Những gì đất trả lại

Chương 19: Những gì đất trả lại

Đêm trước ngày khai quật, bà nội xin được cạo cây thứ ba mươi bảy lần cuối.

Không ai cản. Ông Hưng, cánh tay trái bó bột treo lủng lẳng trước ngực, chỉ gật đầu. Thượng úy Tín, khi Khuê gọi điện hỏi, im lặng một lúc rồi nói khu vực đã khoanh dây nhưng bà cụ là người nhà, đi cùng chị thì được, đừng đào bới gì. Chiều hôm ấy, mấy anh dân quân đã bắc lại cây cầu khỉ bằng hai tấm ván dày, có tay vịn bằng tre.

Hai giờ sáng, hai bà cháu đi. Bà nội đội cái đèn pin trên trán, Khuê đỡ một bên tay. Bà không chống gậy. Đi tới đầu dốc, bà dừng lại, đứng nghe. Không có tiếng kẻng. Từ đêm cơn áp thấp, mười ngày nay, cây kẻng ở đầu dãy nhà phu không vang lên một lần nào nữa.

Hàng mười chín im lìm dưới đèn pin. Không có vết cạo mới. Không có đốm đèn nào. Chỉ có ba mươi sáu thân cây xám bạc, và ở cuối hàng, cây thứ ba mươi bảy đứng nghiêng nghiêng bên mép vực, một nửa bộ rễ đã được anh em dân quân lấy bao cát chèn lại.

Bà nội lấy con dao dưới gốc cây ra. Bà lau lưỡi dao vào vạt áo. Bà đặt tay trái lên thân cây, ngón cái miết dọc mép đường cạo cũ. Rồi bà kéo một đường. Xoẹt. Mỏng như lá lúa.

Mủ chảy ra, trắng sánh, chảy xuống cái máng thiếc, nhỏ vào cái gáo dừa ba khấc. Bà đứng nhìn từng giọt rơi. Rồi bà nói, không quay lại:

– Con Nhạn hồi mười lăm tuổi, lần đầu cầm dao, cạo phạm vô gỗ, cây chảy mủ đỏ. Nó khóc. Nó nói nó làm cây đau. Má nắm tay nó, chỉ nó kéo lại. Má nói cạo mủ là lấy của cây, mà lấy có chừng, lấy có lễ, thì cây không giận.

Bà lấy cái gáo xuống, ôm vào lòng.

– Má lấy của nó ba mươi bốn năm rồi. Đủ rồi.

Sáng hôm sau, người ta đốn cây thứ ba mươi bảy.

Buổi khám nghiệm hiện trường bắt đầu lúc tám giờ. Có công an trên tỉnh xuống, có giám định viên, có đại diện xã, đại diện công ty là Kiên, có thượng úy Tín. Có ông Hưng đứng ở đầu dây khoanh vùng, cánh tay bó bột, mặt xám ngoét. Bà nội không ra. Bà ngồi ở nhà, trước bàn thờ, cái gáo dừa đặt trước tấm ảnh cô Nhạn. Khuê ở lại với bà tới mười giờ, rồi bà đuổi cô đi.

– Con ra đó. Con là đứa tìm ra nó. Con ra đứng cho nó thấy.

Gần trưa, giám định viên gọi những người thân thích lại gần. Khuê đứng cạnh ba, nhìn xuống cái hố đất đỏ nông, chưa tới một mét, nằm ngay dưới gốc cây vừa đốn. Cô không nhìn lâu. Cô chỉ thấy những gì người ta cần cô thấy. Một cái đèn pin đội đầu bằng sắt, gỉ sét gần hết, sợi dây đeo đã mục. Một chiếc dép nhựa mòn vẹt. Mấy cái nút áo bằng nhựa trắng. Và rễ cây. Rễ của cây thứ ba mươi bảy đâm xuống, mọc vòng quanh, ôm lấy tất cả, đan dày như một cái nôi.

Ông Hưng quỳ xuống bên mép hố. Ông không khóc. Ông chỉ quỳ đó rất lâu. Rồi ông dùng bàn tay phải còn lành, thò vào túi áo, lấy ra cái kẹp tóc con bướm màu đỏ đã bạc phếch. Đêm qua ông đã cạy nó ra khỏi lớp mủ đông trong lòng gáo, rửa sạch. Ông nhìn anh Tín. Anh Tín nhìn giám định viên. Người giám định viên, một người đàn ông lớn tuổi đeo khẩu trang, khẽ lắc đầu, nói nhỏ với ông Hưng rằng bây giờ chưa được, đợi tới lúc an táng, gia đình muốn để gì cũng được. Ông Hưng gật đầu, cất cái kẹp vào túi.

Cái gốc cây thứ ba mươi bảy, người ta cưa sát đất từ sáng, vẫn rỉ mủ suốt buổi. Cây cao su đốn xong thì gốc chảy mủ là chuyện thường, Khuê biết, chảy một hai tiếng rồi se lại. Gốc cây này chảy tới tận chiều. Mủ trắng ứa ra từ vòng vỏ quanh mặt cưa, chảy xuống, đọng thành một vòng tròn quanh gốc, rồi tràn ra, len theo những vết nứt trên mặt đất đỏ, chảy về phía cái hố. Mấy anh dân quân đứng gác không ai nói gì. Người giám định viên lớn tuổi nhìn nó một lúc, rồi bảo người ta lấy tấm bạt che lại.

Buổi chiều, có một chuyện nữa.

Đêm cơn áp thấp, nước lũ không chỉ gặm vào chỗ khúc quanh. Nó gặm dọc theo cả chân gò, suốt chiều dài hàng mười chín, làm lở ra một vệt vách đất mới. Khi nước rút, ở chân vách lở ấy, lộ ra những thứ đã nằm dưới đất tám mươi năm. Mấy anh dân quân đi kiểm tra bờ suối phát hiện, báo lên. Anh Tín ra coi, rồi gọi điện cho xã. Người ta lại khoanh thêm một vùng dây nữa.

Không ai cần giám định cũng biết đó là ai. Không có hòm. Chỉ có những vệt đất sẫm màu hơn, những mẩu chiếu mục, và những thứ đất trả lại. Nằm dọc theo chân gò, đúng như lời bà cố Hai kể cho bà nội năm sáu hai. Ngay dưới hàng mười chín.

Xã họp, công ty họp. Kiên kể với Khuê rằng ông phó giám đốc không còn nói "em ơi" với ai nữa trong cuộc họp ấy. Công ty làm văn bản kiến nghị tỉnh tách cái gò sát suối, chừng bốn sào, ra khỏi diện tích bàn giao, giao cho xã quản lý làm nơi an táng. Kiên nói chưa có quyết định chính thức, nhưng trên tỉnh đã đồng ý về chủ trương. Ba mươi sáu cây ở hàng mười chín sẽ được giữ lại.

Phần còn lại của lô Ông Cai, một ngàn không trăm tám mươi bảy cây, được ghi vào hồ sơ thanh lý với đúng con số, đúng vanh thân, đúng khối lượng gỗ. Kiên ký. Khuê ký. Hai chữ ký đặt cạnh nhau ở cuối trang biên bản.

– Lần đầu tiên sau bốn mươi năm, – Kiên nói, khi họ cùng đứng ở đầu cầu khỉ mới, – lô này nằm trên giấy đúng như nó nằm ngoài đời.

Ông Bảy Quách nằm bệnh viện trên Đồng Xoài mười hai ngày. Bác sĩ nói ông bị sốc, kiệt sức, hạ thân nhiệt, ngoài ra không có thương tích gì nặng. Ông không kể với ai chuyện đêm hôm đó. Vợ ông nói với thím Thơm rằng ông về nhà rồi, ngồi cả ngày ngoài hiên, ai hỏi gì cũng chỉ gật đầu, không nói nhiều. Đêm nào ba giờ ông cũng ngồi bật dậy trên giường. Gia đình ông gửi văn bản rút khỏi vụ đấu giá. Chuyện tiền cọc, chuyện số tiền ông Hưng còn nợ, hai bên nhờ người đứng ra nói chuyện, chưa xong, nhưng không còn ai quát tháo.

Ông Hưng đã bán được cái nhà mái Thái từ cuối tháng Tám. Tiền trả ngân hàng một phần, ngân hàng cho giãn phần còn lại. Ông với thím Thơm dọn sang ở với bà nội. Cái giường gỗ trong buồng cô Nhạn, bốn mươi mốt năm khóa cửa, được lau dọn, trải chiếu mới. Thím Thơm ngủ ở đó.

Thượng úy Tín tới nhà ba lần, mỗi lần ngồi với bà nội không quá một tiếng. Anh ta nói chuyện chậm, nói to. Lần nào trước khi về anh ta cũng nói với Khuê cùng một câu: vụ việc đã chuyển lên cơ quan có thẩm quyền, sẽ được xem xét theo quy định của pháp luật, có gì anh ta sẽ báo. Bà nội nghe, gật đầu, không hỏi gì. Có lần, khi anh Tín đứng dậy, bà nắm lấy tay anh ta.

– Cảm ơn con, – bà nói. – Con không bắt má phải nói lại chuyện cái kẻng.

Anh Tín cười, cái cười hiếm hoi.

– Biên bản không ghi được cái kẻng, bà ạ.

Đầu tháng Chín, ông Tư Khuyết xuất viện. Ông ngồi xe lăn, nửa người bên trái vẫn yếu, nói vẫn khó. Việc đầu tiên ông làm khi về tới Làng Mười là bắt con trai đẩy ông ra dãy nhà phu cũ.

Khuê đi theo. Ông Hưng cũng đi.

Cây kẻng vẫn treo trên cột căm xe ở đầu dãy, khúc đường ray gỉ sét đung đưa nhè nhẹ trong gió chiều. Cái mảng thép sáng loáng mà Khuê thấy hôm đầu tiên, giờ đã bắt đầu xỉn lại, một lớp gỉ mỏng màu cam đang bò dần lên.

Ông Tư ngồi trên xe lăn nhìn cây kẻng rất lâu. Rồi ông giơ bàn tay phải lên, chỉ vào nó.

– Tháo… xuống, – ông nói.

Ông Hưng bắc thang. Con trai ông Tư leo lên, tháo sợi xích. Khúc đường ray nặng trịch, hai người đàn ông phải cùng đỡ mới hạ xuống được. Họ đặt nó nằm ngang trên đùi ông Tư, trên tấm mền đắp chân.

Ông Tư đặt bàn tay ba ngón lên khúc sắt gỉ. Bàn tay ấy không cử động được nữa, chỉ nằm đó, mấy ngón tay co quắp. Ông nhìn nó, rồi nhìn Khuê.

– Con… nói với nó… cái gì? – Ông hỏi. – Đêm đó.

– Con nói họ vắng mặt, ông Tư. Con nói họ mất rồi. Con nói không ai phải đáp thay nữa.

Ông Tư nhắm mắt lại. Hai giọt nước mắt chảy ra hai bên khóe mắt, chảy xuống những nếp nhăn sâu hoắm.

– Bốn mươi mốt năm, – ông nói. – Tao gõ… cho tụi nó có mặt. Mà tụi nó… chỉ cần… có người cho vắng mặt.

Gió chiều thổi qua rặng tre, kẽo kẹt. Không ai nói gì thêm.

Cuối tháng Chín, kết quả giám định ADN gửi về. Anh Tín đích thân mang tới nhà. Kết luận ghi hài cốt có quan hệ anh chị em ruột với ông Vương Quốc Hưng.

Bà nội nghe xong, ngồi im rất lâu trên chiếc ghế mây ngoài hiên. Rồi bà gọi Khuê lại.

– Con lên Đồng Xoài mua cho nội một cây cao su con, – bà nói. – Loại giống tốt. Mua về trồng sau hè, chỗ mảnh đất nhà mình. Cạnh chỗ nội sẽ nằm sau này.

– Nội…

– Nó đi xa nhà bốn mươi mốt năm rồi. – Bà nội nhìn ra con đường đất đỏ, nơi nắng chiều đang đổ dài. – Đem nó về, thì cũng phải cho nó một cái cây.

— Hết chương 19 —