Đường muối lên núi

Chương 16: Đường muối lên núi

– Em không đi. – Cốm nói, đứng chắn trước sạp thuốc dưới gốc gáo, hai tay khoanh trước ngực, như một ông đồ già.

Sa nhìn thằng bé. Mười lăm tuổi, cao hơn cô nửa cái đầu, giọng đã vỡ, trên mép đã lún phún một hàng lông tơ đen. Cô vẫn nhớ đêm tháng Hai năm ấy, nó lồm cồm bò ra từ sau tấm rèm cót, mắt dính ghèn, tóc dựng như tổ chim.

– Quân Thái úy sẽ xuống đây. – Cô nói. – Chúng nó sẽ hỏi cô lang miệt trên đâu. Cả chợ biết em là người của chị.

– Cả chợ cũng biết em là người nẹp chân cho thằng Út bị rắn cắn, là người bón nước cháo cho bốn mươi hai người bị tả. Chúng nó hỏi thì bà Tư bảo em là cháu bà, mồ côi, học thuốc với cô lang được mấy năm, cô lang bỏ đi đâu không biết. – Cốm hất cằm về phía mấy cái lều dịch ở đình. – Dịch chưa hết, chị Sa. Còn mười một người nằm trong lều. Chị đi, em cũng đi, thì ai đổ nước cháo?

Sa không trả lời được. Bà Tư Ốc ngồi ở quán nước bên cạnh, đang bóc khoai, không ngẩng lên, nhưng nói to cho cả hai nghe:

– Để nó ở lại. Nó lớn rồi. Tao trông nó.

Sáng hôm ấy, trước khi lên đường, Sa đưa cho Cốm cái cân tiểu ly bằng đồng của Bảo Hòa Đường, cái cân cô đã cân nén bạc của một gã cấm quân trong một đêm mưa tháng Hai.

– Bán thuốc thì cân cho đúng. Người ta trả thừa thì thối lại. Mình không nhận bố thí.

– Em biết rồi.

– Gói thuốc thì gấp cho vuông. Buộc nút...

– Kéo đuôi bên trái là bung. – Cốm nói. Giọng nó vỡ ra ở chữ cuối, như giọng cô ngày nào ở cửa sau hiệu thuốc. – Em biết rồi, chị Sa.

Bà Tư Ốc không ra bến tiễn. Đêm trước, bà gói cho mỗi người hai đòn bánh tét, nhét vào tay nải của Sa một hũ muối sả, một xấp lá chuối khô, và một cái áo bà ba cũ của bà, vải đen đã bạc.

– Trên núi lạnh. – Bà nói. – Mày mặc lót trong. Áo cũ mà ấm.

– Dì Tư...

– Đừng có khóc. Tao ghét người ta khóc trước mặt tao. – Bà quay đi, lấy chày giã sả, giã mạnh đến mức cái cối kêu côm cốp. – Mày đi rồi về. Về thì dắt cái thằng có sẹo ở cằm về ăn cơm. Tao muốn coi mặt nó cho kỹ, coi nó có xứng không.

Sa ôm lấy lưng bà từ phía sau. Bà Tư đứng yên cho cô ôm, tay vẫn cầm chày, không giã nữa.

Họ rời Vàm Lác lúc tờ mờ sáng, theo đoàn lái muối của ông già đã mang gói thuốc buộc ngược. Bảy người, năm con ngựa thồ. Thái tử ngồi trên lưng một con ngựa thồ hiền nhất, quấn chăn, ông già Ngạc đi bộ bên cạnh dắt cương. Chí và Cai Sẻ đi trước. Sa đi giữa, sau lưng là cái tráp thuốc gỗ dâu, trong ngực áo là tờ hôn thư và mẩu gỗ hình con bướm.

Đường muối bắt đầu ở bìa rừng tràm, rồi lên dần, lên dần. Nó đi qua những đồi cỏ tranh cao quá đầu người, qua những khe suối đá lởm chởm, qua những cánh rừng già mà ánh nắng không lọt xuống được. Đường hẹp, chỉ vừa một con ngựa. Có chỗ phải dắt ngựa đi men vách đá, bên dưới là vực sâu thăm thẳm, nghe tiếng suối reo mà không thấy đáy. Người lái muối già bảo đi đường này mấy trăm năm nay, năm nào cũng có người rơi xuống.

Thái tử ho dữ hơn khi lên cao. Không khí loãng, lạnh, ban ngày nắng gắt, ban đêm sương muối. Sa sắc thuốc mỗi tối, đắp ngực cho anh ta bằng lá ngải hơ nóng, bắt anh ta uống nước gừng. Ngày thứ sáu, anh ta sốt cao, họ phải dừng lại hai ngày ở một hang đá. Ngày thứ chín, cơn sốt lui. Ngày thứ mười hai, anh ta đã tự đi bộ được nửa canh giờ.

Tối nào Chí cũng ngồi canh lửa. Gã không ngủ nhiều. Gã ngồi trên một tảng đá, lưng quay vào lửa, mặt quay ra bóng tối, tay đặt trên chuôi con dao rừng. Sa biết đó là thói quen của người đã gác đêm ở biên ải hai năm.

Đêm thứ mười ba, sau khi Thái tử đã ngủ, cô mang ra cho gã một bát nước gừng nóng, rồi ngồi xuống cạnh gã.

– Anh có muốn biết Phùng nói gì không? Lúc trên ghe. Trước khi anh lên.

– Tôi nghe rồi. – Chí nói. – Tôi ở dưới mạn ghe, ngay dưới chỗ cô ngồi. Tôi nghe hết.

Cô im lặng một lúc.

– Hai chữ "ngày ấy". – Cô nói. – Cha tôi đã định nói. Rồi Đới Khâm mở quạt.

– Tôi biết.

– Tôi không xin anh tha cho cha tôi. – Sa nói. – Tôi chỉ muốn anh biết. Cha tôi không nói dối từ đầu. Cha tôi đã định nói thật. Cha tôi chỉ không nói được hết câu.

Chí cầm bát nước gừng, nhìn vào đó như nhìn vào một cái giếng.

– Cô có biết hai năm ở ải tôi đã thấy bao nhiêu người không nói được hết câu không? – Gã hỏi. – Trận đèo Hẹp, có một đứa lính mười tám tuổi, người làng bên dưới ải. Giặc bắt được nó, trói nó lên cọc trước trận, bảo nó gọi to cho cả đồn nghe rằng đường tắt qua khe Đá Đen không có người canh. Nó gọi. Nó gọi xong rồi khóc. Giặc đi đường khe Đá Đen. Tôi đã cho người phục sẵn ở đấy từ hai ngày trước, nên không sao. Nhưng nếu tôi không phục thì sao? Ba trăm người chết vì một câu của một thằng nhóc mười tám tuổi bị trói trên cọc.

– Rồi anh làm gì nó?

– Tôi cởi trói cho nó. Tôi cho nó về làng. – Chí nói. – Lão Ma Đẩu bảo tôi mềm lòng. Tôi bảo lão, nếu có ai trói mẹ tôi lên cọc trước mặt tôi, thì tôi cũng không biết tôi sẽ gọi to câu gì.

Gã uống một ngụm nước gừng. Rồi gã đặt bát xuống.

– Tôi không biết bao giờ tôi tha được cho cha cô. – Gã nói. – Nhưng tôi biết tôi không có quyền bắt ông ấy chết vì một câu mà tôi cũng có thể đã nói.

Sa không nói gì. Cô ngồi bên gã, nhìn ngọn lửa, cho đến khi nước mắt ráo trên má.

Một lúc lâu sau, Chí lục trong ngực áo, lấy ra cái túi hoa sói. Hai năm rưỡi. Vải túi đã bạc trắng, sờn rách ở một góc, phải khâu lại bằng chỉ gai thô. Cái nút con bướm bằng dây gai vẫn còn đó, đen bóng vì tay người sờ vào.

– Tôi muốn hỏi cô một chuyện. – Gã nói, và gã không nhìn cô. – Cô dạy tôi buộc được không?

Sa nhìn gã.

– Buộc gì?

– Cái nút. Tôi buộc mười hai lần mà buộc ngược. Tôi muốn buộc cho đúng một lần.

Cô bật cười. Cô không cố nhịn. Cô cười đến mức Cai Sẻ đang ngủ bên đống lửa trở mình, lẩm bẩm chửi trong mơ.

Rồi cô lấy trong tráp ra một sợi lạt, cắt làm hai. Cô đưa cho gã một sợi.

– Tay trái giữ đầu này. Quấn một vòng. Không, ngược lại. Theo chiều mặt trời mọc. Đúng. Vòng thứ hai, chui qua vòng thứ nhất. Đừng kéo. Đừng kéo! Anh lại kéo rồi.

– Tôi chưa kéo.

– Tay anh đang định kéo. Tôi thấy. – Cô đặt bàn tay mình lên tay gã, giữ lại. – Bây giờ gấp một cánh sang trái. Gấp cánh kia sang phải. Luồn đuôi bên trái qua dưới cánh trái. Bây giờ kéo. Nhẹ thôi. Bằng hai ngón.

Gã kéo. Cái nút rút lại, hai cánh xòe ra, hai cái đuôi thả xuống. Một con bướm. Cánh hơi lệch một chút, nhưng là con bướm, đậu đúng chiều.

Chí nhìn cái nút trong tay mình như nhìn một thanh kiếm quý vừa rèn xong.

– Được rồi.

– Được rồi. – Sa nói. – Bây giờ anh tháo thử. Bên nào?

– Bên trái. – Gã kéo đuôi trái. Nút bung ra một cái, gọn gàng.

Gã nhìn sợi lạt thẳng ra trên tay mình. Rồi gã nhìn cô. Dưới ánh lửa, khuôn mặt gã đen sạm, gầy, râu quai nón lởm chởm, cái sẹo ở cằm trắng ra. Nhưng khóe miệng gã đang kéo lên, cái kiểu ngố ngố mà cô đã thấy ở vườn thuốc, ở lều dịch, và đêm nay.

– Tôi buộc lại. – Gã nói. – Buộc thêm lần nữa cho nhớ.

Gã buộc lại. Lần này hai cánh đều nhau.

Hai mươi ngày sau khi rời Vàm Lác, họ thấy lá cờ ải Ô Lâm.

Lão phó tướng Ma Đẩu đón họ ở chân ải, với ba trăm lính đứng hai hàng hai bên đường. Lão bước tới, nhìn người thanh niên gầy gò đang ngồi trên lưng con ngựa thồ, rồi lão quỳ xuống, và ba trăm người lính quỳ theo, tiếng giáp sắt va nhau rào rào như mưa đá.

Đêm ấy, ở lều chỉ huy, sau khi Thái tử đã được đưa vào lều riêng, sau khi Sa đã sắc xong thuốc, Ma Đẩu gọi Chí vào. Lão vẫy cả Sa vào theo.

– Có tin từ kinh. – Lão nói, con mắt diều hâu nhìn Sa. – Người của ta trong thành gửi ra theo đường buôn. Đến chiều nay.

– Tin gì? – Chí hỏi.

– Mười ngày trước, có một chiếc ghe mũi nhọn từ phương nam về kinh, chèo ngày chèo đêm. Một người tên Phùng vào phủ Thái úy. Ngay hôm sau, Thái úy Ung cho người vào phủ Kỳ vương, bắt đi một người. – Lão nhìn Sa. – Thầy thuốc riêng của Kỳ vương. Một ông già họ Dương.

Sa đứng sững giữa lều.

– Bắt đi đâu?

– Người của ta không biết. – Ma Đẩu nói. – Chỉ biết hôm ấy Kỳ vương nổi giận, đập vỡ ba cái chén, vì không có ai sắc thuốc cho ông ta nữa. Và từ hôm ấy không ai thấy ông già họ Dương đâu nữa.

— Hết chương 16 —