Muối đen dưới mương

Chương 7: Muối đen dưới mương

– Đi nghe đất. – Gia Minh nói, sáng hôm sau, khi Đe hỏi. Anh ta đang ngồi ở bậc thềm buộc lại dây giày, không ngẩng lên. – Sườn bắc có mạch khí lạ. Đêm mới nghe rõ.

– Mạch khí lạ thế nào?

– Thở. – Gia Minh thắt nút dây, kéo chặt. – Đất ở đó thở. Chậm lắm. Một hơi mất cả khắc. Tao chưa thấy chỗ đất nào như thế.

Đe nhớ cái ấm dưới đế giày hôm nó cắm lại cái cọc. Nó định nói. Rồi nó không nói. Nó không biết vì sao. Có lẽ vì Gia Minh nói câu ấy quá trơn, như một câu đã chuẩn bị sẵn từ đêm qua. Có lẽ vì chính nó cũng có một chuyện về sườn bắc mà chưa kể với ai.

Nó cũng không kể với Hoài chuyện ngọn đèn lồng.

Ngày hai mươi tám tháng Tư, Đe rèn xong cái đinh thứ hai trăm.

Nương cõng đinh xuống trấn, ba chuyến. Gia Minh đi theo, cầm tấm ván vẽ sơ đồ, đứng trên mặt đê chỉ chỗ cho dân phu cắm. Đinh cắm sâu xuống thân đê, chỉ chừa lại cái mũ khắc văn trên mặt đất. Cắm xong cái cuối cùng, Gia Minh đặt hai tay lên mũ đinh, nhắm mắt. Đe đứng gần đó thấy hai trăm cái mũ đinh chạy dọc con đê sáng lên một lượt, màu vàng đất, rồi tắt.

Dân trấn đứng xem đông nghịt hai bên đê. Có người vỗ tay. Có ông già chống gậy đi dọc đê, lấy gậy gõ gõ xuống mặt đất, nghe tiếng đất đặc lại, rồi gật gù.

Ông trưởng trấn Mạch trả nốt một trăm năm mươi viên ngay trên mặt đê, trước mặt mọi người. Đe hiểu ông cố ý làm thế. Đếm tiền công khai thì Huyền Dương có biết cũng không nói được là trấn lén lút.

Quản sự Lẫm đứng ở đầu dốc chợ, xa xa, nhìn hai trăm cái mũ đinh. Mặt gã đỏ lên, rồi tái đi. Gã không lại gần. Gã quay lưng đi thẳng vào ngoại vụ đường, đóng sầm cửa.

Tối ấy Hoài đếm tiền. Hai trăm chín mươi cộng ba trăm, trừ tiền mua cái bễ da mới, trừ gạo tẻ, muối, dầu đèn, trừ hai mươi viên mua thóc giống Bạch Châu của một lão nông ở bản trên vì giống nhà để lại không đủ. Còn năm trăm sáu mươi.

– Đầu tháng Năm gặt năm thửa. – Cô nói, lần này giọng đã có chút gì như hy vọng. – Bốn trăm cân gạo. Hai trăm viên. Nếu cơm nắm bán được như tháng Ba thì còn hơn.

Gia Minh ngồi ở góc bếp, đang gọt một cái que tre. Anh ta không nói gì. Con dao trong tay anh ta trượt, cứa vào đầu ngón tay cái. Anh ta đưa ngón tay lên miệng mút, rồi đứng dậy đi ra ngoài.

Lúa ở năm thửa trên chín dần trong những ngày đầu tháng Năm. Bông lúa trĩu xuống, hạt chuyển sang màu ngà trong. Hoài đi thăm ruộng ba lần một ngày. Cô bảo mùng sáu thì gặt.

Đêm mùng ba tháng Năm, trời không trăng.

Đe tỉnh dậy vì tiếng ngỗng.

Không phải tiếng kêu bình thường. Con Quản Gia đang rít lên, liên hồi, khàn đặc, như có ai bóp cổ nó. Tiếng kêu vọng lên từ phía ruộng. Đe vùng dậy, chạy ra sân. Trời tối như mực, chỉ có ánh sao. Nó chạy dọc bờ ruộng, vấp ngã một lần, lại chạy. Tới bờ thửa thứ nhất thì nó thấy con ngỗng.

Con ngỗng đứng ở chỗ cửa chia nước, nơi con mương rẽ nhánh từ thửa thứ nhất xuống thửa thứ hai, chỗ Gia Minh cắm ba cái đinh thành hình tam giác hồi tháng Ba. Nó xòe hai cánh, cổ vươn về phía rừng, rít lên từng hồi. Đe nhìn theo hướng ấy. Rừng tối om. Không có đèn, không có bóng người. Chỉ có tiếng lá thông xào xạc.

Nó ngửi thấy một mùi lạ. Mùi như muối rang cháy, khét, chát, lẫn mùi hăng hắc như mùi lá xoan giã.

Hoài chạy tới, rồi Nương, rồi Gia Minh, mỗi người một ngọn đèn. Ông già Khuất tới sau cùng, đi chậm, tay vịn vai Nương. Dưới ánh đèn, nước trong con mương nhánh chảy xuống thửa thứ hai có một lớp váng xám, mỏng như màng nhện, lấp lánh như bụi than.

Hoài quỳ xuống, nhúng ngón tay vào nước, đưa lên lưỡi. Cô nhổ ra ngay.

– Hắc diêm. – Cô nói. Giọng cô run. – Đóng cống! Đóng cống lại!

Nương chạy lên đỉnh đóng cống. Nhưng nước đã chảy suốt từ lúc nào không biết. Lớp váng xám đã trôi qua thửa thứ hai, thứ ba, xuống tới tận thửa thứ năm.

Sáng mùng bốn, cả tông đứng trên bờ ruộng nhìn xuống.

Thửa thứ nhất vẫn nguyên, lúa vàng ngà, trĩu bông. Bốn thửa bên dưới đen. Không phải đen như cháy. Đen như lúa bị rút hết nước từ bên trong, lá quăn lại, thân lúa teo tóp, bông lúa rủ xuống, hạt lép kẹp. Đất ruộng phủ một lớp trắng như sương muối, nhưng sờ vào thấy nhờn.

– Hắc diêm là muối các đại tông dùng để diệt cỏ trong vườn thuốc. – Hoài nói. Cô nói rất chậm, như sợ nói nhanh thì giọng sẽ vỡ. – Nó hút nước. Cỏ dại dính vào là chết trong một đêm. Lúa linh mễ cũng thế. Đất dính hắc diêm thì một vụ sau không trồng được gì.

Không ai hỏi một vụ sau là bao lâu. Ai cũng biết. Ba trăm cân gạo, trăm rưỡi viên linh thạch, nằm đen sì dưới chân họ.

Nương lội xuống thửa thứ hai. Cô ngồi xổm giữa ruộng, đặt hai bàn tay lên mặt đất nhờn, ư ử trong cổ họng cái âm trầm quen thuộc. Lần này âm ấy đứt quãng, như người hát bị nghẹn. Cô ngừng lại.

– Đất đau. – Cô nói. – Đau sâu.

Cô không khóc thành tiếng. Nhưng lúc cô đứng dậy, Đe thấy hai bên má cô ướt, và cô không đưa tay lên lau, vì tay cô dính đầy hắc diêm.

Con ngỗng Quản Gia lúc ấy đi lạch bạch từ bìa rừng về. Trong mỏ nó ngậm một mảnh vải, to bằng hai ngón tay, rách tưa ở mép. Nó đi thẳng tới chỗ ông già Khuất, nhả mảnh vải xuống chân ông, rồi đứng đó, ưỡn ngực, như người lính nộp chiến lợi phẩm.

Đe nhặt mảnh vải lên. Vải lanh dày, nhuộm màu xanh thẫm. Mép vải còn dính một vệt máu khô.

– Nó cắn được một miếng. – Hoài nói, giọng khàn đặc. – Giỏi lắm.

Rồi cô vào bếp lấy cái lọ sành nhỏ đựng muối vừng, đổ sạch, ra cạo một ít lớp trắng nhờn trên mặt thửa thứ hai cho vào, nút lá chuối, nhét vào túi áo.

Ông già Khuất cầm mảnh vải, gấp lại, bỏ vào túi áo. Ông không nói nó là màu áo của ai. Nhưng Đe nhớ ra, hôm mùng hai tháng Tư, đứng dưới gốc thị, quản sự Lẫm cũng mặc một cái áo đúng màu ấy.

Đe đi dọc con mương nhánh, xuống tới cửa chia nước. Nó ngồi xổm trước ba cái đinh trận cắm hình tam giác. Đêm qua trời tối, nó không thấy. Bây giờ nó thấy.

– Sư tỷ. – Nó gọi. – Lại đây.

Ba cái đinh trận đã bị xoay. Mỗi cái xoay một góc khác nhau, cái thứ nhất nửa vòng, cái thứ hai một phần tư, cái thứ ba trọn một vòng. Đất quanh chân đinh không bị cày xới. Không có dấu bẩy, không có vết búa.

– Không phải phá. – Gia Minh đứng sau lưng Đe, giọng khô khốc. – Là mở. Cửa chia nước này có quyết. Xoay đúng thứ tự, đúng góc, thì nước thửa thứ nhất không xuống được thửa thứ hai, mà nước từ một khe phụ bên trên thì xuống được. Ai không biết quyết mà xoay bừa thì đinh khóa lại, nước không chảy.

– Đứa nào đổ hắc diêm vào khe phụ, đứa ấy biết quyết. – Hoài đứng thẳng dậy. Cô quay lại nhìn Gia Minh. – Ai biết quyết?

– Tôi. Và chị.

– Đêm qua tôi ngủ cạnh Nương.

Nương gật đầu. Một cái gật đầu chậm và chắc.

– Tôi cũng ngủ. – Gia Minh nói. – Đe nằm ngay giường bên.

Mọi người nhìn Đe.

Đe mở miệng. Đêm qua nó tỉnh vì tiếng ngỗng, nó vùng dậy chạy ra ngoài, nó không nhìn sang giường bên cạnh. Nó không biết Gia Minh có nằm đó hay không. Nhưng mười một ngày trước, đêm hai mươi hai tháng Tư, giường bên cạnh nó trống không, và trên sườn bắc có một ngọn đèn lồng.

– Con không nhìn. – Nó nói. Đó là sự thật. Nhưng nó biết sự thật ấy không đủ, và nó thấy Hoài cũng biết thế.

Hoài nhìn nó, rồi nhìn Gia Minh, rồi quay đi.

Ông già Khuất suốt từ nãy không nói gì. Ông đứng ở bờ thửa thứ hai, nhìn xuống những khóm lúa đen. Ông đứng lâu lắm. Gió núi thổi bay vạt áo the cũ của ông, để lộ hai ống chân gầy như hai que củi. Ông cúi xuống, nhổ một khóm lúa chết, giũ đất ở rễ, cầm lên nhìn.

– Gặt được bao nhiêu thì gặt. – Ông nói. – Thửa thứ nhất gặt ngay hôm nay. Bốn thửa dưới, hạt nào còn chắc thì tuốt lấy làm cám cho ngỗng.

Rồi ông đi về phía nhà tổ. Đi được nửa đường, ông dừng lại, chống tay lên một gốc cây. Ông đứng thở. Đe thấy lưng ông còng hơn mọi ngày.

Họ gặt thửa thứ nhất suốt buổi sáng, không ai nói với ai câu nào. Buổi chiều, Hoài sai Đe dọn nhà ngang, khiêng hết chăn chiếu ra phơi nắng, vì đêm qua chạy ra ruộng, ai cũng mang bùn vào giường. Câu sai việc ấy nghe bình thường. Nhưng khi nói, cô nhìn thẳng vào mắt Đe, và nó hiểu.

Đe khiêng chăn chiếu của mình ra trước. Rồi chăn của Gia Minh. Rồi cái gối. Gối của Gia Minh là một cái gối mây nhồi rơm, đã cũ, đường đan ở một góc bị tháo ra rồi đan lại, nhưng đan lại không khít bằng chỗ khác.

Đe ngồi xuống bậc thềm, cầm cái gối. Nó nhìn ra sân. Gia Minh đang ở dưới ruộng thửa thứ nhất, cúi lưng bó lúa cùng Nương. Hoài đang đập lúa trên cái phản gỗ, lưng quay về phía nhà.

Nó gỡ góc đan.

Bên trong, giữa đám rơm, có một tờ giấy dó gấp làm tám, gấp rất gọn. Đe mở ra. Đó là một tấm bản đồ núi Chóp Nón, vẽ bằng mực tàu, nét rất mảnh, rất cẩn thận. Chín thửa ruộng. Con mương. Khe Tùng. Cái giếng sau bếp. Cái lò rèn. Và quanh chân núi, tám chấm đỏ, mỗi chấm có một ký hiệu nhỏ bên cạnh mà Đe không đọc được.

Ở góc dưới tờ bản đồ có một giọt sáp đỏ đã khô, trên mặt sáp in một con dấu nhỏ.

Hình mặt trời ba tia.

— Hết chương 7 —