Sân kho ngày nộp thóc mùa

Chương 18: Sân kho ngày nộp thóc mùa

Ông Thược ra khỏi cửa kho lúc trời vừa sáng rõ, phủi hai tay vào nhau. Mấy vụn trấu vàng rơi xuống từ ống tay áo sơ mi của ông.

Dương đứng ở rìa sân, cạnh mấy bao thóc của nhà, nhìn thấy những vụn trấu ấy. Cô không nói gì.

Sân kho hợp tác xã sáng mồng năm tháng Mười đông hơn bất cứ ngày thu thóc nào cô từng thấy. Người ta đến từ lúc sương còn chưa tan, xếp hàng với quang gánh, xe cút kít, xe trâu. Nhưng nhiều người không xếp hàng. Họ đứng thành từng tốp quanh cái mái tôn che cân, rì rầm. Tin đã lan khắp làng từ mấy hôm trước, không biết từ miệng ai. Có lẽ từ bà Tần. Có lẽ từ ông Tửu. Có lẽ từ chính những người thợ lò gạch đã đứng xem cái thùng nước trên cân đòn.

Ở chân đê, ngay sau dãy kho, có một hàng người đứng lặng lẽ. Đàn ông, đàn bà, trẻ con, quần áo nâu bạc, chân đất, da cháy đen. Dân vạn chài. Mười hai con thuyền, gần như không thiếu ai. Cụ Giáp đứng đầu hàng, chống cái gậy tre, râu bạc bay trong gió sớm. Người trên bờ nhìn sang họ, xì xào. Từ đời nào đến giờ, chưa ai thấy dân vạn lên đứng ở sân kho.

Dưới mái tôn, cạnh cái cân bàn, ông Bảng ngồi trên cái ghế gỗ, áo đại cán cài kín cổ. Bên cạnh ông là một người đàn ông lạ, chừng bốn mươi lăm, đeo kính trắng, mặc áo kaki, kẹp cái cặp da dưới nách. Người của Liên hiệp hợp tác xã trên tỉnh, về giám sát thu thóc. Ông Thược đứng cạnh cột cân, cái khay gỗ đựng quả cân đặt dưới chân, cười nói với ông cán bộ tỉnh như hai người quen nhau lâu năm.

Tuệ không có ở đây. Dương đã nhìn khắp sân. Không thấy.

Đằng đứng cạnh cô, im lặng. Bà Cử đứng sau, tay cầm cái nón. Giang đứng cạnh hai đứa trẻ xóm dưới, chân đặt cạnh hai cái thùng gánh nước đầy nước giếng khơi đầu xóm, nắp đậy lá chuối. Bà Sinh đứng gần mái tôn, ôm cái ca nhôm vào bụng. Ông Tửu ngồi xổm trên cái thùng tôn móp một bên của ông, cái cân đòn mới buộc trên vai.

Ông Bảng đứng dậy. Ông hắng giọng.

– Bà con xã viên. – Ông nói. Giọng ông già, nhưng còn vang. – Trước khi thu thóc vụ mùa, ban quản trị có một việc. Xưa nay xã viên có quyền xem cân. Năm nay có xã viên xin kiểm cân trước khi nộp. Tôi đồng ý. Có đồng chí cán bộ tỉnh chứng kiến.

Cả sân im phắc. Ông Thược quay sang, nụ cười vẫn còn trên môi nhưng đã cứng lại.

– Ông Bảng. – Ông nói, vẫn ôn tồn. – Cân này kiểm định rồi, có giấy. Ông làm thế trước mặt đồng chí trên tỉnh là ông không tin tôi.

– Không phải không tin. – Ông cán bộ tỉnh lên tiếng, đẩy gọng kính. – Kiểm cân thì có sao. Kiểm cho bà con yên tâm. Cân đúng thì càng tốt cho anh.

Ông Thược mím môi. Ông nhún vai, lùi lại một bước, hai tay chắp sau lưng.

– Ai kiểm?

– Cháu ạ.

Dương bước ra giữa sân. Cả trăm con mắt dồn vào cô. Có tiếng ai đó nói khẽ "con vạn nhà bà Cử", rồi một tiếng khác, to hơn, át đi:

– Cô Rươi nhà trẻ đấy!

Bà Tần. Bà đứng ở hàng đầu, chống nạnh, nhìn quanh như thách ai dám nói gì.

Dương quay sang ông cán bộ tỉnh, nói chậm, rõ, cho cả sân nghe.

– Thưa ông. Cháu không có quả cân. Cháu chỉ có nước. Một lít nước nặng một cân. Cháu nhờ bác Sinh bán dầu ở cửa hàng mua bán mang cái ca đong dầu có dấu kiểm định của nhà nước ra đây. Bác Sinh đong hai mươi ca nước giếng làng vào cái thùng này. Trước khi đổ nước, ông Thược cân cái thùng không. Đổ nước xong, ông Thược cân lại. Cân đúng thì hai lần cân phải lệch nhau đúng hai mươi cân.

Ông cán bộ tỉnh nhướng mày. Ông nhìn cô một lúc, rồi nhìn cái thùng, rồi gật đầu.

– Làm đi.

Ông Tửu đặt cái thùng tôn lên mặt cân bàn. Ông Thược bước lên, móc quả cân, gạt con mã trên đòn, cho đến khi đòn cân thăng bằng.

– Ba cân hai lạng. – Ông đọc.

Ông cán bộ tỉnh lấy trong cặp ra một quyển sổ, ghi.

Bà Sinh bước đến cạnh hai cái thùng gánh của Giang. Bà mở nắp lá chuối, nhúng cái ca nhôm xuống, múc đầy đến miệng, gạt bằng ngón tay, rồi đổ vào cái thùng tôn trên mặt cân.

– Một. – Bà nói.

Ca thứ hai.

– Hai.

Đến ca thứ năm thì có người đếm theo. Đến ca thứ mười thì cả sân đếm. Mấy chục, rồi cả trăm giọng người, đàn ông, đàn bà, trẻ con, cả hàng dân vạn đứng dưới chân đê, cùng đếm, mỗi lần bà Sinh dốc ca.

– Mười một! Mười hai!

Dương đứng im, nghe tiếng đếm vang lên quanh mình như tiếng trống. Cô nhìn sang Đằng. Anh đang đếm. Bà Cử đứng sau lưng anh, môi mấp máy, cũng đang đếm.

– Mười chín! Hai mươi!

Bà Sinh dừng tay. Bà giơ cái ca nhôm lên cao, chỉ cái dấu chì kẹp ở tay cầm cho cả sân nhìn.

– Hai mươi ca. Một ca một lít. Ca này tôi đong dầu cho cả làng mười chín năm nay. Ai bảo tôi đong thiếu thì đứng ra đây.

Không ai đứng ra.

Ông Thược bước lên lần nữa. Ông lấy quả cân trong cái khay gỗ, những quả cân gang tròn, đen, xẻ rãnh. Ông treo từng quả lên giá dưới đầu đòn, gạt con mã. Đòn cân lên xuống, lên xuống, rồi đứng yên.

Ông im lặng một lúc lâu.

– Đọc đi anh. – Ông cán bộ tỉnh nói.

– Hai mươi mốt cân tám lạng.

Cả sân lặng đi một nhịp. Rồi giọng Giang vang lên, trong và sắc như tiếng dao chặt chuối:

– Hai mươi mốt cân tám trừ ba cân hai là mười tám cân sáu! Thiếu một cân tư! Hai mươi cân nước mà cân ra có mười tám cân sáu!

Sân kho vỡ òa. Người ta nói cùng một lúc, ồn như cái chợ. Có người chen lên phía trước để nhìn cái đòn cân. Có người quay sang người bên cạnh, nhẩm đi nhẩm lại. Ông Lý xóm trên giơ cả hai tay lên trời mà kêu. Một cân tư trên hai chục cân thì một tạ thóc mất bảy cân! Nhà tôi nộp năm tạ là mất ba mươi lăm cân, năm nào cũng thế!

– Im! – Ông Bảng đập tay xuống mặt bàn. – Im để đồng chí tỉnh làm việc!

Ông Thược đã lấy lại được giọng.

– Nước khác thóc. – Ông nói, to. – Nước trong thùng sóng sánh, đòn cân không đứng. Cân bàn để cân thóc, ai mang nước ra cân.

– Thế thì cân lại bằng cân khác. – Ông cán bộ tỉnh nói.

Ông Tửu đã đứng dậy từ lúc nào. Ông tháo cái cân đòn trên vai xuống, móc nó vào một cái xà ngang của mái tôn. Đằng với một người thợ lò khiêng cái thùng tôn đầy nước, cẩn thận không để sánh ra giọt nào, móc vào cái móc cân. Ông Tửu gạt quả cân trên đòn.

– Hai mươi ba cân hai lạng. – Ông đọc. – Trừ ba cân hai cái thùng, đúng hai mươi. Cân này tôi mua hồi đầu năm, đối chiếu với cân cửa hàng mua bán rồi. Ai không tin thì lên đây mà xem.

Mấy chục người xô lên xem. Ông cán bộ tỉnh cũng đứng dậy, đến tận nơi, cúi xuống nhìn cái đòn cân đồng.

Ông Thược đứng cạnh cột cân bàn, mặt trắng bệch. Rồi ông lại cười. Nụ cười ấy bây giờ trông như vẽ lên.

– Thì cân hợp tác xã cũ rồi. – Ông nói. – Đòn mòn, dao cân mòn. Cân hai chục năm, cân sai là cân sai. Lỗi cái cân, không phải lỗi người.

– Thế thì ông cho cháu cân quả cân. – Dương nói.

Ông Thược quay phắt lại.

Dương bước đến cái khay gỗ dưới chân ông. Cô không chạm vào. Cô quay sang ông cán bộ tỉnh.

– Thưa ông, cái khay này có bốn quả năm cân. Ông cho cân từng quả một trên cân đòn của ông Tửu.

Ông cán bộ tỉnh nhìn cô một lúc, rồi gật đầu. Ông tự tay nhặt từng quả cân trong khay, đưa cho ông Tửu.

Quả thứ nhất. Năm cân.

Quả thứ hai. Năm cân.

Quả thứ ba. Ông Tửu gạt quả cân trên đòn, gạt nữa, gạt nữa. Ông nheo mắt nhìn.

– Năm cân bốn lạng. – Ông nói.

Quả thứ tư. Năm cân.

Ông cán bộ tỉnh cầm quả cân thứ ba lên, lật ngược. Dưới đáy, cái hốc hiệu chỉnh bịt chì sáng lên một vòng màu xám bạc, sáng hơn hẳn ba cái kia, mép chì còn những vết dao cạy mới.

Cả sân im phăng phắc. Ông cán bộ tỉnh nhìn cái nút chì, rồi nhìn ông Thược.

– Anh giải thích thế nào?

Ông Thược im lặng. Rồi ông nói, giọng đều, chậm:

– Quả cân ấy là quả cân nhà máy đúc, chì nhà máy bịt. Tôi nhận lại từ người thủ kho trước. Tôi không biết. Mười mấy năm tôi làm thủ kho, sổ sách tôi khớp từng cân. Kho tôi không có thóc dư. Kho tôi không mất hạt nào, trừ bốn tạ năm ngoái, mà ai lấy thì cả làng biết rồi.

Ông liếc về phía Đằng.

Mấy người trong đám đông gật gù. Có người lẩm bẩm: thì cũng có thể ông ấy không biết thật, cân của hợp tác xã từ đời nào.

Rồi từ chân đê, một giọng già khàn khàn vang lên.

– Kho không có thóc dư thì đêm mồng một tháng Tám vừa rồi, thuyền mui cót của lão Đĩnh cập bến kho chở cái gì đi? Mười bốn bao.

Cả sân quay lại. Cụ Giáp đứng ở đầu hàng dân vạn, chống gậy, râu bạc bay trong gió.

Ông Thược bật cười, lần này là tiếng cười thật.

– Dân vạn! – Ông nói, quay sang ông cán bộ tỉnh. – Đồng chí xem đấy. Dân vạn chài, ở dưới thuyền, không hộ khẩu, không ruộng nương. Bây giờ cũng lên bờ đòi làm chứng. Con gái lão Lềnh làm dâu nhà bà Cử, cả cái nhà ấy năm ngoái…

– Để cháu nói.

Giọng nói ấy từ phía cổng sân kho. Không to, nhưng cả sân nghe thấy.

Tuệ đứng ở đó, mặc cái áo bông cũ rách, người ướt sương từ đầu đến chân, như đã đứng ngoài cổng từ rất lâu.

— Hết chương 18 —