Chuyến ghe đêm của thằng Vẹn

Chương 10: Chuyến ghe đêm của thằng Vẹn

Ghe của dượng Hai Cẩn sơn trắng, mũi sơn đỏ, trên mũi có vẽ đôi mắt đen to như mắt cá. Mấy tuần nay ghe đậu ở cửa lạch phía bãi Đầm, phía bên kia xóm, chỗ Trà không bao giờ ra tới. Nó vô lúc bốn giờ kém mười lăm, sớm hơn mọi ghe khác, máy nổ lụp bụp, đèn bão treo đầu cột lắc lư theo sóng.

Trà đã đứng đợi ở mép nước từ ba giờ. Cô không đổ bánh sáng nay. Con Ngần với chị Sương lo lò than, giao bánh cho lò mắm bà Năm. Cô chỉ đứng đó, hai tay khoanh trước ngực, gió đêm lùa qua cái áo bà ba mỏng làm cô run.

Ghe chưa cập hẳn, một cái bóng gầy đã nhảy xuống nước tới đầu gối, kéo dây neo vô bờ. Cái bóng ôm một giỏ cá lớn, lội lên bãi, rồi đứng sững khi thấy cô.

Thằng Vẹn. Áo quần ướt sũng, tóc dính bết muối, hai bàn tay bị dây cước cứa đỏ lừ. Nó nhìn cô, rồi nhìn ra sau lưng, như tính đường chạy. Nhưng sau lưng nó là biển.

– Về nhà. – Trà nói.

– Tui chưa chia cá.

– Về nhà.

Thằng nhỏ đặt giỏ cá xuống cát. Nó đứng thẳng lên, cao hơn cô nửa cái đầu, và trong ánh đèn bão, cô thấy mặt nó đỏ lên, không phải vì xấu hổ.

– Bả hứa lo nợ. – Nó nói, giọng lớn dần. – Giờ là tháng Sáu rồi. Bả có được bao nhiêu? Một chỉ? Hai chỉ? Còn bảy, tám tháng nữa là Tết. Tui đi ghe, mỗi đêm ba chục ngàn, bả nói tui đi ghe làm chi?

– Con hứa thi.

– Thi đậu rồi sao? Thi đậu rồi tới Tết nhà vẫn mất!

Mấy người trên ghe đã ngừng tay, đứng nhìn. Một người đàn ông từ đuôi ghe bước xuống, lội nước lên bãi. Ông chừng bốn mươi lăm, người thấp, vai rộng, da đen như gỗ mun, mặc cái áo mưa nilon cũ khoác ngoài trần trụi. Ông đi thẳng tới, đứng giữa hai người.

– Chuyện gì vậy Vẹn?

– Dạ, không có gì dượng Hai.

– Không có gì sao bả ra đây đứng từ khuya? – Dượng Hai Cẩn quay sang Trà, gật đầu chào, cái gật đầu ngượng nghịu của người đàn ông ít nói. – Chị Tư.

– Anh Hai. – Trà nói. – Thằng Vẹn đi ghe với anh mấy đêm rồi?

– Sáu đêm. Nó nói nó nghỉ hè, muốn đi kiếm tiền phụ nhà.

– Nó không nghỉ hè. Lớp chín phải ôn thi tuyển. Nó trốn năm buổi rồi. Thầy nó lên nhà nói, tuần này còn vắng là gạch tên.

Dượng Hai Cẩn đứng im. Ông quay sang nhìn thằng Vẹn. Thằng nhỏ cúi mặt xuống.

– Mầy nói dượng là mầy nghỉ hè. – Ông nói, giọng không lớn, nhưng thằng Vẹn rụt cổ lại như bị đánh.

– Dạ…

Dượng Hai im một lúc lâu. Sóng đánh vô mạn ghe ì oạp. Mấy người bạn ghe đã lặng lẽ quay lại chia cá, không ai nhìn qua.

– Dượng hổng biết chữ. – Ông nói, chậm rãi. – Năm dượng bằng mầy, ba dượng kêu dượng nghỉ học theo ghe. Dượng theo ghe ba mươi năm. Dượng biết đọc gió, đọc nước, đọc trời. Mà đọc cái giấy báo tiền của bưu điện thì dượng phải nhờ dì Hai mầy đọc giùm. – Ông chìa hai bàn tay ra trong ánh đèn bão, bàn tay sần sùi, mấy đốt ngón tay sưng to như mắt tre. – Hồi má mầy còn sống, má mầy nói với dượng: anh Hai, thằng Vẹn đứa này học giỏi, anh đừng có dắt nó theo ghe. Dượng hứa với má mầy rồi.

Thằng Vẹn đứng im. Vai nó run lên.

– Mầy về đi. – Dượng Hai nói. – Tiền sáu đêm, dượng đưa dì mầy. Từ mai, mầy mà ra bến, dượng đuổi xuống.

Ông quay lưng, lội trở lại ghe. Được vài bước, ông dừng lại, không quay đầu, nói với Trà:

– Chị Tư. Chị Hai Thơm… nó hổng xấu đâu. Nó thương tụi nhỏ quá, thành ra vậy. Chị đừng giận nó.

Trà và thằng Vẹn đi về trong bóng tối, dọc theo mé nước. Trời phía đông đã bắt đầu ửng màu cá đuối. Thằng nhỏ đi trước, cái lưng gầy cong xuống.

– Tại sao con đi ghe? – Trà hỏi. – Nói thật dì nghe.

Nó đi thêm mười mấy bước nữa mới trả lời.

– Con Ngần kể rồi. – Nó nói. – Chuyện đôi bông tai.

Trà dừng lại.

– Nó kể hết. Tiệm vàng, thứ Bảy nào cũng đi, góp từng tuần. – Thằng Vẹn cũng dừng, nhưng không quay lại. – Tui đã viết thơ cho ba tui. Tui viết bả bán bông tai của má đi đánh đề. Tui viết bả đánh con Ngần, mà bả đâu có đánh. Tui viết… nhiều thứ lắm.

Giọng nó nghẹn lại.

– Giờ tui muốn phụ trả nợ. Cho bả… cho dì khỏi đi.

Trà đứng nhìn tấm lưng gầy của thằng nhỏ. Cô muốn nói nhiều thứ. Cô chọn một thứ.

– Phụ dì bằng cách thi đậu, Vẹn. Cái đó không ai làm thay con được. Còn tiền nợ, dì làm được.

Thằng Vẹn đứng im thêm một lúc, rồi gật đầu. Một cái gật đầu rất nhỏ.

Sáng hôm đó nó lên trường, ngồi vô lớp ôn, mắt đỏ kè vì thức trắng. Chiều, thầy Cường nhắn qua con Ngần: Vẹn có mặt, làm bài hình đúng hết.

Cũng chiều hôm đó, dượng Hai Cẩn ghé ngang, đặt lên tấm phản một trăm tám chục ngàn gói trong miếng lá chuối khô. Ông không ngồi, không uống nước, gật đầu một cái rồi đi. Trà cất số tiền đó riêng một góc trong hũ sành, kẹp thêm một mẩu giấy nhỏ ghi ba chữ: tiền của Vẹn.

Môn toán thì Trà không lo. Cái cô lo là môn văn.

Tối thứ Bảy tuần đó, cô ngồi xuống cạnh thằng Vẹn dưới ngọn đèn dầu, mượn tập văn của nó coi. Đề bài lần trước: "Tả cảnh một buổi sáng ở quê em". Thằng Vẹn viết được một trang rưỡi, câu nào cũng bắt đầu bằng "Quê em" và kết thúc bằng "rất đẹp". Thầy phê bốn điểm, kèm hai chữ "sáo rỗng".

– Dì hỏi con cái này. – Trà nói. – Đêm đi ghe với dượng Hai, ra tới ngoài khơi thì trời ra sao?

Thằng Vẹn ngạc nhiên ngước lên.

– Thì… tối thui.

– Tối thui là sao? Không có gì hết hả?

– Có chớ. – Nó nhíu mày, nhớ lại. – Có đèn của mấy ghe khác. Xa xa, nhỏ xíu, vàng vàng, như ai rải hột bắp trên mặt nước. Có tiếng máy ghe mình nổ, nghe lâu thì hổng nghe nữa, tới lúc tắt máy thả lưới mới giật mình vì im quá. Rồi có tiếng nước vỗ dưới đáy ghe, lạch bạch, như con chó liếm chén. Gần sáng thì lạnh, lạnh từ dưới bụng lên, mà tay thì nóng rát vì dây cước…

Nó dừng lại, vì thấy Trà đang cầm bút chì ghi lia lịa vô một tờ giấy nháp.

– Bả… dì ghi gì vậy?

Trà xoay tờ giấy lại cho nó đọc. Trên đó là nguyên văn những câu nó vừa nói.

– Đọc đi.

Thằng Vẹn đọc. Đọc xong, nó ngồi im.

– Đó là văn. – Trà nói. – Văn của con. Con đi thi, đề hỏi gì thì con nhắm mắt lại, coi trong đầu có cái gì, rồi viết đúng như con kể dì nghe. Đừng viết "rất đẹp". Viết con chó liếm chén.

Thằng Vẹn nhìn tờ giấy, rồi nhìn cô. Lần đầu tiên, khóe miệng nó nhếch lên, gần như là cười.

– Viết con chó liếm chén thì thầy cho không điểm.

– Thầy cho không điểm thì con viết thêm con cá đuối.

Ba tuần sau đó, tối nào Trà cũng ra đề cho nó. Tả cảnh bến ghe. Tả người thân. Kể một kỷ niệm đáng nhớ. Nó viết, cô đọc, cô gạch hết mọi chữ "rất đẹp", "vô cùng", "thân thương", rồi bắt nó viết lại bằng những thứ nó đã thấy, đã nghe, đã ngửi. Có những tối nó gục đầu xuống bàn, nói tui hổng viết được. Có những tối nó viết ba trang liền, chữ nghiêng nghiêng, gạch xóa chi chít. Thầy Cường chấm bài thi thử cuối cùng: sáu điểm rưỡi. Ông viết thêm bên lề: "Tiến bộ rõ. Có hình ảnh riêng."

Thằng Vẹn đem tập văn về, đặt lên tấm phản trước mặt Trà, không nói câu nào, rồi đi ra hiên. Trà mở ra coi, đọc dòng chữ đỏ, rồi gấp lại, để nguyên chỗ cũ.

Thi tuyển lớp mười diễn ra hai ngày, thứ Năm và thứ Sáu, mười sáu và mười bảy tháng Bảy, ở trường cấp ba thị trấn.

Sáng thứ Năm, Trà dậy lúc hai giờ rưỡi như mọi ngày, nhưng không ra bến. Cô nấu một nồi xôi đậu phộng, nắm thành ba vắt, gói vô lá chuối. Luộc hai cái trứng vịt. Một bịch muối mè. Một chai nước lọc đã nấu sôi để nguội. Cô gói tất cả vô cái khăn rằn, cột lại thành cái bọc vuông vức.

Thằng Vẹn đứng ở cửa, mặc áo sơ mi trắng mới mua ở chợ thị trấn, quần tây xanh đã ủi bằng bàn ủi con gà than. Tóc nó chải ướt, rẽ ngôi một bên. Nó cầm cái bọc khăn rằn, ngập ngừng.

– Dì đi với con hông?

Trà ngẩng lên. Thằng nhỏ đứng đó, gãi đầu, mặt đỏ ửng, như chính nó cũng không ngờ mình hỏi câu đó.

– Đi. – Cô nói.

Cô ngồi sau xe đạp của nó, bảy cây số đường đất đỏ rồi đường nhựa. Nó đạp không nhanh, không chậm, hai bên đường ruộng muối trắng lóa dưới nắng sớm. Không ai nói gì. Tới cổng trường, nó dựng xe, cầm bọc cơm, đi vô. Được mấy bước, nó quay lại.

– Chiều dì về trước đi. Con tự về.

– Ừ.

Nhưng chiều đó, Trà vẫn đứng dưới tán cây phượng trước cổng trường với mấy chục phụ huynh khác, cho tới khi thằng Vẹn bước ra sau buổi thi toán. Nó thấy cô, khựng lại, rồi đi tới. Nó không nói thi được hay không. Nó chỉ gật đầu một cái, và khóe miệng nó lại nhếch lên, giống như hôm nó cầm tờ giấy nháp có con chó liếm chén.

Sáng thứ Bảy, mười tám tháng Bảy, Trà đang ngồi cạo khuôn ở hiên sau một buổi bán bánh thì có hai người đi vô sân. Một người đàn bà chừng gần bốn mươi, mặc áo sơ mi xanh dương, đội nón lá, tay cầm một cuốn sổ. Đi sau là dì Hai Thơm.

– Chào chị Mận. – Người đàn bà áo xanh nói, giọng nhã nhặn nhưng dứt khoát. – Em là Ngà, chủ tịch hội phụ nữ xã. Hội có nhận được phản ánh, chị bắt cháu Ngần, mười tuổi, đi bán bánh từ ba bốn giờ sáng ở bến ghe, ngày nào cũng vậy. Em xuống đây để coi cho rõ.

— Hết chương 10 —