Bát cháo có cá của con

Chương 19: Bát cháo có cá của con

Bốn giờ rưỡi sáng thứ Bảy, Lam xuống bếp thì mạ đã ở đó.

Mạ ngồi trên cái ghế đẩu thấp cạnh bếp than, không nhóm lửa, không vo gạo. Nồi cháo to như cái vại vẫn úp trên giá. Mạ ngồi nhìn ra cái sân tối, nơi giàn mướp lủng lẳng những quả cuối mùa.

– Mạ dậy sớm thế.

– Tau dậy giờ ni ba chục năm. – Mạ nói. – Mi mới là đứa dậy sớm.

Lam ngồi xuống cái ghế đẩu bên cạnh. Hai mẹ con ngồi im một lúc. Ngoài ngõ có tiếng xe đạp của ông bán bánh mì rong đi qua, tiếng chuông leng keng.

– Mạ nghe rồi phải không. – Lam nói. – Tối qua. Cái điện thoại.

– Nghe.

– Con chưa trả lời họ.

– Trả lời đi. – Mạ nói. – Đi.

Lam quay sang nhìn mạ. Trong cái ánh sáng xám xanh của buổi sớm, mặt mạ mệt mỏi, có những nếp nhăn mà sáu năm trước chưa có.

– Mạ không giận à?

– Giận chi?

– Sáu năm trước con đi. Con nói câu đó. "Nấu cả đời một nồi cháo thì mạ có sướng không." – Lam nói, và nghe giọng mình run. – Con nói sai. Con biết là sai từ lúc nói. Mà con không rút lại.

Mạ im lặng. Lam đã chuẩn bị cho mạ nói "ừ, mi nói sai", hoặc mạ không nói gì, như sáu năm nay không ai nói gì.

– Tau cũng nói sai. – Mạ nói.

Lam không hiểu.

– Tau bảo "nấu cho mắt thì no được ai". – Mạ nói. – Tau sai. – Mạ quay sang nhìn cô. – Thằng Kha. Hắn sợ lươn từ bé. Hắn ăn được bát cháo của tau giữa ngõ là nhờ cái chi? Nhờ mi bảo tau xé lươn. Nhờ mi làm cái lươn nấm cho hắn ăn một tháng, cho hắn quen cái vị, cái mùi. Nhờ mi biết cái con mắt người ta sợ cái chi, thích cái chi. Tau ba chục năm nấu cháo, tau không biết cái đó. Mi biết. – Mạ ngừng một chút. – Nấu cho mắt cũng no được người ta. Tau thấy rồi.

Lam không nói được gì. Cô cúi xuống, nhìn hai bàn tay mình đặt trên đầu gối. Vệt nghệ ở kẽ ngón tay phải. Vết sẹo hình hạt gạo ở cổ tay trái.

Mạ đứng dậy. Mạ lật nồi cháo, đong gạo, vo gạo, nhóm bếp, bắc nồi nước xương đã ninh từ tối qua lên. Mạ làm mọi thứ không nói một lời, nhanh, gọn, như đã làm mười nghìn buổi sáng. Lam ngồi nhìn. Bốn mươi phút sau, khi trời đã hửng, cháo sôi lục bục. Mạ múc một bát nhỏ từ đáy nồi, xúc lươn xào từ cái chảo nhỏ, không hành, nhiều nghệ, rau răm, tiêu, đúng như hồi cô đi học.

Mạ đặt bát xuống trước mặt cô.

Rồi mạ cầm đũa, chấm dầu ớt.

Một nét cong. Hai nét đuôi. Một chấm mắt.

Lam nhìn con cá dầu ớt trên mặt bát cháo của mình. Hai mươi tám năm. Lần đầu tiên.

– Mạ…

– Hồi xưa tau bảo con nhà mình ăn vui làm chi. – Mạ nói, không nhìn cô, tay đã lại cầm muôi khuấy nồi. – Tau nói sai. Con nhà mình mới phải ăn vui.

Lam ăn bát cháo ấy rất chậm. Cô ăn vòng quanh con cá, để nó nằm nguyên trên mặt cháo cho đến thìa cuối cùng. Cô không khóc. Cô định khóc, nhưng cháo ngon quá, và cô nghĩ khóc vào bát cháo của mạ thì phí.

Bảy giờ sáng, cô gọi cho công ty quảng cáo ở Hà Nội.

– Em nhận. – Cô nói. – Nhưng em bắt đầu từ thứ Hai tuần sau nữa. Bên em còn ba ngày quay, rồi em phải ở lại dọn đồ, trả bối cảnh, trả nợ cho một quán cháo. Không thì thôi, chị tìm người khác.

Đầu dây bên kia im lặng một lúc. Rồi chị trưởng phòng cười, bảo: "Sáu năm làm với chị, đây là lần đầu tiên em ra điều kiện. Được. Thứ Hai tuần sau nữa."

Lam tắt máy, đứng dưới giàn mướp, và thấy mình nhẹ như vừa đặt xuống một cái gánh.

Ngày quay thứ bốn mươi bốn, thứ Tư, đoàn quay cảnh cuối cùng của phim.

Không phải cảnh cuối của câu chuyện. Cảnh cuối của lịch quay. Một cảnh nhỏ ở tập ba: Thành, anh nhà văn trẻ Hà Nội, lần đầu tiên ăn bát cháo lươn ở quán Sen, nói câu "ngon", rồi xin thêm bát nữa. Cảnh ấy bị dời đi dời lại ba lần, vì Kha không ăn được lươn thật, và ông Bảo nhất định không cho dùng nấm cho cảnh này. "Bát cháo đầu tiên của nó phải là bát thật."

Lần này, mạ múc. Lươn xé như sợi gà, như sáng Chủ nhật ở giữa ngõ.

Kha ngồi xuống. Không có kèn. Không có ai đếm nhịp. Anh hít vào một hơi, cầm thìa, ăn. Nhai. Nuốt. Nhìn lên Thảo Vi, mắt sáng lên đúng cái cách mà Quang Hào từng nói là đồ giả không làm được.

– Ngon. – Kha nói, đúng thoại. – Cho anh thêm bát nữa.

– Cắt! – Ông Bảo hét. Ông đứng dậy khỏi cái ghế xếp, quay về phía cả đoàn, mười bảy con người, cộng thêm tổ ánh sáng bốn người đã quay lại từ hôm thứ Sáu khi nghe tin phim chạy tiếp. – Được! Đóng máy!

Không ai hét lên. Không ai nhảy cẫng. Trong vài giây, cả quán im lặng, như người ta không tin được. Rồi Cốm là người đầu tiên, ôm lấy anh quay phim, khóc nức nở như trẻ con. Rồi bà Mộng Thu đứng dậy khỏi ghế, chống gậy, đi một vòng, ôm từng người. Rồi chị Oanh, người đã bán xe, người đã cúi đầu thật thấp trước ông chủ nhà nghỉ, ngồi thụp xuống bậc thềm quán, ôm mặt.

Duật đứng ở góc quán, cạnh tấm bảng nhôm sơn đè, gập hộp ảnh lại. Anh nhìn Lam qua cả cái quán đông người. Lam nhìn lại anh.

Họ không cần nói gì.

Ở cửa quán, bọ đang tháo cái hộp kèn cũ năm chín tư ra khỏi chân bàn đạo cụ. Quế đứng cạnh, mặt tiếc rẻ như đứa trẻ sắp bị đòi lại đồ chơi. Bọ phủi bụi cái hộp, nhìn nó một lúc, rồi đưa cho Quế.

– Cầm lấy. – Bọ nói. – Kèn trong đó cũ rồi. Tau thổi nó dở ba chục năm. Mi thổi cho nó hay lên.

Quế ôm cái hộp kèn vào ngực, đứng im. Lần đầu tiên trong hai mươi hai năm, Lam thấy thằng em mình không nói được câu nào.

Chiều hôm đó, ông Bảo nhận một cuộc điện thoại. Ông đi ra đầu ngõ nghe, nghe rất lâu, rồi quay vào, mặt không biểu hiện gì.

– Chị Oanh. – Ông nói. – Bên đài xem sáu tập đầu rồi. Cái bản dựng thô tôi gửi tuần trước ấy. Họ mua. Phát từ giữa tháng Chạp, mỗi tối một tập, để tập cuối rơi đúng vào Tết.

Chị Oanh nhìn ông. Rồi chị ngồi thụp xuống bậc thềm lần thứ hai trong ngày.

– Họ bảo, – ông Bảo nói tiếp, giọng bắt đầu run, cái giọng mà cả đoàn chưa bao giờ nghe, – họ bảo cái đoạn thằng Kha ăn cháo giữa ngõ có ba triệu người xem. Họ biết là người ta sẽ chờ phim này. Họ bảo, cái phim có cả một con ngõ đứng sau lưng thì không lo không có người xem.

Chị Oanh đi tới bức tường vôi vàng cạnh nồi cháo, nơi mạ vạch than mỗi bát một vạch. Đã kín cả một khoảng tường to bằng cái chiếu. Chị đếm. Rồi chị quay sang mạ, mở ví.

– Bác ơi, cháu trả trước một nửa…

Mạ đặt tay lên cái ví của chị, đẩy lại.

– Tết trả. – Mạ nói. – Phim lên sóng thì trả. Vạch than để đó, tau nhìn cho vui.

Tối hôm đó, hai nhà ăn cơm với nhau ở nhà Lam.

Mâm cơm trải trên chiếu, giữa gian khách, dưới bàn thờ. Mười một món. Mạ nấu bảy, bà Diệp mang từ nhà nghỉ sang bốn món mua ở chợ, gồm một đĩa nem chua Thanh Hóa mà bà khăng khăng là "của Hà Nội cũng có". Bố mẹ Duật ngồi một bên. Bọ, mạ, Quế, Lam ngồi một bên. Duật ngồi chỗ khách, như bữa cơm Chủ nhật ngày bảy.

Lần này không ai hỏi lương.

Ăn được nửa bữa, bà Diệp đặt đũa xuống.

– Chị Đào. – Bà nói. – Cỗ cưới ở Hà Nội thì phải có xôi gấc.

Lam đang uống nước, sặc. Duật đánh rơi miếng cá bống xuống chiếu.

– Cỗ cưới ở Vinh, – mạ nói, không ngẩng lên, gắp rau, – thì phải có cháo lươn. Bát mô cũng vẽ cá.

– Cháo lươn trong cỗ cưới? Ai lại ăn cháo trong cỗ cưới?

– Cỗ cưới nhà tui thì có.

– Mẹ! Mạ! – Lam và Duật nói cùng một lúc.

Hai bà mẹ quay sang nhìn hai đứa con, rồi quay lại nhìn nhau, như hai giám khảo bị thí sinh ngắt lời.

– Bọn con chưa… – Lam nói. – Bọn con mới…

– Mới chi? – Mạ hỏi.

– Mới… mới bắt đầu.

– Bắt đầu từ ngày ba. – Bà Diệp nói, rất điềm tĩnh. – Tôi đọc tấm ảnh thứ mười ba rồi. Con bé để quên trong túi áo, chị Đào giặt, chị Đào phơi, tôi đọc.

Lam quay sang mạ. Mạ gắp thêm rau, mặt tỉnh bơ.

– Tau phơi thì người ta đọc. – Mạ nói. – Tau có giấu mô.

Bọ bật cười. Bố Duật cúi gằm mặt xuống bát cơm, vai rung. Quế ôm bụng lăn ra chiếu. Duật ngồi đỏ mặt tới mang tai, tay vẫn cầm đôi đũa trơ trọi. Lam nhìn anh, rồi cũng không nhịn được nữa, cười đến chảy nước mắt.

Lúc bữa cơm đã vãn, bọ và bố Duật hẹn nhau sáng mai năm giờ ra bãi sông câu cá, "lần cuối trước khi về Hà Nội". Bà Diệp bảo ông Chương đem theo áo khoác. Mạ bảo bọ đem theo bánh mì. Hai ông già gật đầu như hai học sinh.

– Phim lên sóng tháng Chạp. – Bố Duật nói, trước khi về. – Tập cuối, chắc rơi vào tối mồng Bốn Tết.

– Mồng Bốn tau bán quán. – Mạ nói.

– Bán tới mấy giờ?

– Tới trưa.

– Phim phát tối.

Mạ nghĩ một lúc. Rồi mạ quay sang Lam.

– Tết ni mi về không?

– Con về.

– Về một mình?

Lam nhìn sang Duật. Duật đứng ở bậc cửa, cài lại cúc cổ áo theo thói quen, rồi nhìn cô, và tháo nó ra lại.

– Về hai người. – Cô nói.

— Hết chương 19 —