Ngày mở lò

Chương 19: Ngày mở lò

Sáng Chủ nhật, ngõ Cây Gạo đông như ngày hội đình.

Chúng tôi kê bàn dọc hai bên ngõ, bàn mượn của quán nước, của nhà văn hoá, của mấy nhà hàng xóm. Trên bàn là những đĩa sứ trắng, mỗi đĩa mấy viên bánh bóc sẵn giấy thiếc, ai đi qua cũng được lấy. Ở gốc cây gạo, Khoa dựng cái giá ba chân, không đèn chiếu, không phông nền. Bên cạnh, thằng Phúc kê một cái bàn gỗ nhỏ phủ khăn trắng, trên đặt bốn cái đĩa sứ giống hệt nhau, mỗi đĩa úp một cái lồng bàn tre. Dưới mỗi đĩa dán một mẩu giấy ghi chữ cái: A, B, C, D.

Người đến từ tám giờ. Khách quen của quầy chợ Con, những người đã đến đổi hộp, những người xem phát trực tiếp mấy đêm trước. Ông giáo Mẫn đến sớm nhất, mặc áo sơ mi trắng cài cúc cổ tay, như đi dự lễ. Bác tài xe khách tuyến Lạng Sơn đến cùng vợ. Ông cụ ở Kẻ Sặt dắt theo bà vợ, một bà cụ nhỏ thó, tóc bạc trắng, mắt nhìn đâu đâu, tay bám chặt tay chồng. Cô dâu tháng Năm đến cùng mẹ. Chị Mơ dắt anh Thơm, anh gầy rộc nhưng nhất định đòi đi. Chị Thanh đến, mặc thường phục, đứng ở một góc. Anh Kiên đến, áo sơ mi xanh nhạt, không đeo thẻ tên. Luật sư Sử đến, kẹp tập hồ sơ dưới nách.

Chín giờ kém mười lăm, chiếc xe bán tải trắng đỗ ở vỉa hè đường cái. Ông Hữu đi bộ vào ngõ, áo phông xám, dép quai hậu. Ông không lên phía trước. Ông đứng ở cuối đám đông, sát tường, gần cái cối đá ở cửa lò. Không ai để ý ông. Chỉ có mẹ tôi.

Mẹ ngồi trên ghế mây ở hiên lò, mắt phải sáng, mắt trái mờ. Mẹ nhìn về phía ông Hữu một lúc lâu. Rồi mẹ quay đi.

Chín giờ, anh Trụ đứng ra trước gốc cây gạo. Anh mặc sơ mi trắng, nhưng không phải sơ mi đồng phục. Không có chữ đỏ trên ngực. Anh không cầm giấy.

– Tôi là Mạc Văn Trụ, con trai cả ông Lục, giám đốc nhà máy bánh đậu xanh Hoa Gạo. – Anh nói. Giọng anh không to, nhưng ngõ im phăng phắc nên ai cũng nghe. – Tôi nói trước, vì việc của tôi là việc gần nhất, mọi người đã ăn phải.

Anh kể. Hai năm mỡ thực vật, nhãn ghi mỡ lợn. Mùa thu năm ngoái, ca đêm ở xưởng B, bột nghiền sẵn, rây một lần, khay bánh trần bán cho một đại lý mà anh biết sẽ đóng hộp Hoa Gạo đem bán ở trạm dừng chân. Anh không nói tên anh Lương. Anh chỉ nói "một đại lý là người trong gia đình tôi, việc ấy cơ quan chức năng đang làm". Anh kể hôm quản lý thị trường xuống, anh đã cho lau sạch xưởng B từ đêm hôm trước.

– Tôi làm vì nợ. – Anh nói. – Nhưng nợ không phải lý do. Nhiều người nợ mà không làm thế. Tôi làm vì tôi nghĩ không ai biết. Tôi xin lỗi tất cả mọi người.

Anh cúi đầu. Không phải cái gật đầu. Cúi thấp, lâu, như người ta cúi trước bàn thờ.

Ngõ im. Rồi từ giữa đám đông, một bà cụ đội nón lá nói to:

– Thế bánh hôm nay mỡ gì?

Anh Trụ ngẩng lên.

– Mỡ lợn thả ở Ninh Giang, cụ ạ. – Anh nói. – Sáng thứ Sáu tôi đi lấy. Mẹ tôi ngửi từng thùng. Có hai mươi cân không đạt, chúng tôi đổ đi.

Bà cụ gật gù, không nói gì nữa. Anh Trụ lùi về đứng cạnh chị Thắm. Chị Thắm nắm lấy cổ tay anh, không buông.

Đến lượt tôi.

Tôi bước ra gốc cây gạo, tay cầm cái khuôn đồng. Tôi đã nghĩ suốt đêm qua phải nói thế nào. Đến lúc đứng trước mấy trăm người, tôi quên sạch.

– Tôi là Bông, con út ông Lục. – Tôi nói. – Ai ăn bánh nhà tôi lâu năm đều biết chuyện viên sứt cánh.

Tiếng người xì xào. Có người gật đầu, có người cười.

– Ở nhà tôi kể rằng năm bốn mươi bảy, cụ Tảo gánh khuôn đi tản cư, ngã ở bờ đê, cái khuôn đập vào đá. Chuyện ấy không đúng.

Tôi giơ cái khuôn lên, xoay mặt hoa ra phía mọi người. Rồi tôi kể. Tôi kể chuyện tháng Chạp năm tám mươi tám, đám cưới bên Gia Lộc, hai sọt mỡ mua ở lò mổ dưới bãi sông, mười một người đau bụng. Tôi kể bố tôi đổ cho người học việc, đuổi anh ấy giữa ngõ, đập cái khuôn vào góc cối. Tôi kể theo đúng những gì mẹ đã kể, và theo lời mẹ dặn từ tối qua, tôi kể cả chuyện mẹ đứng ở cửa lò, ôm chị Thắm, và cũng im lặng.

– Bố tôi không đúc lại khuôn. – Tôi nói. – Ba mươi tám năm, cứ hai mươi tư viên bánh thì có một viên mang cái vết ấy. Người ta tưởng đấy là viên may. Bố tôi biết đấy là viên để nhớ. Bố tôi không dám nói ra. Trước khi mất, bố tôi để cái khuôn này lại cho tôi.

Tôi quay về phía cuối đám đông, phía cái cối đá.

– Người học việc ấy hôm nay có ở đây. Ông Vũ Đình Hữu.

Mấy trăm cái đầu quay lại. Ông Hữu đứng sát tường, hai tay buông thõng. Ông không cúi đầu, không quay đi.

Tôi đi xuyên qua đám đông, đến trước mặt ông. Tôi đặt cái khuôn xuống thành cối, đúng chỗ góc mẻ. Rồi tôi cúi đầu.

– Cháu thay mặt bố cháu, xin lỗi ông. – Tôi nói. – Bố cháu sai. Ông không làm gì sai cả.

Tôi đứng cúi như thế. Tôi không biết bao lâu. Tôi nghe tiếng lá cây gạo xào xạc trên đầu, tiếng một chiếc xe máy chạy qua đường cái, tiếng một đứa trẻ con hỏi mẹ nó "Mẹ ơi ông ấy là ai". Tôi không nghe tiếng ông Hữu.

Rồi có tiếng ghế mây kẹt một cái. Mẹ tôi đứng dậy, đi từ hiên lò ra, chậm, tay vịn tường. Mẹ dừng lại cạnh tôi, trước mặt ông Hữu.

– Hữu. – Mẹ nói.

– Cô. – Ông Hữu nói. Giọng ông vỡ ra ở giữa chữ.

– Hôm ấy tao cũng đứng đấy. – Mẹ nói.

– Cháu biết. – Ông nói.

Hai người đứng nhìn nhau như thế, một bà cụ bảy mươi tư tuổi một mắt sáng một mắt mờ, một ông già sáu mươi ba tuổi tóc bạc trắng, cách nhau một cái cối đá có cái góc mẻ. Không ai nói thêm câu nào. Không cần.

Ông giáo Mẫn là người phá tan cái im lặng ấy. Ông hắng giọng, nói to:

– Thế cái bàn bốn đĩa kia để làm gì, cô Bông?

Cả ngõ bật cười, cái cười của người được thở ra sau khi nín thở lâu quá. Tôi quay lại, lau mặt bằng mu bàn tay.

Bàn bốn đĩa là ý của Khoa. Bốn loại bánh, không ghi tên, ai muốn thì nếm, rồi nói đĩa nào là bánh Hoa Gạo. Đĩa A là bánh lò mẻ sáng nay. Đĩa B là bánh nhà máy, loại mỡ thực vật còn tồn trong kho. Đĩa C là hàng giả thô, mấy hộp người ta còn mang đến đổi lẻ tẻ trong tuần, sau khi chị Thanh đã niêm phong mang đi bốn bao tải. Đĩa D là bánh sao tay của Ninh Phát, ông Hữu cho người mang sang từ tối qua, khi tôi nhắn tin hỏi ông có dám để bánh của ông nằm trên cái bàn ấy không. Ông trả lời đúng một chữ: "Được."

Ông giáo Mẫn nếm trước. Ông nếm đĩa C, nhăn mặt, nhổ ra khăn tay. Đĩa B, ông ngậm lâu, rồi lắc đầu. Đĩa A, ông nhắm mắt. Đĩa D, ông nhắm mắt.

Ông mở mắt ra, nhìn hai cái đĩa A và D rất lâu.

– Hai cái này. – Ông nói. – Tôi không chọn được. Hai cái này cùng một tay dạy.

Người ta xếp hàng nếm. Bác tài xe khách. Cô dâu tháng Năm. Chị Thanh. Anh Kiên. Mấy bà ở chợ Con. Không ai chọn B hay C. Người chọn A, người chọn D, gần như chia đôi. Có người bảo A tan chậm hơn, thơm lâu hơn. Có người bảo D tan nhanh hơn, ngọt thanh hơn.

Ông cụ Kẻ Sặt dắt bà vợ đến bàn. Ông bóc một viên ở đĩa A, đặt vào tay bà. Bà đưa lên miệng, ngậm, rồi mắt bà, cái đôi mắt nhìn đâu đâu ấy, chợt dừng lại trên mặt chồng.

– Bánh này. – Bà nói.

Ông cụ đưa cho bà một viên ở đĩa D. Bà ngậm.

– Bánh này. – Bà nói lại, y như thế. Rồi bà cười, cái cười móm mém của một cô gái sáu mươi năm trước được người yêu đạp xe lên tận ngõ này mua bánh.

Ông Hữu đứng ở cuối hàng. Đến lượt ông, ông không nếm đĩa D. Ông chỉ nếm đĩa A. Ông bới nhẹ những viên bánh trong đĩa bằng hai ngón tay, lật lên, nhìn mặt hoa. Đến viên thứ bảy thì ông dừng. Một bông hoa gạo năm cánh, cánh dưới bên trái khuyết một góc.

Ông cầm viên bánh ấy lên. Ông nhìn nó rất lâu. Rồi ông đặt lên lưỡi.

Tôi đếm. Một, hai, ba, bốn, năm, sáu.

Ông nuốt. Rồi ông quay sang tôi.

– Chuyện nhà máy. – Ông nói, đủ to cho anh Kiên với luật sư Sử đứng gần đấy nghe thấy. – Tôi mua. Nhà xưởng, máy móc, quyền thuê đất. Giá theo thẩm định độc lập. Tôi trả trước đủ tiền để công ty trả nợ ngân hàng, phần còn lại thanh toán khi sang tên. Từ nhà máy ấy sẽ không có một hộp nào mang tên Hoa Gạo. Tôi viết điều ấy vào hợp đồng.

Anh Kiên bước lên một bước.

– Có văn bản thoả thuận mua bán ký trước ngày ba mươi, và cam kết thanh toán của bên mua, thì em trình được phương án tất toán. – Anh nói, như nói với chính mình, rồi nói với anh Trụ. – Anh ký được không?

– Ký được. – Anh Trụ nói. Luật sư Sử đã mở tập hồ sơ.

Ông Hữu không quan tâm đến chuyện ký. Ông quay về phía cửa lò, nơi hai cái chảo vẫn đỏ lửa, anh Cương đang trông.

– Cô. – Ông nói với mẹ tôi. – Cho cháu đứng một chảo.

Mẹ nhìn ông. Rồi mẹ gật đầu.

Ông Hữu đi vào lò. Ông cởi đôi dép quai hậu để ở bậc cửa, đi chân đất trên nền gạch, như những người thợ ngày xưa. Anh Cương đưa cho ông đôi đũa cả. Ông cầm: tay trái gần đầu, tay phải đẩy, đũa đi sát đáy chảo thành những đường vòng cung đều đặn. Ông nghiêng đầu sang một bên, nhắm mắt.

Mẹ đứng ở cửa lò, ngoài vùng khói, nghe. Tiếng đậu lép bép, rồi dịu dần. Ngõ Cây Gạo đông người mà không ai nói gì, chỉ có tiếng máy quay của Khoa rì rì rất khẽ.

Được một lúc, mẹ nói, giọng y như giọng mẹ vẫn nói với tôi mỗi sáng:

– Lửa to quá rồi, Hữu.

Ông Hữu không mở mắt. Ông với tay, vặn nhỏ cửa gió một nấc, đúng như ba mươi tám năm trước.

— Hết chương 19 —