Tờ cáo thị trên cổng chín đinh

Chương 1: Tờ cáo thị trên cổng chín đinh

Nhát búa thứ ba của gã áo xanh trượt khỏi mũ đinh, nện trúng ngón tay cái của chính gã, và con ngỗng xám đứng sau lưng chọn đúng lúc ấy để cắn.

Đe đứng dưới chân bậc đá, nhìn trọn cả hai việc. Gã áo xanh rú lên, ôm tay nhảy lò cò, cái mông vừa bị ngỗng ngoạm cũng phải ôm, hai tay không đủ dùng. Tờ giấy gã đang đóng dở trên cánh cổng gỗ bung một góc, phần phật trong gió núi.

– Quản Gia! Thả ra! Thả ông ấy ra!

Một cô gái chạy từ trong sân ra, áo nâu, tóc vấn gọn sau gáy, tay còn cầm cái muôi gỗ. Con ngỗng nhả miệng, ưỡn cổ kêu ba tiếng như người ta chửi đổng, rồi lạch bạch đi về phía bậc thềm, vừa đi vừa ngoái lại.

– Cô Hoài, cô phải xích nó lại! – Gã áo xanh xoa mông, mặt đỏ gay. – Tôi đi làm công vụ. Công vụ của Huyền Dương Tông. Cắn người làm công vụ là tội nặng.

– Nó là ngỗng, ông Lẫm. Nó không biết đọc chữ công vụ.

– Thế cô biết đọc thì cô đọc đi. – Gã giật tờ giấy xuống, vuốt phẳng, ấn vào tay cô. – Đọc to lên cho cả núi nghe.

Đe vẫn đứng dưới bậc. Nó mười sáu tuổi, đi bộ chín ngày từ làng Bãi Sắt, vai đeo cái tay nải với cây búa rèn của cha, đầu đội nón lá rách quai. Trong túi áo có một mảnh giấy gấp tư, đã sờn nếp vì nó giở ra đọc lại không biết bao nhiêu lần dọc đường. Chữ trên mảnh giấy viết bằng mực tàu, nét to, hơi nghiêng: "Tùng Khê Tông núi Chóp Nón thu đệ tử. Không chọn linh căn. Bao ba bữa. Bữa trưa ngày rằm có thịt."

Nó nhìn lên tấm biển trên cổng. Gỗ đã xám, chữ "Tùng Khê Tông" sơn son nhưng son bong gần hết, chỉ còn chữ "Khê" là đọc được rõ. Cánh cổng gỗ lim dày bằng gang tay, trên mặt đóng chín cái đinh đồng mũ to như nắm tay người lớn, xếp ba hàng ba. Không, tám cái. Cái giữa không có. Chỗ của nó chỉ là một lỗ tròn đen ngòm, viền gỗ quanh lỗ nhẵn bóng như có người sờ vào nhiều năm.

Cô gái tên Hoài không đọc to. Cô liếc qua tờ giấy, mắt dừng ở một dòng, môi mím lại thành một đường thẳng.

– Ba nghìn sáu trăm. – Cô nói, không ngẩng lên. – Năm ngoái thương hội Vạn Thông còn tính ba nghìn hai.

– Năm ngoái là năm ngoái. – Lẫm rút trong tay áo ra một cuộn giấy khác, dày hơn, có triện đỏ. – Tháng Mười Một năm ngoái, Huyền Dương Tông đã mua lại toàn bộ món nợ này của thương hội. Lãi tính lại theo lệ của bản tông. Hạn trả: trước giờ Ngọ ngày rằm tháng Tám năm nay, nộp tại ngoại vụ đường Huyền Dương ở trấn Bến Ghềnh. Không đủ thì núi Chóp Nón, cả nhà cửa, ruộng nương, đồ đạc trên núi, chuyển về tay bản tông để trừ nợ. Có đóng dấu của Bách Môn Hội làm chứng. Cô muốn xem dấu không?

– Không cần.

– Vậy thì tôi đóng lại. – Lẫm cầm búa, rút trong túi ra một cái đinh sắt mới. Gã nhìn quanh cánh cổng tìm chỗ, mắt dừng ở cái lỗ giữa. – Chỗ này vừa.

– Chỗ đó không đóng gì cả.

Giọng nói ấy không phải của Hoài. Nó vọng từ phía sau sân, khàn, chậm, như giọng một người vừa ngủ trưa dậy. Đe nhìn qua khe cổng. Dưới gốc cây thị già giữa sân có một cái võng gai, trên võng có một ông già gầy như que củi, râu bạc lưa thưa, tay phe phẩy một cái quạt mo cau. Ông không ngồi dậy.

– Chưởng môn Khuất. – Lẫm cúi đầu, nhưng cúi không sâu. – Tôi chỉ làm đúng phận sự.

– Phận sự của ông là đưa giấy. Giấy đưa rồi. – Ông già chỉ cái quạt về phía cái cây cột cổng bên trái. – Muốn đóng thì đóng vào cột kia. Cột ấy ta định thay từ năm ngoái.

Lẫm đứng nhìn cái lỗ giữa cổng thêm một lúc, như tiếc. Rồi gã đi sang cột trái, đóng cáo thị lên đó bằng bốn cái đinh, rồi phủi tay, quay xuống bậc, và bây giờ mới để ý thằng bé đội nón đứng chắn đường.

– Mày là ai?

– Dạ, con là Đe. Hà Văn Đe, ở làng Bãi Sắt xuôi sông Ghềnh. Con lên xin làm đệ tử.

Lẫm nhìn Đe từ đầu tới chân, nhìn cái tay nải, nhìn cán búa thò ra ngoài quấn một miếng khăn nâu bạc màu. Rồi gã cười, cái cười không ác lắm, chỉ là cái cười của người thấy ai đó vừa mua nhầm trâu.

– Làm đệ tử ở đây à? Thằng nhỏ, mày đọc tờ trên cột chưa? Rằm tháng Tám là ngọn núi này đổi chủ. Mày lên đây được ăn chừng sáu tháng cơm, rồi lại cuốn gói. Sao không lên núi Dương Phong? Huyền Dương Tông tháng Ba mở đợt thử căn.

– Con thử rồi ạ. Ở trấn Hà Khẩu, năm ngoái. Người của Huyền Dương bảo con tạp linh căn, đủ cả năm hệ, tu một năm bằng người ta tu một tháng. Họ không nhận.

– À. – Lẫm gật gù, như thể câu trả lời ấy giải thích được tất cả. Gã vỗ vai Đe một cái, đi xuống. Được bảy tám bậc, gã quay lại nói vọng lên. – Con ngỗng ấy nó cắn mông, mày nhớ đứng nghiêng người.

Đe đứng nghiêng người thật, vì con ngỗng đã quay lại, đang đi thẳng về phía nó, cổ vươn dài.

– Quản Gia, khách. – Hoài nói.

Con ngỗng dừng cách Đe nửa sải tay. Nó nghiêng đầu nhìn Đe bằng một con mắt, rồi nhìn bằng con mắt kia, rồi cúi xuống mổ một cái vào cái quai nón đang lủng lẳng, giật đứt hẳn sợi quai, ngậm nó đi mất.

Hoài thở ra. Cô cuộn tờ giấy nợ lại, nhét vào thắt lưng, rồi mới nhìn Đe cho ra nhìn.

– Mày cầm tờ chiêu đệ tử ở đâu?

Đe lấy mảnh giấy trong túi ra đưa cô. Hoài mở ra, nhìn nét chữ, và lần đầu tiên từ lúc Đe tới, mặt cô có một cái gì đó khác đi. Không hẳn là cười. Như người vừa nhai phải hạt sạn trong bát cơm của chính mình nấu.

– Sư phụ. – Cô gọi về phía cái võng. – Tờ này sư phụ dán ở đâu?

– Ở bến đò Bãi Sắt. Mười năm trước. – Ông già vẫn phe phẩy quạt. – Hồi đó ta đi xuống tận xuôi để mua sắt vụn. Hôm ấy trời đẹp, ta dán chơi một tờ.

– Mười năm trước sư phụ có đi xuống xuôi đâu. Sư phụ có đi đâu khỏi núi bao giờ.

– Thế thì ta nhớ nhầm. Có khi là nhờ người dán.

Hoài quay lại nhìn Đe. Đe biết tờ giấy ấy nó nhặt được ở đâu: dán trên vách quán nước bến đò làng nó, sau tấm lịch cũ, khi bà chủ quán gỡ lịch xuống để treo lịch mới hồi Tết. Nó đứng đọc ba lần, tới chữ "không chọn linh căn" thì đọc thêm lần thứ tư.

– Bao ba bữa thật không ạ? – Nó hỏi.

Câu hỏi ấy làm ông già trên võng bật cười. Tiếng cười của ông nghe như tiếng ống bễ thủng, khục khục ba cái rồi thành ho. Ông chống tay ngồi dậy, chậm, từng chút một, như sợ mình gãy. Ông xỏ chân vào đôi guốc mộc rồi lẹp xẹp đi ra cổng.

Lại gần, Đe mới thấy ông già hơn mình tưởng. Da mặt ông mỏng như giấy bản, thấy rõ những đường gân xanh ở thái dương. Nhưng mắt ông không đục. Mắt ông đen, sáng, và nhìn Đe như người thợ nhìn một miếng sắt mới đem ra khỏi lò, xem nó đỏ tới đâu.

– Bữa sáng cháo. Bữa trưa cơm. Bữa tối cơm nguội. Ngày rằm có thịt, nhưng mấy năm nay ngày rằm có thịt là thịt ngỗng nhà khác biếu, nhà ta không được làm thịt ngỗng nhà ta, vì ngỗng nhà ta là trưởng lão. – Ông chỉ con Quản Gia đang ngồi trên bậc thềm, mỏ vẫn ngậm sợi quai nón. – Ngoài ra, tông ta nợ ba nghìn sáu trăm linh thạch, có sáu tháng để trả, trong kho còn ba mươi bảy viên. Con có còn muốn vào không?

Ba mươi bảy viên. Ở làng Đe, một viên linh thạch hạ phẩm đổi được mười lượng bạc, bằng tiền cha nó rèn dao rựa cho cả làng hai tháng.

– Con có. – Nó nói.

– Vì sao?

Đe nghĩ một lúc. Nó có thể kể chuyện mẹ nó trước khi mất dặn nó phải tìm đường lớn. Nhưng cái nó nghĩ trong đầu lúc ấy lại là chuyện khác.

– Cái cổng nhà mình đóng đinh lệch ạ. – Nó chỉ lên cánh cổng. – Đinh ở hàng trên với đinh ở hàng dưới không thẳng nhau. Lệch chừng nửa đốt tay. Cha con mà thấy thì cha con tháo ra đóng lại. Con ở đây thì con đóng lại cho.

Ông già im một lúc. Rồi ông quay sang Hoài.

– Nó vào. Cơm tối nay thêm một bát.

– Sư phụ…

– Thêm một bát nước cũng được. Nhưng thêm.

Ông đi trở lại cái võng. Được nửa sân, ông dừng, nói mà không quay đầu lại.

– Cái cổng ấy ta đóng lệch cố ý. Con đừng đụng vào. Muốn treo nón thì treo đâu cũng được, trừ cái lỗ ở giữa.

Đe nhìn cái lỗ. Nó không có ý định treo nón vào đó. Nhưng bây giờ ông nói thế, nó lại thấy cái lỗ ấy vừa vặn kỳ lạ, tròn đều, sâu, viền gỗ nhẵn, đúng cỡ một cái đinh mũ to bằng nắm tay.

Tối hôm ấy nó ăn cơm ở gian bếp sau, ngồi trên một cái ghế đẩu ba chân. Cơm gạo tẻ độn khoai lang, rau cải luộc chấm muối vừng. Hoài xới cho nó một bát đầy, không nói gì. Ông già ăn rất ít, ăn xong thì cầm bàn cờ tướng ra hiên ngồi đánh với con ngỗng. Ông đi một nước, rồi ngồi chờ. Con ngỗng nhìn bàn cờ, rồi mổ vào một quân. Ông già cầm quân ấy lên, đặt xuống một chỗ, rồi thở dài.

– Nó thắng sư phụ à? – Đe hỏi nhỏ.

– Hai mươi năm nay chưa thua ván nào. – Hoài nói, cũng nhỏ, tay vẫn rửa bát. – Đừng hỏi sư phụ vì sao. Hỏi là sư phụ bảo con ngỗng ấy đắc đạo rồi.

– Nó đắc đạo thật ạ?

Hoài đặt cái bát cuối cùng lên rổ, quay sang nhìn nó. Bấy giờ Đe mới nhìn kỹ mặt cô. Gò má cao, da rám nắng, một vết sẹo nhỏ ở cằm như vết sứt của cái chén. Mắt cô có quầng thâm của người thức khuya lâu ngày.

– Ở đây có ba thứ thật. – Cô nói. – Món nợ là thật. Ba mươi bảy viên linh thạch là thật. Chín thửa ruộng bậc thang ngoài kia, sáu thửa khô nứt, là thật. Còn lại, mày nghe sư phụ nói gì thì chia đôi mà tin. Mai dậy lúc gà gáy. Tao đưa mày đi thử căn, rồi ra ruộng.

Cô chỉ cho nó một gian nhà ngang có sẵn chiếu với chăn bông cũ. Gian ấy có tám cái giường tre, cả tám cái đều trống, chăn chiếu cuộn gọn ở đầu giường, bụi phủ một lớp mỏng. Trên vách có những cái móc treo áo, cái nào cũng còn đề tên người bằng mực đã nhạt: Thịnh, Lộc, Sáu, Thìn, Mão, Bính… Đe đếm được mười một cái tên ở gian này. Nó không hỏi những người ấy đi đâu.

Nửa đêm nó tỉnh dậy vì lạnh. Tháng Hai trên núi, sương xuống dày, gió lùa qua khe vách như nước. Nó khoác chăn ra ngoài đi tiểu, rồi đi vòng ra cổng, không vì lý do gì, chỉ vì cái cổng lệch ấy cứ nằm trong đầu nó. Trăng mùng sáu như cái lưỡi liềm đã ngả sang phía tây, sắp lặn sau đỉnh núi. Dưới thứ ánh sáng mỏng ấy, tám cái đinh đồng trên cổng không hề phản chiếu gì. Chúng sẫm lại, như tám con mắt nhắm.

Đe đặt tay lên một cái đinh. Nó tưởng sẽ chạm vào thứ lạnh buốt như mọi miếng kim loại phơi sương. Nhưng cái đinh ấm. Không phải cái ấm của nắng còn sót lại, vì trời tối đã lâu. Cái ấm từ bên trong ra, đều, giống như khi nó áp tay lên lưng con trâu nhà hàng xóm.

Nó giữ tay ở đó. Một lúc lâu sau, dưới lòng bàn tay, cái đinh đập một cái. Chậm. Rồi rất lâu sau nữa, lại một cái.

Đe rụt tay về. Nó nhìn quanh. Sân vắng, con ngỗng ngủ trên bậc thềm, đầu rúc vào cánh. Trong gian nhà chính, ngọn đèn dầu nơi phòng ông già vẫn còn sáng.

Nó đặt tay lên cái đinh bên cạnh. Cũng ấm. Cũng đập. Chậm hơn cái trước một chút. Nó đi hết tám cái. Cái nào cũng đập, mỗi cái một nhịp riêng, nhưng nếu đứng đủ lâu, nó thấy tám nhịp ấy như đang cùng chờ một cái gì đó, một nhịp thứ chín không bao giờ tới.

Nó đưa tay về phía cái lỗ giữa. Ngón tay nó còn cách viền gỗ một đốt thì ngọn đèn trong phòng ông già tắt phụt.

— Hết chương 1 —