Lươn làm bằng nấm

Chương 2: Lươn làm bằng nấm

Mười một giờ đêm, Tạ Duật xếp xong tấm ảnh lấy liền thứ ba trăm lẻ hai vào hộp, và nhận ra mình đang nghĩ về một con cá.

Phòng anh ở nhà nghỉ Lam Hồng, tầng ba, cửa sổ nhìn ra cái sân phơi của nhà bên cạnh. Trên giường là tập kịch bản "Lửa bếp bên sông" bản đầy đủ, hai mươi bốn tập, một nghìn một trăm trang, gáy đã sờn vì anh đọc ba lượt. Trang chín trăm sáu mươi mốt, tập hai mươi mốt, cảnh một trăm mười hai, có một dòng chỉ dẫn mà anh thuộc lòng:

"Sen lấy đũa chấm dầu ớt, vẽ một con cá nhỏ lên mặt bát cháo. Một nét cong, hai nét đuôi, một chấm mắt."

Và câu thoại của Thành ngay sau đó: "Khi nào em vẽ đủ một trăm con cá thì anh về."

Người viết những dòng ấy là bố anh, nhà biên kịch Tạ Hữu Chương. Ông viết kịch bản này trong hai năm, đóng cửa phòng làm việc, không cho ai đọc, kể cả mẹ anh. Khi hãng phim Gạo Mới mua bản quyền, ông chỉ đưa ra một yêu cầu: con trai ông phải được nhận làm thư ký trường quay. Không phải để kiếm việc cho con. Ông nói với Duật, ở ban công căn hộ tập thể Kim Liên, tay cầm chén trà đã nguội: "Con trông cái phim hộ ba. Đừng để người ta làm hỏng."

Ông không nói "hỏng" là hỏng cái gì. Ông chưa bao giờ đặt chân tới một trường quay nào quay phim của mình.

Ngày quay thứ ba, cảnh một trăm mười hai còn cách cả tháng nữa. Thế mà hôm nay một cô đạo cụ đã vẽ đúng con cá ấy lên một bát cháo, nhanh như người ta ký tên mình. Một nét cong, hai nét đuôi, một chấm mắt.

Duật ngồi dậy, khoác áo, xuống cầu thang.

Bãi quay đêm vắng ngắt. Căn nhà ông Cửu tối om, chỉ có ánh đèn vàng hắt ra từ mái hiên sau, nơi tổ đạo cụ dựng bếp. Anh nghe tiếng dao thớt trước khi thấy người.

Lam đang đứng bên bếp, tóc búi lên bằng một chiếc đũa, trước mặt bày một hàng sáu cái đĩa nhỏ như một phòng thí nghiệm. Trên mỗi đĩa là một thứ màu vàng sậm, xé sợi, nhìn thoáng qua là lươn.

– Anh tới đếm à? – Cô nói, không quay lại. – Đếm thì đếm cái nắp nồi kia kìa. Tôi lau bóng nó cả buổi sáng, đặt lên kệ sau lưng anh Kha, được mười phút đã dính bẩn.

– Tôi không ngủ được.

– Thì về đếm cừu.

Duật không về. Anh kéo một cái ghế nhựa, ngồi cách bếp hai mét, khoảng cách anh cho là an toàn với một người đang cầm dao.

– Đĩa một là nấm đùi gà. – Lam nói, như thể anh hỏi. – Xé theo thớ, ướp nước mắm, nghệ, tiêu, áp chảo cho xém mép. Thớ giống thịt lươn, nhưng màu sáng quá. Đĩa hai là nấm đùi gà phết bột than tre ở một mặt, cho giống da lươn. Đĩa ba là thịt cá lóc. Loại ngay, anh Kha mà biết là cá thì lại tưởng tượng ra con cá. Đĩa bốn là đậu phụ ép. Nhão. Đĩa năm là nấm sò. Mỏng quá, lên máy nhìn như giấy. Đĩa sáu là cái tôi đang làm.

– Đĩa sáu là gì?

– Nấm đùi gà, phết bột than tre, xào lửa thật to với mỡ hành, nghệ đâm, một chút ớt bột Nghệ An, rồi để nguội cho se mặt, sau đó hấp lại năm giây trước khi bày. – Cô gắp một sợi, giơ lên dưới ánh đèn. – Anh xem.

Duật lấy trong túi áo ra tấm ảnh chụp bát cháo năm lát lươn lúc chín giờ sáng. Anh đặt tấm ảnh cạnh đĩa sáu.

Họ cùng nhìn. Gió từ sông Lam thổi vào, mang mùi bùn và mùi lục bình.

– Màu đậm hơn một tông. – Duật nói.

– Đèn này vàng. Đèn trường quay trắng.

– Sợi dài hơn.

– Lươn mỗi con một khác.

– Chị bảo mỗi con một khác, nhưng trong phim nó là cùng một bát.

Lam đặt đũa xuống, quay hẳn người lại nhìn anh. Dưới ánh đèn vàng, mặt cô lấm tấm mồ hôi, có một vệt nghệ trên má trái như ai lấy bút dạ quang quẹt vào.

– Anh Duật, anh có biết tại sao người ta ghét anh không?

– Biết. – Anh nói thật. – Vì tôi làm đúng việc của tôi.

– Không. Vì anh chỉ nói cái sai. Anh chưa bao giờ nói cái gì đúng.

Duật nghĩ một lúc. Rồi anh cầm đôi đũa trên bàn, gắp một sợi ở đĩa sáu, cho vào miệng.

Nó mềm, hơi dai ở mép, cháy cạnh, thơm mùi nghệ và mỡ hành, có cái vị ngọt thanh của nấm nhưng lẫn trong vị mặn của nước mắm và cay của ớt bột. Anh nhai, và trong một giây anh quên mất mình đang ăn cái gì.

– Cái này đúng. – Anh nói.

Lam nhìn anh, ngờ vực, như người ta nhìn một con mèo tự nhiên biết sủa.

– Cái này đúng. – Anh nhắc lại. – Màu thì sai một tông, sợi dài hơn chừng nửa đốt ngón tay. Nhưng vị thì đúng. Nếu anh Kha ăn mà không nhìn thì sẽ không biết.

– Anh Kha không sợ vị. Anh Kha sợ nhìn.

– Thì chị đừng xé thành sợi cong. Lươn trong ảnh của tôi nằm thẳng. Nhưng trong bát anh Kha cầm lên lúc nôn có một lát cong vểnh lên như con giun. Tôi đứng ngay đấy. Anh ấy nhìn thấy cái lát cong rồi mới nôn.

Lam nhìn anh lâu hơn một chút. Rồi cô quay lại thớt, cầm dao, và bắt đầu thái nấm thành những thanh thẳng tắp.

Họ làm đến hai giờ sáng. Duật cầm ảnh, Lam cầm dao. Anh đọc màu, cô chỉnh lửa. Có lúc anh bảo đậm quá, cô bảo anh mù màu. Có lúc cô hỏi anh lươn trong ảnh dài mấy phân, anh lấy thước kẻ ra đo trên ảnh rồi nhân tỉ lệ, cô bảo anh bị bệnh. Một giờ, Cốm ngủ quên trên đống thùng các-tông ở góc hiên bị đánh thức dậy để nếm thử. Cậu nhai, nhíu mày, nhai tiếp, rồi nói:

– Giống lươn hơn cả lươn thật chị ạ.

– Thế nghĩa là sao?

– Em không biết. Nhưng mà ngon.

Hai giờ kém năm, Lam múc một bát cháo nóng, xếp năm thanh nấm vàng sậm lên trên, thẳng như những que diêm, rắc hành lá, rau răm. Cô với lấy chai dầu ớt. Rồi dừng lại. Cô nhìn Duật.

– Không có cá. – Cô nói.

– Không có cá. – Anh xác nhận.

Anh chụp một tấm ảnh. Hai người đứng nhìn tấm ảnh hiện dần lên trong tay anh như một cái gì đó vừa được sinh ra.

Sáng hôm sau, ngày quay thứ tư, lúc bảy giờ hai mươi, Cốm đánh vỡ chồng bát.

Không phải một cái. Cả chồng. Mười một cái bát sứ trắng viền xanh, loại bát men cũ mà Lam đã lùng ba ngày ở chợ đồ cũ Hà Nội mới đủ bộ. Loại bát đã xuất hiện trong mọi cú máy của cảnh mười bốn hôm qua. Cốm ôm chồng bát đi từ xe xuống, vấp đúng bậc thềm đá trước cửa nhà ông Cửu, và cả thế giới vỡ thành một tiếng loảng xoảng mà Duật nghĩ người ở bờ bên kia sông cũng nghe thấy.

Cốm ngồi giữa đống mảnh vỡ, hai tay giơ lên như đầu hàng.

Lam đứng ở cửa, nhìn đống mảnh sứ. Rồi cô nhìn Duật.

Duật biết cô đang chờ anh nói câu gì. Cô đang chờ anh nói: "Cảnh mười bốn hỏng rồi. Bát phải giống hôm qua."

Anh mở hộp ảnh, lật tới những tấm chụp cảnh mười bốn hôm qua. Mười hai tấm. Cái bát viền xanh nằm ở giữa mọi tấm.

– Chị có bát nào giống thế này không? – Anh hỏi.

– Không. Cái bộ đấy là duy nhất. Tôi mua từ một ông cụ ở Hà Nội.

– Chợ Vinh có không?

– Chợ Vinh có bát trắng. Không có viền xanh kiểu này.

Duật gập hộp ảnh lại. Anh đi vào trong, tới chỗ ông Bảo đang ngồi uống cà phê, và nói, đủ to để Lam đứng ở cửa nghe thấy, giọng đều đều như đọc thời tiết:

– Anh Bảo, cảnh mười bốn hôm qua em xem lại rồi. Tất cả các cú máy có anh Kha đều không dùng được. Có ba cú anh Kha mặt tái, hai cú anh Kha quay ra cửa sổ, một cú anh Kha nói thoại sai. Em đề nghị quay lại toàn bộ cảnh mười bốn hôm nay với cháo mới. Như thế không phải khớp với hôm qua.

Ông Bảo nhìn anh qua cặp kính, rất lâu.

– Cậu nói thật hay cậu bênh con bé đạo cụ?

– Em nói thật. Mặt anh Kha hôm qua xanh như tàu lá, anh xem lại màn hình là thấy. Không cú nào dùng được.

Ông Bảo nghĩ, rồi gật.

– Quay lại toàn bộ cảnh mười bốn. Đạo cụ, bát mới, cháo mới. Từ nay trở đi, dùng bát gì thì dùng cho đến hết phim. Cậu Duật, ghi lại.

– Dạ.

Lam đứng ở cửa. Cô không nói gì. Khi Duật đi ngang qua, cô nói rất nhỏ, gần như là nói với cái khung cửa:

– Cảm ơn.

– Tôi không bênh chị. – Duật nói. – Mặt anh Kha hôm qua đúng là xanh như tàu lá.

– Tôi biết. – Cô nói. – Nhưng anh có thể không nói.

Cô đi ra chợ Vinh lúc tám giờ, về lúc chín giờ kém mười lăm với mười hai cái bát sứ trắng trơn, loại mười lăm nghìn một cái, và một túi nấm đùi gà to tướng. Chín giờ rưỡi, cảnh mười bốn quay lại từ đầu.

Lã Minh Kha ngồi xuống trước bát cháo. Năm thanh nấm vàng sậm nằm thẳng tắp trên mặt cháo. Anh nhìn nó. Cả đoàn nhìn anh. Quang Hào đứng sau màn hình, mũ đỏ, khoanh tay.

Kha cầm thìa lên. Run một chút. Anh xúc một thìa, có một thanh nấm, đưa lên miệng.

Nhai.

Nhai.

Mắt anh mở to.

– Ơ. – Anh nói, ngoài kịch bản. – Ngon.

– Cắt! – Ông Bảo hét. – Không được nói "ơ"! Diễn lại! Nhưng mà được! Được rồi! Đạo cụ, giỏi!

Lần đầu tiên trong bốn ngày, Duật nghe ông Bảo khen ai.

Quay xong cảnh mười bốn lúc mười một giờ. Lam đang dọn bếp thì chị Hà Oanh, nhà sản xuất, đi ra sau hiên, cầm điện thoại, mặt hớn hở như vừa trúng thầu.

– Lam ơi, chị có tin vui. Cảnh bốn mươi, cái cảnh ông nhà phê bình ẩm thực ăn thử cháo ấy, anh Bảo muốn có một bát cháo lươn "chuẩn nhất xứ Nghệ" để làm mẫu cho em, quay luôn cho thật. Chị hỏi khắp nơi rồi, ai cũng bảo số một là một quán trong ngõ cạnh chợ Vinh, bà chủ bán ba chục năm, tên là… – chị nhìn điện thoại – quán bà Đào. Mai em qua đặt giúp chị ba mươi bát cho cả đoàn ăn trưa nhé, tiện chụp lại xem người ta bày bát như thế nào. Nghe nói bà ấy còn vẽ con gì lên mặt bát nữa cơ.

Cái muôi gỗ trong tay Lam rơi xuống chậu nước, tõm một tiếng.

Ở đầu hiên bên kia, Duật đang xếp ảnh vào hộp, ngẩng lên.

— Hết chương 2 —