Phiên xử lại

Chương 20: Phiên xử lại

Người ngỗ tác già đặt lên bàn công đường một cái khay gỗ phủ khăn trắng, và cả gian phòng lặng đi như có người vừa thổi tắt hết đèn.

Đó là sáng mười hai tháng Giêng, năm thứ nhất niên hiệu Khải Minh. Thái tử đã lên ngôi từ cuối tháng Mười Một, ở điện Vĩnh Quang đã quét sạch tro. Việc đầu tiên vua mới làm sau lễ đăng quang không phải là ban thưởng, cũng không phải là đại xá. Vua mới ra một đạo chỉ: xử lại án Mai Đình Thạc, xử công khai, ai muốn nghe thì được vào nghe.

Và người ta đến. Công đường Đại lý tự chật ních, người đứng tràn ra hiên, ra sân, ra tận cổng. Dân phố Hòe, dân phường Cửa Bắc, lính Cấm vệ cũ, lính Ô Lâm mới về, mấy ông đồ, mấy bà bán hàng. Bà bán xôi đầu ngõ phố Hòe đứng chen ở hàng đầu, tay cầm cái mẹt không, như thể vừa bán hết xôi là chạy thẳng tới đây.

Sa ngồi ở hàng ghế dành cho người làm chứng, bên cạnh Mai phu nhân. Bà đã từ Phù Lưu lên từ tháng Chạp, gầy hơn, tóc bạc hơn, vẫn mặc áo sô, vì theo lệ bà chưa được bỏ tang khi chồng còn mang án. Bên kia Mai phu nhân là một ông già lưng còng, chân khập khiễng, mặc áo nâu mới tinh còn nếp gấp. Lão Lùng. Lão ngồi cứng đờ, hai tay đặt trên đùi, mắt nhìn chằm chằm xuống nền gạch, như sợ nhìn lên thì người ta sẽ đuổi lão ra.

Chí không ngồi ở hàng ghế làm chứng. Gã đứng ở góc công đường, sau lưng quan Đại lý tự mới, mặc quan phục màu chàm của chức Chỉ huy sứ Cấm quân mà vua mới vừa phong. Gã không nhìn ai. Gã nhìn cái khay gỗ phủ khăn trắng.

Người ngỗ tác già lật khăn ra.

Trên khay là hai mẩu xương nhỏ, màu ngà đã ngả vàng, đặt trên một miếng lụa đen. Xương cổ tay. Ở đầu một mẩu, chỗ nối với khớp, có một cục u xương lồi lên, sần sùi, to bằng hạt lạc.

– Bẩm quan, – người ngỗ tác nói, – tháng Chạp vừa rồi, theo chỉ của Hoàng thượng, ty Ngỗ tác đã bốc mộ phạm nhân Mai Đình Thạc ở bãi chôn sau ngục. Hài cốt sẽ trả về cho gia quyến cải táng. Đây là hai xương cổ tay phải. Xương bị gãy rồi liền lại, để lại chai xương. Chai đã liền chắc, nhẵn mặt, tức là xương gãy từ lâu trước khi người chết, không phải vết gãy mới trong ngục. Đầu xương thẳng, không lệch, tức là có người nắn đúng cách và bó nẹp kỹ.

Quan Đại lý tự mới là một người năm mươi tuổi, người phương nam, nổi tiếng cứng đầu, đã bị Thái úy Ung đày ra trấn biên mười năm. Ông ta gật đầu, rồi quay sang hàng ghế làm chứng.

– Người đã nắn xương này đứng lên.

Ông Dương Khải Tế đứng dậy.

Ông mặc cái áo dài the đen, giống hệt cái áo tốt nhất ngày trước, cái áo chỉ mặc đi đám giỗ. Không phải cái áo cũ. Cái áo cũ đã cháy cùng Bảo Hòa Đường. Cái này Sa may cho ông trong tháng Chạp, may theo đúng kiểu cũ, đường chỉ không đẹp bằng, nhưng ông bảo mặc vừa.

Ông bước ra giữa công đường. Ông nhìn hai mẩu xương trên khay. Ông nhìn rất lâu, như người ta nhìn mặt một người quen.

– Bẩm quan, tôi là Dương Khải Tế, thầy thuốc phố Hòe. – Ông nói. – Tối rằm tháng Ba năm Cảnh Thái thứ mười ba, ông Lùng giữ ngựa của tướng quân Mai chạy sang hiệu tôi, gọi tôi sang phủ. Tướng quân bị gãy xương cổ tay phải, gãy gọn, chưa lệch. Tôi nắn, bó nẹp bằng hai thanh tre vót và vải tẩm rượu thuốc. Tôi dặn tướng quân bốn mươi ngày không được dùng tay ấy, không được cầm bút, cầm kiếm, cầm cương. Tướng quân nghe lời. Mười ngày sau tôi sang thay nẹp, tướng quân than không viết được thư cho vợ, phải nhờ thư lại.

Ông dừng lại. Cả công đường im phăng phắc.

– Hai năm mười tháng trước, – ông nói tiếp, – tôi đứng ở chỗ này. Người ta đưa tôi xem một lá thư ghi ngày mười tám tháng Ba năm Cảnh Thái thứ mười ba. Tôi hỏi thư ghi ngày nào. Người ta nói. Tôi đã định nói rằng ngày ấy, tay phải tướng quân đang bó nẹp. Tôi nói được hai chữ "ngày ấy". Rồi tôi thấy một người mở quạt sau rèm. Tôi nghĩ đến con gái tôi. Và tôi nói câu ngược lại. Tôi nói chữ trong thư là chữ tay tướng quân, tôi lấy nghề thuốc ba đời ra mà bảo đảm.

Ông quay sang phía hàng ghế làm chứng, nơi Mai phu nhân ngồi.

– Câu ấy là câu dối. Hôm nay tôi xin nói nốt câu thật. Ngày mười tám tháng Ba năm Cảnh Thái thứ mười ba, tay phải tướng quân Mai Đình Thạc đang bó nẹp. Tướng quân không viết lá thư ấy. Tôi biết điều đó từ ngày đầu tiên. Tôi đã không nói. Tướng quân chết trong ngục vì tôi không nói.

Ông quỳ xuống trước mặt Mai phu nhân, ngay giữa công đường, và dập đầu xuống nền gạch.

Mai phu nhân không đỡ ông dậy. Bà nhìn người đàn ông già quỳ trước mặt mình rất lâu. Sa ngồi bên cạnh bà, không dám thở. Rồi bà đứng lên, bước tới, cúi xuống, và nói, giọng không to, nhưng cả công đường nghe thấy:

– Mười tám năm trước, ông lang đi chín trăm dặm lên ải, mang theo vợ và con gái hai tuổi, ở trong trại dịch hai tháng, khi cả thái y triều đình không ai chịu lên. Nhà tôi tỉnh lại, việc đầu tiên là viết tờ hôn thư cho con gái ông. – Bà dừng lại. – Ông nói một câu dối, nhà tôi mất một mạng. Ông đi chín trăm dặm, nhà tôi được một mạng. Hôm nay tôi không biết tính thế nào cho phải. Tôi để Hoàng thượng tính.

Bà quay về chỗ ngồi. Ông Dương vẫn quỳ.

Lão Lùng làm chứng sau đó. Lão nói lắp bắp, nói lộn xộn, có lúc phải dừng lại thở. Nhưng lão kể đủ: ngày rằm tháng Ba, cái cổ tay sưng như quả bưởi, tướng quân bảo lão im, tối ấy lão chạy đi gọi ông lang. Và buổi sáng ngày mười tám, cậu thư lại ngồi viết một lá thư chữ to trong thư phòng, lấy tay che lại khi lão hỏi.

Rồi Phùng Tất Đạt được dẫn ra.

Hắn mặc áo tù, tóc buộc gọn, mặt gầy rộc sau ba tháng ngục, nhưng vẫn cái dáng thư sinh ấy, vẫn đôi mắt dài. Hắn khai hết, chậm rãi, rõ ràng, không chối một chữ. Tiền đút lót của bọn thầu lương thảo. Đêm mười sáu tháng Ba, Đới Khâm đến tìm, mang lá thư có ấn riêng của Thái úy hứa chức tri phủ. Bốn mươi ngày giữ ấn hổ đồng. Ngày mười tám ngồi viết, chữ Tâm nối liền, chấm cuối hất lên. Khai xong, quan Đại lý tự cho mang giấy bút ra, bảo hắn viết lại một câu bất kỳ bằng chữ tay Mai Đình Thạc. Hắn cầm bút lớn, viết một chữ "Tâm". Ba chấm nối liền, chấm cuối hất lên. Người ta đặt nó cạnh tờ hôn thư mà Sa mang ra, cạnh lá thư gửi Khương Lô lấy từ kho niêm phong. Ba chữ Tâm giống nhau như ba giọt nước.

Ung Trọng Hoành không đến công đường. Ông ta đã bị giam ở ngục Đại lý tự từ tháng Mười, đúng gian cuối hành lang mà tướng Mai đã nằm. Người ta bảo ông ta không nói một lời nào trong ba tháng, ăn đủ hai bữa, ngủ đủ giấc, như một ông quan già đang nghỉ hưu.

Án tuyên vào giờ Mùi.

Mai Đình Thạc vô tội, phục hồi chức tước, truy phong Thái bảo, hài cốt được cải táng ở quê nhà Phù Lưu theo lễ đại thần. Ung Trọng Hoành tội mưu hại trung thần, mạo chiếu truyền ngôi, đày ra đảo xa trọn đời, tịch biên gia sản. Đới Khâm đồng tội, đày lên rừng thiêng nước độc phía tây bắc. Phùng Tất Đạt tội giả bút tích, giả ấn tín, xét có thú tội và lập công làm chứng, giảm một bậc, đày ba nghìn dặm.

Và Dương Khải Tế, tội làm chứng gian trong trọng án.

Quan Đại lý tự đọc đến đây thì dừng lại, mở một tờ giấy vàng có ấn son của vua mới, đọc tiếp:

– Luật nói: làm chứng gian thì xử bằng tội của người bị hại. Luật cũng nói: kẻ bị ép, bị dọa, kẻ vì cứu mạng người thân mà phạm tội, thì xét giảm. Hai câu ấy cách nhau ba dòng. Trẫm đọc chúng cả trăm lần mới hiểu vì sao người xưa đặt chúng gần nhau. – Ông ta ngừng một chút. – Dương Khải Tế bị phạt một năm lương bổng nếu có, cấm hành nghề trong kinh thành ba năm. Ba năm ấy, tùy ý đi đâu.

Ông Dương vẫn quỳ ở giữa công đường. Ông ngẩng lên.

– Bẩm quan, – ông nói, – xin cho tôi được đi Ô Lâm. Trên ải không có thầy thuốc. Năm ngoái sốt rét chết hai mươi người. Tôi xin làm quân y ba năm. Không lương.

Quan Đại lý tự nhìn ông một lúc, rồi gật đầu.

Mọi người bắt đầu đứng dậy, ra về, xì xào. Sa định chạy ra đỡ cha, nhưng có người đã đến trước cô.

Chí đi từ góc công đường ra, qua mặt quan Đại lý tự, đến chỗ ông Dương đang quỳ. Gã đứng đó, nhìn xuống người đàn ông già. Cả công đường dừng lại, nhìn.

Rồi Chí cúi xuống, chìa tay ra.

Ông Dương nhìn bàn tay ấy. Bàn tay to, ráp, có vết chai ở chỗ cầm cương, có một vết sẹo mờ ở mu bàn tay. Ông nhìn rất lâu, như không tin. Rồi ông đưa tay mình lên, đặt vào.

Chí kéo ông đứng dậy.

– Trên ải lạnh lắm, ông lang. – Gã nói. – Tháng Mười đã có sương muối. Ông phải mang áo bông.

Gã không nói gì thêm. Nhưng Sa thấy gã không buông tay cha cô ngay. Gã giữ nguyên như thế thêm một lúc, như người ta giữ một sợi dây vừa mới buộc lại, chờ cho nút thắt chắc hẳn rồi mới thả.

— Hết chương 20 —