Mười ngày trên ủy ban xã

Chương 20: Mười ngày trên ủy ban xã

Tuệ về nhà vào một buổi chiều mưa phùn, mười ngày sau buổi sáng ở sân kho. Anh đi bộ từ ủy ban xã về, không ai đón, vì không ai biết hôm ấy anh được về.

Cái Mít nhìn thấy bố đầu tiên. Con bé đang ngồi xổm ở hiên chơi với con trâu gỗ xoan, ngẩng lên thấy bóng người ở cổng, thả rơi con trâu, chạy ào ra sân, chân đất lạch bạch trên gạch ướt.

– Bố! Bố về!

Liễn đang vo gạo ở cầu ao. Chị đứng bật dậy, rổ gạo đổ tung tóe xuống nước. Chị không chạy. Chị đứng im, hai tay ướt sũng buông thõng, nhìn chồng bế con đi qua sân, như nhìn một người chị không dám tin là thật.

Bà Cử ở trong bếp. Bà đi ra đến bậc cửa thì dừng lại, vịn tay vào khung cửa.

Tuệ đặt con xuống. Anh đứng trước mặt mẹ, cúi đầu. Bà Cử nhìn anh một lúc. Rồi bà nói, giọng như ngày thường:

– Vào thay quần áo đi. Ướt hết rồi.

Đêm ấy, Dương nghe Tuệ kể lại với cả nhà, ngồi quanh cái mâm cơm ở gian giữa. Mười ngày ở ủy ban, người ta hỏi đi hỏi lại. Người ở trên về hỏi, công an xã hỏi, người của Liên hiệp hợp tác xã hỏi. Hỏi từng đêm, từng bao, từng món nợ. Anh khai hết. Anh không giấu gì, cũng không kể thêm gì.

– Người ta bảo cháu tự khai, lại bị ép vì món nợ, thì sẽ được xem xét. – Anh nói. – Người ta cho cháu về, khi nào gọi thì lên. Cháu phải bồi hoàn phần thóc ba đêm ấy. Còn chuyện khác thì phải chờ.

– Bồi hoàn bao nhiêu? – Bà Cử hỏi.

Tuệ nói con số. Cả mâm im lặng. Con số ấy bằng giá một con lợn thịt to.

Dương đặt bát xuống.

– Quán ở bến có tiền, u ạ. – Cô nói. – Tiền may bốn chục bộ quần áo Trung thu cũng còn. Đủ.

Tuệ ngẩng lên nhìn cô. Anh định nói gì đó, nhưng bà Cử đã nói trước.

– Ừ. – Bà nói. – Thế thì nộp.

Bà gắp một miếng cá bỏ vào bát Tuệ. Rồi gắp một miếng bỏ vào bát Đằng. Rồi bà ngừng tay một lúc, như nghĩ, rồi gắp một miếng bỏ vào bát Dương.

Đó là lần đầu tiên.

Chuyện ở kho thì cả làng biết, vì cả làng đã đứng ở sân kho sáng hôm ấy.

Đoàn kiểm kê trên tỉnh về, cân lại toàn bộ thóc trong kho bằng cân của trạm đo lường mang về. Kho thừa gần hai tấn so với sổ sách, thóc dôi ra từ cái quả cân năm cân bốn lạng sau mấy vụ chưa kịp bán. Lão Đĩnh bị bắt ở một bến sông dưới xuôi, nhờ mấy thuyền vạn chài báo chỗ. Lần này lão khai hết. Lão khai mười mấy năm nay mua thóc của ông Thược, đêm nào, bao nhiêu bao, bán đi đâu. Lão không nhắc tên Tuệ nhiều. Có lẽ vì lão biết cái gốc không nằm ở người khuân.

Cuối tháng Mười âm lịch, có người trên về đưa ông Thược đi. Người ta bảo ông bị khởi tố. Nhà ông đóng cửa im ỉm. Vợ ông về bên ngoại.

Nguyệt không đi theo mẹ. Cô vẫn ở lại làng, vẫn dạy nhà trẻ. Những ngày đầu cô đi đâu cũng cúi gằm mặt, như người có lỗi. Người trong làng nhìn cô, xì xào. Rồi một buổi sáng, bà Tần đứng chặn ngay cổng nhà trẻ, nói to cho cả ngõ nghe:

– Con bé này nó đứng ra nói trước mặt bố nó, trước mặt cả làng. Bà nào ở đây dám làm thế với chồng mình thì hẵng xì xào.

Từ hôm ấy không ai xì xào nữa. Chiều nào y sĩ Tuân cũng đạp xe qua nhà trẻ, đứng ở cổng chờ Nguyệt về. Người làng nhìn thấy, cười, không nói gì.

Ban quản trị họp xã viên. Ông Bảng đứng trước cả làng, đọc biên bản kiểm kê, rồi đọc quyết định: số thóc dôi ra trong kho sẽ trả lại cho các hộ, tính theo số thóc từng hộ đã nộp ba vụ gần nhất. Cái cân bàn cũ thải đi. Hợp tác xã mua cân mới, có kiểm định, mỗi vụ thu thóc phải mang quả cân lên trạm đo lường kiểm lại. Xã viên nào muốn xem cân thì cứ xem, không cần xin.

Rồi ông đọc thêm một quyết định nữa. Bốn tạ thóc năm ngoái quy cho phụ kho Đỗ Văn Đằng là không có căn cứ. Hợp tác xã trả lại tiền bồi thường cho hộ bà Nguyễn Thị Cử.

Cả sân đình vỗ tay. Đằng đứng ở hàng sau, không vỗ tay. Anh chỉ đứng thẳng, hai tay buông xuôi, và Dương thấy anh nhắm mắt lại một lúc lâu.

Tuệ đứng lên sau đó. Không ai gọi anh. Anh tự đứng lên, từ chỗ ngồi ở góc đình, đi ra giữa, đứng trước bàn ban quản trị, quay mặt về phía cả làng.

– Cháu là Tuệ. – Anh nói. – Ba đêm cháu khuân thóc cho ông Thược. Thóc ấy là thóc của các bác, các chú, các cô, cân thiếu của từng nhà. Cháu không biết thì cháu cũng đã khuân. Cháu xin lỗi cả làng.

Anh cúi đầu, lâu, như người ta vái trước bàn thờ.

Cả đình im lặng. Có tiếng ai đó húng hắng ho. Dương nhìn quanh, thấy những khuôn mặt ngập ngừng, có người cau mày, có người quay đi.

Rồi ông Lý xóm trên, người hôm ở sân kho giơ cả hai tay lên trời mà kêu, chậm rãi đứng dậy.

– Thóc thì anh đền rồi. – Ông nói. – Lời thì anh nói rồi. Cả làng này mười mấy năm đứng nhìn cái cân ấy mà không ai mở miệng, thì cũng chẳng ai sạch hơn anh bao nhiêu. Ngồi xuống đi.

Tuệ ngồi xuống. Bà Cử, ngồi ở hàng ghế đàn bà, đưa tay lên lau mắt bằng vạt khăn.

Tiền trả lại không đủ mua một con trâu cái đang chửa như con Đốm ngày trước, vì giá trâu đã lên gấp mấy lần. Bà Cử nghe con số, gật đầu, rồi bảo Đằng mang đi mua một con nghé.

– Con Đốm thì không mua lại được. – Bà nói. – Nuôi con khác.

Cuối buổi họp, ông Bảng gọi cụ Giáp lên.

Cụ trùm vạn đi lên, chống gậy, ngơ ngác như người đi lạc vào đình làng khác. Người trên bờ nhìn cụ, im lặng.

– Cụ Giáp. – Ông Bảng nói. – Bãi bồi dưới bến Mía, chỗ dân vạn vẫn phơi lưới, xã đang làm hồ sơ giao cho các hộ vạn chài trồng màu. Hộ nào muốn nhập khẩu vào xã, lên bờ ở, thì làm giấy. Xã giải quyết. Không ai phải chờ ai nữa.

Cụ Giáp đứng im. Cụ nhìn ông Bảng, nhìn quanh đình, nhìn những khuôn mặt người trên bờ đang nhìn cụ. Râu cụ run run.

– Đời ông cụ tôi. – Cụ nói, giọng khàn đặc. – Đời ông cụ tôi chưa ai được đứng ở đây.

Rồi cụ không nói được gì nữa.

Giấy nhập khẩu của Lã Thị Rươi về vào giữa tháng Mười Một. Ông Bảng tự tay mang đến nhà bà Cử. Bà Cử cầm tờ giấy, đọc từng chữ dưới ánh đèn dầu, rồi mang vào buồng, cất vào cái tráp gỗ đựng giấy tờ của ông Hoạch, cạnh tờ giấy mua cái máy khâu năm Mậu Ngọ.

– Vụ chiêm sang năm nhà này bảy suất. – Bà nói, không nói với ai.

Đêm ấy, Đằng không trải chiếu ở gian ngoài nữa.

Giang là người không chịu ngồi yên.

Cả tháng ấy con bé đi theo Dương ra quán, ngồi cạnh cô tính tiền gạo, tiền cá, tiền củi. Nó tính nhanh hơn cô. Nó nhớ được giá từng phiên chợ, nhớ được ông khách nào nợ hai bát cơm, nhớ được thuyền buôn nào bán gạo rẻ hơn thuyền nào. Một buổi tối, nó ngồi cạnh Dương ở bậc cầu ao, cắn móng tay, rồi nói:

– Chị Rươi. Ông Bảng bảo hợp tác xã cần người làm kế toán. Ông kế toán cũ già rồi, mắt kém. Ông Bảng bảo nếu em đi học một lớp kế toán ngắn ngày trên thị trấn sau Tết, học xong về thì hợp tác xã nhận.

Con bé nhìn xuống mặt nước ao.

– Nhưng học phí. Với lại u…

– U đồng ý rồi. – Dương nói.

Giang quay phắt lại.

– Sao chị biết?

– Vì chị hỏi u rồi. – Dương nói. – U bảo, con Giang tính giỏi hơn bố nó. Bố nó ngày trước cũng muốn đi học kế toán mà không có tiền.

Giang há miệng. Rồi con bé ôm chầm lấy Dương, khóc òa lên, khóc như đứa trẻ mười tuổi, nước mắt nước mũi dính đầy vai áo cô.

Tháng Chạp, gió mùa đông bắc tràn về. Sông Cầu xuống thấp, nước trong, lạnh. Quán ở bến Mía đông nhất từ khi mở. Người ta đi chợ Tết, đi đò sang sông, ghé vào ăn bát bánh đúc nóng, uống bát chè xanh. Ông Lềnh với mấy nhà vạn chài đã bắt đầu vỡ đất trên bãi bồi, cuốc những luống đất đầu tiên để sang xuân trồng ngô, trồng đỗ.

Một buổi sáng, Dương đang đứng bếp ở quán, mở nắp nồi cá kho thì mùi cá xộc lên mũi. Cô quay đi, chạy ra sau lều, nôn khan.

Lúc cô quay vào, bà Cử đã đứng ở cửa lều. Bà ra chợ Gàu sớm, tạt qua quán lấy cái thúng. Bà nhìn cô, nhìn mặt cô tái nhợt, nhìn bàn tay cô đang ôm bụng.

Bà không hỏi gì. Bà đặt cái thúng xuống, xắn tay áo, cầm lấy cái muôi gỗ trong tay Dương.

– Mai mày nghỉ quán. – Bà nói. – Tao ra bán.

– U ơi, con không sao…

– Tao đẻ ba đứa. – Bà Cử nói, mắt nhìn vào nồi cá. – Tao biết không sao là thế nào.

Bà đảo nồi cá, nêm thêm chút nước mắm, nếm, gật gù. Rồi bà nói thêm, giọng khẽ hơn, không quay lại:

– Mày về nhà nằm đi. Tối tao nấu cháo gà cho.

Đêm ấy, khi cả nhà đã ngủ, Dương ngồi dậy, lần tay vào góc gối, chỗ cô đã khâu cái cúc đồng trở lại sau buổi sáng ở sân kho, cậy mấy mũi chỉ, lấy nó ra lần cuối. Cô nắm nó trong lòng bàn tay, nằm nghe tiếng thở đều đều của Đằng bên cạnh. Còn mười hai ngày nữa là Tết.

— Hết chương 20 —