Sạp thuốc dưới gốc gáo

Chương 10: Sạp thuốc dưới gốc gáo

– Cô lang ơi, con rắn nó cắn thằng Út nhà tui ngay mắt cá, mà nó là con rắn gì tui hổng thấy!

Người đàn bà chèo xuồng ba lá áp sát bờ, chưa kịp buộc dây đã ôm thằng con nhảy lên. Thằng bé chừng sáu tuổi, mặt tái, khóc không ra tiếng, mắt cá chân trái có hai cái lỗ nhỏ rỉ máu.

Sa đã đứng dậy khỏi sạp thuốc trước khi bà kia nói hết câu. Gần sáu tháng ở Vàm Lác, cô đã thấy mười mấy ca rắn cắn. Dân ở đây đi ruộng chân trần, lội mương lội rạch, rắn nhiều như cá.

– Chị đặt nó nằm xuống. Đừng cho nó cựa. Chị có thấy con rắn màu gì không? Đầu tam giác hay đầu tròn?

– Tui hổng thấy! Nó cắn trong bụi lục bình rồi chui mất!

Sa quỳ xuống, nhìn vết cắn. Hai lỗ, cách nhau gần một đốt ngón tay. Quanh vết cắn chưa sưng, chưa tím. Cô ấn nhẹ lên bắp chân thằng bé, nó không kêu đau thêm. Cô nhìn mắt nó, nhìn môi nó, bắt mạch.

– Cốm, nẹp chân nó lại.

Cốm bây giờ đã mười bốn tuổi, cao vổng lên một cái đầu, tay chân dài ngoẵng. Nó lấy hai thanh tre đặt dọc hai bên bắp chân thằng bé, quấn vải lỏng tay cho cái chân nằm yên, không cựa được. Sa rửa vết cắn bằng nước sạch, rồi ngồi đó, đếm. Cô đếm nhịp thở, nhìn vết cắn, nhìn màu da.

Nửa canh giờ trôi qua. Vết cắn không sưng thêm. Thằng bé thôi khóc, bắt đầu nhìn quanh, rồi đòi ăn khoai.

– Rắn nước. – Sa nói. – Không có nọc. Chị về cho nó ăn uống bình thường, mai dẫn lại đây cho tôi xem vết cắn.

Người đàn bà ôm con, khóc òa, rồi móc trong túi áo bà ba ra một nắm tiền đồng dúi vào tay cô. Sa đếm lấy năm đồng, đẩy trả lại phần còn dư.

– Rắn nước thì năm đồng. Rắn độc thì tôi mới lấy nhiều.

Người đàn bà đi rồi, Cốm ngồi xuống bên cạnh, cười hì hì.

– Chị Sa, chị nói y hệt ông.

Sa không đáp. Cô lau tay, xếp lại mấy gói thuốc trên sạp. Hôm nay là ngày rằm tháng Ba năm thứ nhất niên hiệu Thiên Định. Kỳ vương đã lên ngôi được nửa năm, đổi niên hiệu từ Tết. Ở Vàm Lác, người ta biết chuyện ấy qua mấy tờ giấy vàng đóng trên thân cây gáo, giấy cũ chưa rách đã có tờ mới đóng chồng lên. Tờ truy nã Mai Viễn Chí đã bị mưa làm nhòe gần hết, chỉ còn đọc được chữ "năm trăm lạng".

Sa không đọc lại tờ giấy ấy. Ngày nào cô cũng đi qua nó, ngày nào cũng không ngẩng lên.

Cái sạp thuốc dưới gốc gáo của cô bây giờ đã có tiếng. Người ta gọi cô là "cô lang miệt trên", vì giọng cô nói khác giọng người ở đây. Dân Vàm Lác ban đầu không tin một con nhỏ mười tám tuổi biết chữa bệnh. Nhưng rồi cô cứu một bà đẻ khó ở xóm Rạch Gốc, châm kim cho ông hương sư bị trúng gió méo miệng mà ba hôm sau ông ta cười lại được. Từ đó người ta bắt đầu chèo xuồng từ mấy con rạch xa đến tìm. Cô bán thuốc rẻ, khám không lấy tiền, gói thuốc nào cũng gấp vuông vức, buộc nút con bướm hai vòng. Dân buôn ghe ở chợ nổi mua thuốc của cô mang theo đi đường xa, có người lên tận nguồn, có người đi theo đường muối qua núi. Họ bảo nút của cô chắc, xóc cả tháng trên lưng ngựa thồ không bung.

Thái tử, giờ là thầy đồ Hựu, dạy chữ cho mười hai đứa con nít trong cái chòi tre cạnh nhà bà Tư Ốc. Bệnh phổi của anh ta đỡ hơn, nhưng không hết. Mỗi lần trở trời là ho, là sốt. Cai Sẻ đã hai lần định dẫn anh ta lên đường núi, hai lần phải quay về vì anh ta ngã bệnh giữa đường. Ông già Ngạc ngày ngày đi chợ, nấu cơm, giặt áo cho "cháu", và ngồi nghe "cháu" giảng sách cho đám trẻ với cái vẻ mặt như người đang nghe nhạc trong cung.

Có buổi Sa đi ngang qua chòi tre, nghe anh ta giảng cho đám trẻ chữ "Dân". Anh ta không giảng như thầy đồ làng, bắt đọc theo cho thuộc. Anh ta hỏi từng đứa: nhà con có mấy người, cha con làm gì, năm nay lúa được mấy giạ, nước lên tới đâu. Thằng con ông lái đò kể nhà nó năm ngoái mất ba con heo vì lũ. Anh ta nghe chăm chú như nghe một bản tấu, rồi mới viết chữ lên tấm bảng gỗ. Ông già Ngạc đứng ngoài vách nghe, lấy vạt áo chấm mắt.

Gần trưa, Sa đang xắt củ sắn dây thì một bóng đen đổ xuống sạp thuốc.

– Cô lang. Tiền chỗ tháng này.

Gã Lựa, người thu thuế chợ của ông hương cả, đứng chống nạnh trước sạp. Gã to béo, áo cánh mở phanh, ngực đầy lông, trên vai vắt một cái túi vải đựng tiền. Đằng sau gã là hai thằng em đi theo, mỗi đứa cầm một cây gậy tre.

– Tháng này tôi nộp rồi. – Sa nói. – Mùng một tôi nộp ba mươi đồng.

– Ba mươi đồng là tiền chỗ. Bây giờ là tiền gốc gáo.

– Tiền gì?

– Cái sạp của cô nằm dưới gốc gáo. Gốc gáo là của đình làng. Ngồi dưới bóng mát của đình thì phải nộp tiền bóng mát. Hai mươi đồng.

Mấy người bán hàng xung quanh cúi mặt xuống. Sa biết cái trò này. Mấy tháng nay gã Lựa đã nghĩ ra tiền nước, tiền gió, tiền đi qua cầu, tiền bến. Người ta nộp, vì gã là người của ông hương cả, mà ông hương cả là người của quan trên phủ.

– Tôi không nộp. – Sa nói.

Gã Lựa nhướng mày. Gã cúi xuống, cầm một gói thuốc trên sạp lên, tung tung trong tay.

– Cô không nộp thì tôi dọn sạp. Gốc gáo của đình, đình không cho cô ngồi.

Cốm đứng dậy, tay nắm chặt con dao xắt thuốc. Sa giữ lấy cổ tay nó.

– Anh Lựa, – một giọng nói vang lên từ phía bến, – theo lệ chợ Vàm Lác thì gốc gáo là đất đình. Nhưng lệ chợ năm Cảnh Thái thứ tám đã ghi rõ: đất đình dùng cho người bán thuốc chữa bệnh thì không thu tiền, vì đình được dựng ra để che chở dân làng. Anh có cần tôi đọc lại cho anh nghe không? Tấm bảng lệ chợ còn treo ở đình đấy.

Mọi người quay lại. Một người đàn ông vừa bước lên từ một chiếc ghe lớn đậu ở bến. Ghe có mui gỗ sơn đen, hai bên mạn chất đầy những bó giấy bọc vải dầu, những thùng gỗ nhỏ đóng kín. Người ấy khoảng ba mươi hai tuổi, dáng thư sinh, áo dài vải lương màu xám tro, đầu đội khăn đóng gọn gàng, tay cầm một cuốn sổ bìa xanh. Gương mặt sáng sủa, cằm nhẵn nhụi, đôi mắt dài, cười hiền.

Gã Lựa nhìn người ấy, ngập ngừng.

– Ông là ai?

– Tôi họ Phùng, buôn giấy mực, vừa mua lại gian hàng của ông Cửu Điều ở đầu chợ. Ông hương cả quen tôi, vì tôi vừa đặt hai trăm tờ giấy hoa tiên cho đình làng viết sớ tế. – Người ấy mỉm cười. – Nếu ông hương cả biết người của ông ấy thu tiền bóng mát của cô lang đã chữa méo miệng cho ông hương sư, chắc ông ấy không vui đâu, anh Lựa.

Gã Lựa đứng đó một lúc, mặt đỏ tía. Rồi gã ném gói thuốc xuống sạp, quay lưng bỏ đi, hai thằng em lẽo đẽo theo sau.

Những người bán hàng xung quanh xì xào, rồi có người bật cười. Bà bán bánh tét bên cạnh nói to cho cả dãy nghe: "Hay! Ông Phùng chửi khéo dễ sợ!"

Người họ Phùng bước lại gần sạp. Ông ta cúi chào Sa, rất lễ phép.

– Cô lang tha lỗi, tôi xen vào chuyện không phải của mình.

– Không dám. – Sa nói. – Cảm ơn ông. Tấm bảng lệ chợ ở đình thật có ghi như thế à?

Người ấy cười.

– Thật có tấm bảng. Còn ghi gì thì tôi không biết. Chữ trên đó mờ hết rồi, gã Lựa không biết chữ, ông hương cả thì lười đọc.

Sa nhìn ông ta một lúc, rồi cô cũng phì cười, lần đầu tiên sau nhiều tháng.

– Ông Phùng nói dối giỏi quá.

– Tôi không nói dối. Tôi chỉ nói câu mà người nghe muốn tin. – Ông ta đưa tay lên che miệng, ho khẽ một tiếng. – Cô lang có thuốc ho không? Đi ghe gió sông cả tháng, tôi ho mãi không dứt.

Sa bắt mạch cho ông ta, rồi bốc ba thang. Cô gói thuốc, gấp giấy, quấn sợi lạt hai vòng, thắt nút con bướm, đặt vào tay ông ta.

Phùng nhìn gói thuốc. Ông ta xoay nó trong tay, như Chí đã xoay một gói như thế trong đêm mưa tháng Hai, hơn một năm trước, ở một căn nhà giờ đã thành tro. Rồi ông ta kéo đuôi bên trái. Nút bung ra một cái, gọn gàng.

– Nút con bướm hai vòng. – Phùng nói chậm rãi. – Lạ thật. Ở kinh thành có một hiệu thuốc buộc nút y như thế này. Bảo Hòa Đường, ở phố Hòe. Ai ở kinh mua thuốc ở đó cũng biết kéo đuôi bên trái.

Sa giữ cho tay mình không ngừng lại. Cô cầm một gói thuốc khác lên, xếp vào hàng.

– Mẹ tôi người miệt trên, mẹ tôi dạy tôi buộc. – Cô nói. – Có khi bà ấy học được ở đó.

– Có khi. – Phùng gật đầu. Ông ta buộc lại cái nút, khéo léo, đúng hai vòng, đúng hai cánh, rồi cất gói thuốc vào trong ống tay áo. – Tôi từng mua thuốc ở Bảo Hòa Đường mấy lần. Ông lang ở đấy hiền lắm. Nghe nói hiệu ấy cháy rồi, đêm loạn tháng Chín năm ngoái.

Ông ta trả tiền, cúi chào, rồi đi về phía ghe của mình. Đi được mấy bước, ông ta quay lại.

– Cô lang. Ông lang Dương ấy không chết trong đám cháy đâu. Người ta lôi ông ấy ra trước khi mái sập. Tôi nghe người ở kinh kể vậy.

Sa đứng dậy. Cái gói thuốc trong tay cô rơi xuống sạp.

– Bây giờ ông ấy ở đâu?

Phùng nhìn cô. Đôi mắt dài của ông ta nheo lại một chút, rất nhẹ, như người vừa nghe thấy một tiếng gì đó mình đã chờ.

– Cô lang không quen ông ấy cơ mà. – Ông ta nói, giọng vẫn hiền, vẫn ân cần. – Sao cô hỏi gấp thế?

— Hết chương 10 —