Người lính tháo nút

Chương 11: Người lính tháo nút

Mũi tên thứ ba găm vào vai trái Mai Viễn Chí đúng lúc con ngựa của gã trượt chân trên mép đèo Ba Khoanh, và điều cuối cùng gã nhớ được trước khi rơi là mùi hoa sói.

Gã không nhớ mình rơi bao lâu. Gã nhớ một cành thông già chìa ra từ vách đá quật vào ngực, nhớ tiếng vải áo rách, nhớ cái lạnh buốt của nước suối mùa thu đổ ập lên đầu. Rồi gã nhớ một khuôn mặt nhăn nheo, đen như gỗ mun, đội cái khăn chàm quấn cao, cúi xuống nhìn gã, nói một thứ tiếng gã không hiểu.

Người đi lấy mật ong trên núi tìm thấy gã mắc vào một đám rễ cây ven suối, cách chỗ rơi hai dặm. Ông ta với đứa con trai khiêng gã về cái lán gỗ của họ trên sườn núi. Họ nhổ mũi tên ra, đắp lên vết thương một thứ lá giã đắng nghét, và đổ cho gã uống một thứ nước sắc màu nâu đặc. Gã sốt mười ngày. Khi gã tỉnh, câu đầu tiên gã hỏi bằng tay chân, chỉ vào thắt lưng mình, là cái túi.

Ông già lấy ra cho gã. Cái túi hoa sói đã ướt sũng rồi khô lại, vải bạc thếch, nhàu nát. Nhưng cái nút con bướm bằng dây gai vẫn còn đó, hai cánh dẹp xuống, hai đuôi rủ ra.

Gã ở với họ hai tháng. Gã học được hai mươi chữ tiếng của họ, học cách tìm tổ ong trong hốc đá, học cách nhóm lửa bằng hai thanh tre. Vai gã lành, nhưng để lại một cái sẹo lồi to bằng đồng xu, và cánh tay trái không giơ được quá đầu nữa. Khi gã đi được, ông già dẫn gã đi theo một lối mòn trong rừng ba ngày, đến một khe suối, rồi chỉ về phía tây. Gã đi thêm bảy ngày nữa thì thấy lá cờ của ải Ô Lâm.

Đó là tháng Chạp năm Cảnh Thái thứ mười bốn. Một năm sau, gã vẫn ở đó.

Bây giờ gã ngồi trên một tảng đá ở đồn Khe Lạnh, ngay trên đầu con suối mà năm mười hai tuổi gã đã nằm sốt ba ngày, nhìn sương muối phủ trắng mặt thung lũng bên dưới. Tháng Mười Một năm thứ nhất Thiên Định. Trời lạnh đến mức thở ra thành khói, râu đọng sương.

Lão phó tướng Ma Đẩu leo lên tảng đá, ngồi xuống cạnh gã, thở phì phò. Lão sáu mươi tuổi, gầy đét như que củi, một mắt bị chột từ trận đánh nào đó hai mươi năm trước, nhưng mắt còn lại sáng như mắt diều hâu.

– Thằng Thìn khỏi rồi. – Lão nói. – Cái chân nó không phải cưa.

– Tốt.

– Còn mười một đứa đang sốt rét ở đồn dưới. Hai đứa không qua được đêm qua.

Chí không nói gì. Gã nhìn xuống thung lũng. Sau trận mùa thu, khi quân Khương Lô định lợi dụng triều đình rối loạn để vượt ải, khi gã dẫn bốn trăm lính chặn chúng ở đèo Hẹp ba ngày ba đêm, thì sốt rét đến. Không phải giặc, mà là sốt rét, thứ đã giết lính biên ải nhiều hơn mọi mũi tên cộng lại. Thuốc cạn từ tháng trước. Triều đình mới của Kỳ vương không gửi lên một gói nào. Không gạo, không thuốc, không áo bông. Chỉ có một đạo chiếu, gửi lên từ mùa hè, phong một ông quan người của Thái úy Ung làm Trấn thủ mới, bảo ba vạn quân Ô Lâm phải giao binh quyền.

Lão Ma Đẩu đã nhận đạo chiếu, đọc to trước ba quân, rồi hỏi ba quân có ai muốn theo ông Trấn thủ mới không. Không ai bước ra. Ông Trấn thủ mới đứng chờ ở chân ải bốn ngày, rồi quay ngựa về kinh. Từ đó, ải Ô Lâm thành một hòn đảo giữa núi, không thuộc về ai, không ai tiếp tế.

– Bọn lái muối có đến không? – Chí hỏi.

– Có. Chiều nay. Bốn con ngựa thồ. Chúng mang theo thuốc. – Lão Ma Đẩu nhìn gã bằng con mắt diều hâu. – Tao gọi mày lên là vì thế.

Gã đứng dậy, đi theo lão xuống đồn.

Bọn lái muối có ba người, người miệt dưới, nói giọng mềm và kéo dài, mặt mũi đen sạm vì nắng gió đường núi. Họ đã gỡ hàng khỏi lưng ngựa, bày trên tấm phên tre giữa sân đồn: muối đóng bao, mắm cá đựng trong hũ sành, đường thẻ, và một bao tải lớn đầy những gói thuốc giấy bản.

Chí ngồi xuống bên bao tải. Gã nhặt một gói lên.

Gói thuốc gấp vuông vức, giấy bản màu ngà, góc nào cũng thẳng. Một sợi lạt mỏng quấn quanh, hai vòng. Thắt lại thành một cái nút có hai cánh xòe ra hai bên, hai cái đuôi rủ xuống.

Gã nhìn cái nút rất lâu. Lão Ma Đẩu đứng bên cạnh, im lặng.

Rồi gã đưa tay ra, cầm lấy cái đuôi bên trái, kéo.

Nút bung ra một cái, gọn gàng, như một con bướm vỗ cánh bay đi.

Bên trong là một nắm lá thường sơn khô, mấy lát gừng, một ít vỏ quýt. Bài thuốc sốt rét. Trên mặt trong tờ giấy bản có mấy chữ viết bằng mực nho, nét nhỏ, gọn gàng: "Sắc ba bát lấy một. Uống trước cơn sốt hai canh giờ."

Chí biết chữ ấy. Không phải thứ chữ mảnh và tròn trên những ngăn kéo tủ thuốc. Chữ này cứng hơn, nhỏ hơn, nét móc ngắn và dứt khoát. Chữ này gã đã thấy trên một tờ giấy dặn cách thay băng, kẹp trong gói thuốc của Cai Sẻ, đêm tháng Hai năm ấy.

– Ai bán thuốc này? – Gã hỏi, và giọng gã khàn đến mức người lái muối phải hỏi lại.

– Dạ? À, thuốc của cô lang miệt trên ở Vàm Lác. Cô ấy bày sạp dưới gốc gáo, cạnh quán nước bà Tư Ốc. Thuốc cô ấy rẻ mà hay, gói chắc, dân buôn đường núi tụi tui ai cũng mua mang theo. Cô ấy dặn có lính trên ải ốm thì bán rẻ cho, chỉ lấy tiền vốn.

– Cô ấy... – Chí dừng lại. Gã phải nuốt một cái mới nói tiếp được. – Cô ấy ở với ai?

– Một thằng nhỏ học việc, mười mấy tuổi, lanh lắm. Với lại ở nhà bên có ông thầy đồ Hựu, người miệt trên xuống, dạy chữ cho con nít, ho quanh năm, cô ấy chữa cho ổng hoài mà không dứt. Với ông chú của ông thầy đồ, ông già không râu. Với thằng Sẻ, cháu bà Tư, hồi trước đi lính trên này.

Lão Ma Đẩu đặt bàn tay khô như cành củi lên vai Chí. Lão không nói gì, nhưng Chí nghe thấy lão thở ra một hơi dài, như người đã nín thở suốt một năm.

Thái tử còn sống. Còn ở Vàm Lác. Sa còn sống. Còn ở Vàm Lác. Gã biết điều thứ nhất quan trọng hơn. Gã là lính, gã phải biết điều thứ nhất quan trọng hơn. Nhưng đêm ấy, khi nằm trong lán, cái gã nghĩ đến không phải là Thái tử.

Gã nghĩ đến bến Vạn Thọ, đến tấm ván cầu ba bước, đến câu cô nói: "Anh muốn đốt thì anh đi theo tôi đến Vàm Lác mà lấy."

Gã nghĩ đến cái đêm ở hiệu thuốc, khi gã đứng dưới cửa sổ bếp, nghe Đới Khâm đọc nguyên văn câu làm chứng. Gã đã muốn giết người. Gã đã muốn xông vào nhà trên, bóp cổ lão thầy thuốc đứng đó để gã lạy. Gã không làm, vì Thái tử ở trên gác, vì sáu tên lính đứng ngoài bậc cửa. Rồi gã nghe lão nói dối Đới Khâm, chỉ đường đi xóm Lò Vôi, giọng vững như tượng đá. Lão nói dối để cứu Thái tử, cứu gã, cứu chính cái người vừa muốn bóp cổ lão.

Gã nghĩ đến câu lão nói: "Cha nghĩ đến con."

Một năm nay, đêm nào gã cũng nghĩ đến câu ấy. Đêm nào gã cũng tự hỏi: nếu Đới Khâm đứng trước mặt gã, mở quạt phe phẩy hai cái, và gã nghĩ đến Sa, thì gã sẽ nói gì.

Gã không biết. Gã chỉ biết gã không muốn bao giờ phải biết.

Gã móc trong ngực áo ra cái túi hoa sói. Mùi hoa đã nhạt lắm rồi, phải đưa sát lên mũi mới ngửi thấy. Gã nhìn cái nút dây gai. Rồi gã nhớ lại cái đêm ở bến sông Hàng Bè, khi cô buộc nó vào thắt lưng gã: "Đừng có kéo đuôi bên phải."

Và gã nhớ lại tất cả những lần cô nói "Anh lại kéo đuôi bên phải rồi". Ở vườn thuốc, khi gã không chờ cô nói hết câu. Ở bếp, khi gã nói "Không" trước khi cô nói xong. Lần nào cũng thế. Gã giật, nút thắt lại.

Ở bến Vạn Thọ, cô chưa nói xong. Gã đã quay đi.

Sáng hôm sau, gã tìm người lái muối già nhất.

– Bao giờ các ông xuống núi?

– Năm ngày nữa, cậu. Chờ ngựa nghỉ.

– Tôi nhờ ông mang giúp một gói. Đưa tận tay cô lang dưới gốc gáo. Đừng nói ai gửi.

Người lái muối gật đầu. Chí đi về lán. Gã lấy ra một tờ giấy bản, gấp lại thành hình vuông. Bên trong gã đặt một nhúm thứ gì đó, rồi gấp kín. Gã lấy một sợi lạt, quấn hai vòng, và bắt đầu buộc.

Gã buộc hỏng lần thứ nhất. Nút thắt chặt lại thành một cục. Gã cắt ra, buộc lại. Lần thứ hai, một cánh to một cánh nhỏ. Lần thứ ba, hai cái đuôi dài ngắn khác nhau. Một năm nay gã chỉ học cách tháo, chưa bao giờ học cách buộc. Gã buộc đến lần thứ mười một thì lão Ma Đẩu vén cửa lán bước vào, thấy gã ngồi giữa đống lạt vụn, lão đứng nhìn một lúc, rồi lặng lẽ quay ra.

Lần thứ mười hai, gã được một cái nút trông giống con bướm. Một con bướm bị gió quật, cánh lệch, đuôi xoắn, nhưng là con bướm. Gã không biết rằng gã đã buộc ngược: cái đuôi phải kéo để tháo bây giờ nằm ở bên phải.

Năm ngày sau, bọn lái muối lên đường. Trước khi đi, người lái muối già ghé vào lán, nói nhỏ với Chí:

– Cậu ơi, tui nói cậu nghe chuyện này, cậu đừng giận. Dưới Vàm Lác người ta đồn ông Phùng buôn giấy đầu chợ để ý cô lang lâu rồi. Ổng giàu, ổng có chữ, ổng tử tế với cổ lắm, ai cũng khen. Bà Tư Ốc nói có khi qua năm ổng nhờ người dạm hỏi.

Chí đứng im.

– Ông Phùng buôn giấy. – Gã nhắc lại. – Người ở đâu?

– Người miệt trên, ở kinh xuống. Nghe đâu hồi trước làm thư lại cho quan nào đó, chữ đẹp nhất vùng. Ổng viết thư thuê cho cả chợ, không lấy tiền.

Gã lái muối đi rồi, Chí vẫn đứng ở cửa lán. Gió núi thổi qua, lạnh buốt.

Thư lại. Ở kinh xuống. Chữ đẹp.

Có cái gì đó cựa quậy trong trí nhớ gã, như con cá dưới đáy ao bùn, một cái bóng tối mờ không nắm được. Mẹ gã nói gì đó, một lần, ở gian trong Bảo Hòa Đường. Gã đứng ngoài vườn, nghe vọng vào qua cửa sổ. Gã đang nhìn một bụi hoa sói, và một cô gái đang cười gã vì gã tập câu nói từ lúc gà gáy ở chuồng ngựa.

Gã không nhớ ra. Gã cố mãi mà không nhớ ra.

— Hết chương 11 —