cánh.

Tôi nhìn ông. Tôi muốn nói ông nói dối. Tôi muốn nói bố tôi không phải người như thế. Nhưng tôi nhớ lại câu mẹ nói bên nồi mỡ: bố mày học bằng một lần trả giá. Tôi nhớ lại bố cả đời không bao giờ mua mỡ ở đâu ngoài nhà ông Cự. Tôi nhớ lại cái cách mẹ im mỗi khi có ai nhắc đến Ninh Phát.

– Cái gì làm cho ông chắc là bố cháu mua mỡ? – Tôi hỏi, giọng không ra giọng mình. – Ông không đi cùng. Ông nói ông không biết chỗ nào.

Ông Hữu gật đầu chậm, như đã chờ câu hỏi ấy.

– Tôi không chắc. – Ông nói. – Ba mươi tám năm, tôi chỉ chắc một điều là không phải tôi. Còn ai mua mỡ hôm ấy, mua ở đâu, bố cô biết điều gì mà không nói, thì cô về hỏi mẹ cô. Hôm ấy bà ấy đứng ngay ở cửa lò, ngay sau lưng bố cô. Bà ấy nghe hết. Bà ấy thấy hết.

Ông đứng dậy, đi ra cửa sổ, quay lưng lại phía tôi.

– Ba mươi tám năm, bà ấy chưa nói một lời nào. – Ông nói. – Cả với tôi.

— Hết chương 16 —