Giỗ đầu tháng Ba

Chương 20: Giỗ đầu tháng Ba

– Cây gạo năm nay đỏ thế à? – Mẹ hỏi.

Sáng giỗ đầu bố, mẹ đứng ở đầu ngõ, ngẩng lên nhìn. Tháng Ba. Cây gạo trụi hết lá, cả tán chỉ còn hoa, đỏ rực như ai thắp lên một ngọn lửa giữa trời xám. Hoa rụng xuống mặt ngõ, từng bông nặng trịch, rơi đánh bộp một tiếng, nằm ngửa ra như cái chén nhỏ. Lũ trẻ con trong ngõ đi nhặt, xâu thành vòng.

– Năm nào cũng đỏ thế mẹ ạ. – Tôi nói.

– Mấy năm nay tao không thấy. – Mẹ nói. – Tao chỉ nghe tiếng hoa rụng.

Tháng Chín năm ngoái, mẹ mổ nốt mắt trái. Bây giờ mẹ đọc được cả chữ trên hộp bánh, mà mẹ bảo chữ in bé thế thì in làm gì, ai đọc. Mẹ nhìn cái gì cũng lâu, như người vừa đi xa về, nhìn lại từng thứ trong nhà xem có còn đúng chỗ không.

Giỗ đầu làm to hơn trăm ngày. Không phải vì nhà tôi có nhiều tiền hơn. Vì nhiều người muốn đến hơn.

Tám giờ, anh Trụ mới từ lò lên thay áo. Anh đứng chảo từ ba giờ sáng, sao xong bốn mẻ. Bây giờ anh đứng ca sáng, mỗi ngày bốn tiếng ở chảo, rồi đi lo hồ sơ, đi gặp khách, đi lấy mỡ ở Ninh Giang. Anh gầy đi, đen đi, nhưng ngủ được. Hồi tháng Tám, nhà máy về tay Ninh Phát. Tiền bán trả hết nợ ngân hàng, còn thừa một ít. Tháng Chín, anh Kiên gọi anh lên nhận lại sổ đỏ căn nhà ngõ Cây Gạo. Anh mang về, đặt vào tay mẹ, không kèm một câu. Mẹ cất vào ngăn tủ dưới cùng, cạnh cái đĩa sứ có viên bánh sai cánh ông giáo Mẫn mang đến hồi tháng Sáu. Viên bánh ấy đã khô cứng như hòn sỏi. Mẹ không vứt đi. Mẹ bảo để đấy mà nhìn.

Quyết định xử phạt về nhãn hàng hoá đến hồi tháng Tám. Anh nộp đủ. Vụ của anh Lương thì cơ quan điều tra vẫn đang làm. Anh Trụ đã lên làm việc ba lần, khai đúng những gì anh đã nói dưới gốc cây gạo, không bớt một chữ.

Chị Thắm đến cùng thằng Phúc. Phúc học năm nhất cơ khí ở Hà Nội, cuối tuần nào cũng về. Tháng Mười một, nó tháo cái cối xay điện cũ trong lò ra, thay vòng bi, căn lại cối đá, bây giờ bột xay ra mịn đến mức chị Hảo bảo chỉ cần rây một lượt cũng đủ. Mẹ vẫn bắt rây hai lượt. Chị Thắm với anh Lương đang làm thủ tục ly hôn. Chị không nói về chuyện ấy, ai hỏi cũng không nói. Chị vẫn đứng quầy ở chợ Con buổi chiều. Buổi sáng, chị đứng chảo.

Nhà tôi bây giờ có bốn chảo. Thuê thêm gian nhà ngang của bà Tý bên cạnh, đục một cái cửa thông sang. Một ngày ra chín trăm hộp. Không hơn. Không bán cho đại lý nào. Bánh bán ở quầy chợ Con, bán ở lò, và bán đặt trước trên trang của Khoa. Khoa không bán hàng kiểu cũ nữa. Mỗi tối nó đăng lịch sao của ngày mai: mấy giờ nhóm lò, ai đứng chảo nào, mỡ lấy ở đâu, ủ chum mấy giờ. Ai đặt thì đặt, làm đến đâu giao đến đâu, hết thì thôi. Dưới đáy mỗi hộp không còn số lô in phun. Thay vào đó là một mẩu giấy nhỏ, chữ viết tay của các bà gói: ngày làm, tên người sao, tên người gói. Tết vừa rồi, hết hàng từ hai mươi tháng Chạp. Người ta xếp hàng ở ngõ đến tận hai mươi tám, hỏi còn hộp nào không. Không còn.

Không có vị trà xanh, không có vị sầu riêng. Khoa tự bỏ. Nó bảo người ta muốn ăn lạ thì có cả nghìn chỗ khác bán.

Hôm giỗ, Khoa căng một sợi dây thép dọc tường ngõ, kẹp lên đó mấy chục tấm ảnh in khổ to bằng cái kẹp phơi quần áo. Ảnh ông nội nó đứng chảo. Ảnh bà Đoái cắt giấy thiếc. Ảnh cây gạo tháng Ba năm nó mười lăm tuổi. Ở giữa dãy ảnh là tấm ảnh anh Trụ mười lăm tuổi, cởi trần, mắt nhắm, đứng trước cái chảo gang. Nó in cả mặt sau tấm ảnh, kẹp ngay bên cạnh, dòng chữ bút bi nghiêng hẳn sang phải. Khách đi qua, ai cũng dừng lại đọc. Anh Trụ đi qua ba lần, lần nào cũng bước nhanh, không nhìn. Lần thứ tư thì anh dừng lại.

Chị Mơ ngồi cạnh bà Đoái ở bàn gói, cả năm nay chưa nghỉ ngày nào. Bà Đoái thì đã gói ít đi. Bà ngồi đầu bàn, dạy. Có ba đứa con gái trong ngõ, mười tám, mười chín tuổi, nghỉ hè đến xin học gói, rồi xin ở lại. Bà dạy chúng góc tai mèo, gài sâu đúng bằng một đốt ngón tay út. Đứa nào gài nông, bà bóc ra bắt gói lại, không mắng, chỉ bảo: "Gói lại. Người ta cầm lên mà bung là người ta nghĩ cả nhà này làm ẩu."

Còn tôi, tôi không về Sài Gòn. Tôi gửi lại chị Nhàn bản quy trình kiểm định dây chuyền bánh quy, viết cẩn thận hơn bất cứ bản nào tôi từng viết, rồi xin nghỉ hẳn. Chị Nhàn bảo em điên. Rồi Tết chị đặt hai mươi hộp, gửi ra tận ngõ một tấm thiệp, viết đúng một câu: "Bánh tan thật."

Mười giờ, khách đến đông. Ông giáo Mẫn đến, mang theo một bài văn tế viết tay trên giấy dó, xin được đọc trước bàn thờ. Ông đọc chậm, giọng run, mười dòng. Không có chữ nào khen bố tôi giỏi. Chỉ có một câu tôi nhớ mãi: "Ông làm bánh cả một đời, lỗi một lần, nhớ ba mươi tám năm." Bác tài xe khách tuyến Lạng Sơn đến, mang theo một con gà luộc. Ông cụ ở Kẻ Sặt đến một mình. Bà vợ ông mất hồi tháng Mười hai, ông bảo những ngày cuối bà vẫn ăn được bánh, mỗi ngày một viên, bà nói "bánh này" rồi cười.

Mười một giờ, chiếc xe bán tải trắng đỗ ở đầu ngõ.

Ông Hữu đi vào, áo sơ mi trắng cũ, quần âu, đi giày. Lần đầu tiên tôi thấy ông đi giày. Tay ông cầm một hộp bánh giấy nâu, không in hoa, không in tên, chỉ có hai chữ Ninh Phát nhỏ ở góc.

Ông đứng trước bàn thờ, thắp ba nén hương, vái ba vái. Rồi ông đặt hộp bánh của ông lên bàn thờ, cạnh hộp Hoa Gạo của nhà tôi. Ông nhìn cái khuôn đồng mẹ đặt ở chính giữa bàn thờ hôm nay, trên một tấm vải đỏ. Ông không chạm vào.

– Hữu ngồi mâm trên. – Mẹ nói.

Mâm trên là mâm nhà, mẹ, anh Trụ, chị Thắm, tôi, Khoa, Phúc. Ông Hữu nhìn mẹ, như không tin.

– Năm tám mươi tám, mày vẫn ngồi mâm này ăn cơm. – Mẹ nói. – Ngồi đi.

Ông ngồi. Anh Trụ rót rượu cho ông. Anh nâng chén, nói một câu gì đó nhỏ quá tôi không nghe được. Ông Hữu gật đầu, uống cạn.

Ăn xong, ông với tôi ra đứng dưới gốc cây gạo. Hoa rụng quanh chân chúng tôi, đỏ cả mặt ngõ.

– Tám người ca đêm anh cô cho nghỉ, tôi nhận cả. – Ông nói. – Dây chuyền cũ tôi tháo, làm lại từ đầu. Bây giờ ở đấy chạy bánh Ninh Phát, mỡ lợn, hai ca, không có ca ba.

– Cháu biết. – Tôi nói. – Anh Cương bảo.

Ông im một lúc, nhìn lên tán cây.

– Cái khuôn. – Ông nói. – Đừng đúc lại.

– Không ạ.

– Có người sẽ bảo cô đúc lại cho đẹp. Bây giờ ai cũng biết chuyện rồi, giữ cái vết ấy làm gì. – Ông nói. – Cô đừng nghe.

– Cháu không đúc lại. – Tôi nói. – Nhưng bây giờ khách bóc được viên sứt cánh, cháu không bảo là may nữa.

– Thế cô bảo là gì?

Tôi nghĩ một lúc.

– Cháu kể cho họ nghe. – Tôi nói. – Họ muốn nghĩ là gì thì nghĩ.

Ông Hữu cười. Lần đầu tiên tôi thấy ông cười. Cái cười làm khuôn mặt to bè của ông nhăn hết lại, trông như một ông già bán nước chè ở đầu cầu, không giống chủ một nhà máy chút nào.

Lúc ông ra đến cửa lò để chào mẹ, mẹ bảo ông đứng đợi. Mẹ đi vào trong, kê cái ghế đẩu, đứng lên, với tay lên vách cạnh cửa sổ. Đôi đũa cả cũ treo trên hai cái đinh, cái đôi tôi nhìn thấy từ năm còn bé mà không ai được động vào. Mẹ gỡ nó xuống, lấy vạt áo lau lớp bụi, rồi mang ra đưa cho ông.

Ông Hữu cầm đôi đũa, xoay đi xoay lại. Ở gần đầu một chiếc, có một chữ H khắc bằng mũi dao, nét đã mòn gần hết.

– Năm mười bảy tuổi cháu khắc. – Ông nói, rất khẽ. – Sợ lẫn với đũa của bác.

– Bác mày treo lên hôm mày đi. – Mẹ nói. – Ba mươi tám năm không cho ai dùng. Tao hỏi treo làm gì, bác mày bảo để nó về thì có cái mà cầm.

Ông Hữu đứng im, hai tay nắm đôi đũa. Tôi thấy ngón tay cái của ông miết lên chữ H, chậm, như những ngón tay khác đã miết lên cánh hoa sứt.

– Thế mà bác không gọi cháu về. – Ông nói.

– Không. – Mẹ nói. – Bác mày không biết gọi.

Ông về lúc hai giờ chiều, ôm đôi đũa trước ngực như ôm một cái gì dễ vỡ. Ra đến đầu ngõ, ông còn cúi nhặt một bông hoa gạo, cầm theo lên xe.

Đêm ấy tôi không ngủ được, như đêm trăm ngày. Hai giờ rưỡi, tôi xuống lò. Mẹ chưa dậy. Anh Trụ chưa đến. Bốn cái chảo nguội, phủ bao tải.

Tôi nhóm lò. Than bén, đỏ dần. Tôi giật bao tải trên chảo thứ nhất, lấy giẻ lau, đổ đậu đã đồ từ tối qua vào. Tôi cầm đôi đũa cả: tay trái gần đầu, tay phải đẩy, đi sát đáy chảo.

Tôi nhắm mắt lại. Tôi nghiêng đầu sang một bên.

Lép bép. Lép bép. Như mưa rào đầu mùa rơi lên mái tôn. Rồi thưa dần. Rồi tan vào nhau thành một thứ tiếng rì rào, như mưa trên lá chuối. Tôi vặn nhỏ cửa gió. Cái nhiệt kế hồng ngoại nằm trên bàn gói, cách tôi ba bước chân. Tôi không với lấy nó.

Ngoài ngõ, có một bông hoa gạo rụng xuống mái tôn, đánh bộp một tiếng.

Tôi đợi. Đợi đến khi trong chảo chỉ còn một tiếng sột soạt rất khẽ, như có ai đó đang lật trang một cuốn sách cũ, từng trang một, không vội.

Tôi bắc chảo xuống.

— Hết —