Con cá thứ một trăm

Chương 18: Con cá thứ một trăm

Sáu giờ sáng hôm sau, khi Duật và Lam tới quán, mạ đang ngồi trên cái ghế nhựa thấp sau nồi cháo, chưa nhóm bếp, trên đùi là xấp giấy viết tay của bố anh. Đối diện mạ, ông Thìn đang lau cây kèn đồng bằng một miếng vải nỉ, chậm rãi, như mọi buổi sáng.

Cả con ngõ còn ngủ. Hàng bánh mì nhà bà Chắt chưa mở. Chỉ có tiếng gà gáy ở đâu đó sau chợ và tiếng một chiếc xe rác đi qua đầu đường.

Mạ không ngẩng lên khi họ đến. Mạ chỉ hất hàm về phía hai cái ghế. Họ ngồi.

– Đọc. – Mạ đưa xấp giấy cho Duật, mở sẵn ở một trang. – Đọc to.

Duật nhìn trang giấy. Nét chữ của bố anh, nghiêng, dày, những chỗ gạch xóa chi chít, và bên lề, nét chữ to, cứng, bằng bút bi đỏ của mạ: "Bỏ", "Dài", "Tau không nói rứa", "Được". Đây là cảnh cuối của tập hai mươi bốn. Cảnh mới. Ở bên lề cảnh này không có một chữ đỏ nào.

Anh đọc.

– "Quán cháo, buổi sáng, sau ngày Thành đi. Sen múc cháo, vẽ cá. Bát nào cũng vẽ. Khách nào cũng vẽ. Sen đếm. Đếm to, không biết là mình đang đếm to. Chín mươi tám. Chín mươi chín. Bát thứ một trăm, Sen đặt trước mặt một anh thanh niên gầy, đen, ngồi ở bàn cạnh cửa, dưới chân để một cái hộp kèn. Sen vẽ con cá. Tay run. Con cá bị lệch đuôi. Anh thanh niên nhìn con cá, nhìn Sen, rồi hỏi…"

Duật dừng lại.

– Đọc tiếp. – Mạ nói.

– "…rồi hỏi: Răng con cá ni buồn rứa? Sen nhìn con cá. Rồi Sen bật cười. Lần đầu tiên trong buổi sáng ấy."

Không ai nói gì.

Ông Thìn vẫn lau cây kèn. Miếng vải nỉ đi một vòng quanh miệng loa, rồi một vòng nữa.

– Tau không kể chuyện ni cho ai. – Mạ nói. Giọng mạ rất khẽ, khẽ như Duật chưa bao giờ nghe. – Ba mươi hai năm. Không kể cho ai. Cả con Lam không biết. Có một người hỏi tau câu đó, sáng hôm đó, đúng bát thứ trăm. Tau khóc từ sáu giờ sáng, mắt mờ hết, quán thì đông, tau không nhìn rõ mặt ai. Tau chỉ nhớ câu hỏi. Rồi tau cười. Rồi người đó trả tiền đi mất. – Mạ quay sang ông Thìn. – Ông Chương không có ở đó. Ông Chương đi tàu từ tối hôm trước. Ông Chương không biết.

Ông Thìn đặt cây kèn xuống đùi.

– Tau kể. – Ông nói. – Hôm đi câu.

– Ông kể. – Mạ nhắc lại. – Răng ông biết mà kể?

Ông Thìn nhìn vợ. Cái nhìn hiền khô của ba mươi năm.

– Thì tau ngồi đó. – Ông nói. – Bàn cạnh cửa. Cái hộp kèn để dưới chân. Mi đếm to, cả quán nghe. Tau nghe mi đếm tới chín mươi bảy thì tau đếm số người trước tau. Tau tính được bát thứ trăm là của tau.

Lam đưa tay lên bịt miệng.

– Tau ngồi chờ. – Ông Thìn nói tiếp, chậm, như kể chuyện người khác. – Mi vẽ con cá cho tau. Con cá lệch đuôi. Tau thấy nó buồn. Tau hỏi. Mi cười. Tau trả tiền, tau đi tập. Hôm đó tau thổi sai hai nốt, ông trưởng đoàn chửi.

– Ba mươi hai năm. – Mạ nói.

– Ừ.

– Răng ông không nói?

Ông Thìn nghĩ một lúc. Rồi ông nhún vai, cái nhún vai của người chưa bao giờ coi điều đó là quan trọng.

– Mi có hỏi mô. – Ông nói.

Mạ cầm cái nón lá trên bàn lên. Duật đã nghĩ mạ sẽ đập. Mạ giơ lên. Rồi mạ hạ xuống. Mạ đặt cái nón lá lên đùi ông Thìn, đè lên cây kèn, rồi mạ cúi đầu xuống cái nón, và vai mạ rung lên.

Duật không biết mạ khóc hay cười. Có lẽ cả hai. Ông Thìn đặt tay lên lưng vợ, vỗ nhẹ, đều, bốn nhịp, như nhịp thở.

Lam đứng dậy, đi ra đầu ngõ. Duật đi theo. Cô đứng dựa vào tường, cạnh hàng bánh mì chưa mở, khóc không ra tiếng. Anh không nói gì. Anh đứng cạnh cô, cho tới khi cô thôi.

Lúc họ quay lại, mạ đã nhóm bếp. Mắt mạ đỏ. Ông Thìn đang mở hộp kèn, lấy ra một cái phong bì giấy xi măng đã ngả màu, mép quăn, buộc bằng một sợi dây thun đã giòn.

– Thư. – Ông nói. – Tau chưa đốt.

Mạ nhìn cái phong bì. Rất lâu. Rồi mạ lắc đầu.

– Thư của ông Chương. Đưa ông Chương cầm về.

Bảy giờ, khi bố mẹ Duật đến quán, ông Thìn đưa cái phong bì cho bố anh. Bố anh cầm nó, nhìn nét chữ của chính mình ba mươi mốt năm trước trên mặt phong bì, rồi đưa tay định xé.

Mẹ anh giữ tay ông lại.

– Để tôi giữ. – Bà Diệp nói, cầm lấy cái phong bì, bỏ vào túi xách. – Bao giờ ông ngáy to quá, tôi lấy ra đọc to.

Ông Thìn cười thành tiếng. Mạ cũng cười. Bố Duật ngồi xuống cái bàn sát tường, mặt đỏ như gà chọi, như vừa ăn một quả ớt.

Đoàn quay ở quán của mạ năm ngày, mỗi chiều từ hai giờ, sau khi mạ dọn hàng.

Duật chụp một nghìn bốn trăm tấm ảnh. Cái bàn sát tường. Năm cái bàn nhựa. Tấm bảng nhôm sơn đè. Nồi cháo to như cái vại. Cái bát đàn men nâu mẻ miệng hình lưỡi liềm, mạ cho mượn làm đạo cụ, với điều kiện "đánh vỡ thì đền năm trăm". Mỗi cảnh xong, mạ đứng sau màn hình cạnh ông Bảo, khoanh tay, xem lại. Nếu mạ gật thì qua. Nếu mạ lắc đầu thì ông Bảo hỏi tại sao. Mạ bảo "con Sen không múc cháo kiểu đó, múc từ đáy nồi". Ông Bảo bảo quay lại. Không ai cãi.

Thảo Vi học vẽ cá với mạ suốt hai buổi tối. Đến buổi thứ hai, mạ bảo "được rồi, giống bảy phần". Vi bảo bảy phần là ít quá. Mạ bảo "tau vẽ ba mươi năm mới được mười phần, mi vẽ hai tối được bảy là giỏi rồi".

Ngày thứ bốn mươi, trời mưa.

Không phải mưa phim. Mưa thật, mưa tháng Mười ở Vinh, rả rích từ trưa, không to, không ngớt, cái thứ mưa làm mái bạt xanh của quán võng xuống và tí tách nhỏ giọt ở bốn góc. Ông Bảo nhìn trời, nhìn anh quay phim, rồi bảo:

– Quay. Cảnh cuối. Có mưa càng hay.

Đó là cảnh con cá thứ một trăm.

Quán của mạ được dựng lại thành năm chín tư. Cái quạt tai voi. Cái phích nước vỏ nhôm. Cái đài bán dẫn mà Lam tìm được ở hàng đồ cũ thứ mười hai vào ngày ba mươi tám. Mấy ông khách quen của mạ, ông Tịnh, mấy anh xe ôm, bà bán cá, mặc áo cũ, ngồi ăn cháo làm khách quần chúng, không lấy tiền. Quế ngồi ở bàn cạnh cửa, áo sơ mi cũ, tóc chải lật, dưới chân là cái hộp kèn của bọ năm chín tư.

Bà Mộng Thu ngồi ở góc quán, vai bà nội của Sen, đang ngồi nhặt rau.

Mạ đứng sau màn hình. Bọ đứng cạnh mạ, cầm ô. Bố mẹ Duật đứng phía sau, chung một cái ô khác. Lam đứng cạnh nồi cháo đạo cụ, tay cầm chai dầu ớt dự phòng. Duật đứng ngoài khung hình, cách bà Mộng Thu ba bước, như anh vẫn đứng.

– Diễn!

Thảo Vi múc cháo. Vẽ cá. Đếm.

– Chín mươi tám.

Đặt bát xuống trước ông Tịnh. Múc bát khác. Vẽ cá.

– Chín mươi chín.

Đặt bát xuống trước bà bán cá. Múc bát khác. Đi về phía bàn cạnh cửa. Đặt bát xuống trước Quế. Cầm đũa, chấm dầu ớt, vẽ cá. Tay run. Con cá bị lệch đuôi.

– Một trăm. – Vi nói, gần như thì thầm.

Quế nhìn con cá. Rồi nhìn Vi. Duật thấy mắt Quế, không phải mắt của một thằng nhóc mê đóng phim, mà là mắt của một người đang nhìn thấy một điều gì đó thật.

– Răng con cá ni buồn rứa? – Quế hỏi.

Vi nhìn con cá. Rồi Vi bật cười. Cái cười như nước mắt vỡ ra thành tiếng.

Ở góc quán, bà Mộng Thu ngẩng lên khỏi rổ rau. Đây là câu thoại cuối của bà trong phim: "Ăn đi cho nóng, cháu." Duật thuộc. Anh đã sẵn sàng nhắc.

Bà Mộng Thu mở miệng. Rồi dừng.

Duật thấy mắt bà chớp một cái, cái chớp mắt của người tìm chìa khóa trong túi mà không thấy. Anh nghiêng người về phía trước, môi đã mở để nhắc.

Nhưng bà Mộng Thu đã nói. Không phải câu trong kịch bản. Bà nhìn Vi, nhìn Quế, nhìn con cá, và nói, bằng giọng khàn của một bà già xứ Nghệ:

– Đủ trăm con rồi thì dọn quán đi con. Mai bán tiếp.

Duật đóng miệng lại.

Anh không nhắc. Anh không hô cắt. Anh đứng im ngoài khung hình, nghe tiếng mưa tí tách trên mái bạt, và anh để cho câu thoại sai ấy đi vào phim.

– Cắt! – Ông Bảo hét. Rồi ông im một lúc, rất lâu. – Được. Được rồi.

Ông quay sang Duật.

– Cậu Duật, câu cuối của cô Thu khác kịch bản phải không?

– Dạ. – Duật nói. – Khác ạ.

– Có cần quay lại không?

Duật nhìn bà Mộng Thu. Bà đang nhìn anh, không chớp mắt, cái nhìn của một người bảy mươi mốt tuổi đã đứng trước máy quay năm mươi năm và biết rõ mình vừa làm gì.

– Dạ không. – Anh nói. – Câu của cô đúng hơn.

Mạ đứng sau màn hình, không nói gì. Bọ cầm ô che cho mạ. Lúc mọi người đang dọn đồ, Duật thấy bố anh đi tới chỗ mạ, đứng cách mạ hai bước, ngoài trời mưa, không có ô.

– Chị Đào. – Bố anh nói. – Cảm ơn chị. Đã không chờ.

Mạ nhìn ông. Nước mưa nhỏ giọt từ mép ô của bọ xuống vai mạ.

– Tau có chờ. – Mạ nói. – Chờ hết một buổi sáng. – Rồi mạ quay sang bọ, kéo tay áo ông. – Về. Mưa ướt cái kèn bây giờ.

Bọ và mạ đi về dưới một cái ô. Bố Duật đứng một mình dưới mưa cho đến khi mẹ anh đi tới, giơ cái ô của bà lên che cho ông, và bảo: "Ông đứng đây cảm thì ai nấu cháo lươn tháng Chạp."

Tối hôm ấy, khi đoàn đang ăn mừng quay xong cảnh cuối, ở cái quán đã được trả lại thành quán, điện thoại của Lam rung. Duật ngồi cạnh cô, thấy cô nhìn màn hình, đứng dậy, đi ra đầu ngõ nghe.

Năm phút sau cô quay lại. Mặt cô không vui, không buồn. Mặt cô như mặt người vừa được đưa cho một cái hộp mà chưa biết nên mở hay không.

– Ai gọi thế? – Anh hỏi.

– Công ty quảng cáo ở Hà Nội. Chỗ cũ của tôi. – Cô nói. – Họ mời tôi làm trưởng nhóm. Lương gấp đôi. Họ cần trả lời trước tối mai. Bắt đầu làm từ thứ Hai.

Duật nhìn cô. Thứ Hai là ngày quay thứ bốn mươi ba. Đoàn còn phải quay tới thứ Tư mới đóng máy.

Ở sau nồi cháo, mạ đang múc thêm cho ông Bảo một bát, và Duật biết, chỉ bằng cái cách vai mạ dừng lại một nhịp, rằng mạ đã nghe.

— Hết chương 18 —