Cái cúc nhựa trắng

Chương 14: Cái cúc nhựa trắng

– U.

Bà Cử giật nảy người. Bàn tay bà nắm chặt lại, giấu cái cúc vào trong. Bà quay ra. Trong ánh sáng xám của buổi chiều mưa, mặt bà già đi mười tuổi.

Hai người nhìn nhau qua cái giường ngổn ngang quần áo. Ngoài sân, mưa rơi lộp độp trên tàu lá chuối.

– Mày giữ cái này làm gì? – Bà Cử hỏi. Giọng bà không to, không chửi. Chỉ khàn, và run.

Dương đứng ở cửa buồng. Cô có thể nói dối. Cô có thể bảo cô nhặt được ở ngoài sân, ở cầu ao. Nhưng bà Cử đã nhìn cái cúc ấy như nhìn một con rắn, và người ta không nhìn một cái cúc nhặt ở cầu ao như thế.

– Con giữ để biết ai mặc áo chồng con đêm mười tám tháng Mười. – Cô nói.

Bà Cử không trả lời. Bà nhìn cô trân trân. Rồi bà bật cười, một tiếng cười ngắn, khô khốc, như tiếng cành củi gãy.

– Mày biết rồi. – Bà nói. – Mày biết từ lâu rồi, phải không? Thằng Tuệ.

– U cũng biết.

Đó không phải câu hỏi. Dương nói ra, và nghe chính giọng mình vang lên trong căn buồng nhỏ, cô mới hiểu là mình đã biết từ lâu. Từ cái ngày bà Cử giật cái áo khỏi tay cô. Từ cái đêm cô nghe tiếng thì thầm sau cửa bếp. Từ cái nhìn bà dành cho Tuệ dưới gốc cau, như nhìn một vết thương.

Bà Cử mở bàn tay ra. Cái cúc đồng nằm giữa những đường chỉ tay sâu hoắm.

– Ngồi xuống. – Bà nói.

Dương ngồi xuống mép giường, cạnh bà, giữa đống quần áo của Rươi.

– Sáng mười chín tháng Mười. – Bà Cử nói, mắt nhìn cái cúc. – Gà gáy lần thứ hai, tao dậy nấu cám. Tao nghe tiếng thằng Tuệ ở ngoài sân. Nó đi tuần đêm về. Nó treo cái áo lên đinh, rồi chui vào buồng nó, không rửa chân rửa tay gì. Tao ra lấy cái áo đi giặt. Áo ướt sũng, ướt từ vai xuống, bùn bám đầy gấu. Trong túi áo có mấy hạt thóc. Còn ở chỗ hàng cúc thứ ba thì chỉ đứt, vải rách một miếng bằng đầu ngón tay. Cái cúc không còn.

Bà ngừng lại. Mưa ngoài sân nặng hạt hơn.

– Tao không biết nó đi đâu, làm gì. Tao không hỏi. Tao giặt cái áo, phơi trong bếp cho khô. Tao lên chợ Gàu mua một cái cúc nhựa, cái cúc trắng rẻ nhất, vì hàng kim chỉ không có cúc đồng. Tao đơm vào. Tao đơm kỹ, quấn chân cúc ba vòng. Tối thằng Đằng hết sốt, tao treo cái áo lên đinh như cũ. Không ai biết.

– Rồi kho mất thóc.

– Rồi kho mất thóc. – Bà Cử nhắm mắt lại. – Mười ngày sau. Ông Thược đến nhà, bảo chùm chìa của thằng Đằng treo trên cột, đêm mười tám thằng Đằng không đi làm. Người ta bảo nó ăn cắp. Cả làng bảo nó ăn cắp. Còn tao thì biết. Tao biết thằng Đằng nằm trong buồng run cầm cập cả đêm. Tao biết cái áo của nó đã đi đâu.

– Sao u không nói?

Bà Cử mở mắt ra. Mắt bà đỏ, nhưng khô. Có lẽ bà đã khóc hết nước mắt cho chuyện này từ chín tháng trước.

– Tao nói thì sao? – Bà hỏi. – Tao nói thì thằng Tuệ đi tù. Cái Mít hồi ấy ốm dậy chưa được bao lâu, gầy như con mèo, chưa đầy ba tuổi. Con Liễn thì không có nhà đẻ mà về. Còn thằng Đằng, người ta chỉ bắt nó thôi việc kho, bắt nhà đền thóc. Nó là thương binh. Người ta không bỏ tù nó. Nó chưa có con. Nó còn trẻ, nó còn chân tay, nó còn đóng gạch được. Một đứa mất việc, một đứa đi tù. Mày bảo tao chọn đứa nào?

Dương không trả lời.

– Tao chọn. – Bà Cử nói. – Tao là mẹ. Tao phải chọn. Tao bán con Đốm. Tao ngồi ở gốc cau khóc cả buổi chiều, cả làng tưởng tao khóc con trâu. Tao khóc thằng Đằng.

Bà cúi xuống, mân mê cái cúc đồng.

– Chín tháng nay, đêm nào nó đi lò gạch về, tao cũng nhìn cái áo trên đinh. Cái cúc nhựa trắng ấy. Tao đơm nó vào bằng chính tay tao. Đêm nào tao cũng muốn gỡ nó ra. Đêm nào tao cũng không dám.

Mưa ngoài sân đã ngớt. Nước nhỏ tong tỏng từ mái rạ xuống cái chum đặt dưới hiên.

– Còn con? – Dương hỏi. – Vì sao u ghét con?

Bà Cử quay sang nhìn cô. Cái nhìn rất lạ, như nhìn một người mà bà mới gặp lần đầu.

– Sáng hôm ấy mày cũng về. – Bà nói. – Mày về thuyền bố mày từ chiều hôm trước, vì tao chửi mày. Sáng ra mày về, mặt mày trắng như vôi, mắt mày không dám nhìn ai. Mày không dám nhìn thằng Đằng. Rồi chiều hôm ấy, bà Tần sang chơi, kể vô tình rằng đêm qua thuyền ông Lềnh lại neo dưới bến kho, chỗ nước xoáy, đêm nào lão ấy cũng neo ở đấy.

Bà Cử thở ra một hơi dài.

– Tao biết mày đã thấy cái gì. Tao không biết mày thấy bao nhiêu. Nhưng từ hôm ấy mày quay mặt vào vách, mày không nói với chồng mày một câu. Tao nhìn mày là tao thấy cái đêm ấy. Tao sợ. Tao sợ một ngày nào đó mày mở miệng. Mày mở miệng thì thằng Tuệ đi tù, mà tao thì đã bán con Đốm, đã để thằng Đằng mang tiếng, tất cả thành công cốc.

Bà dừng lại một lúc.

– Tao muốn mày đi. – Bà nói. – Mày đi thì cái đêm ấy đi theo mày. Tao chửi mày, tao bắt mày ăn sau, tao bắt mày gánh nước, tao nói với bà Tần, với cả làng, rằng con vạn mang vía nước về nhà tao. Tao làm đủ cách cho mày đi. Mày không đi.

Bà cúi xuống nhìn cái bọc vải nâu gói dở trên giường.

– Rồi mày ngã ao. Mày tỉnh dậy, mày khác hẳn. Mày luộc sắn, mày kho cá, mày sửa cái máy của ông ấy. Mày cứu cái Mít. Mày cứu thằng cháu bà Tần. Mày làm cho thằng Đằng cười. Chín tháng nay tao chưa thấy nó cười. Tao nhìn mày, tao không biết phải ghét mày hay phải lạy mày.

Giọng bà vỡ ra ở chữ cuối.

– Hôm qua ông Thược lại đến. Ông ấy đứng ở cổng, ông ấy bảo, con dâu bà thuê thuyền dân vạn xuống tận bến Đá tìm lão Đĩnh, giờ lại hay ngồi thầm thì với con Nguyệt nhà tôi. Ông ấy bảo, bà liệu mà giữ thằng Tuệ. Lão Đĩnh mà mở miệng, người lão nói đầu tiên là thằng Tuệ, không phải tôi. Bà hiểu không, bà Cử. Tôi thì có sổ sách, có cân, có ban quản trị. Thằng Tuệ thì chỉ có hai bàn tay khuân bao.

Bà Cử nắm chặt cái cúc trong tay.

– Nên tao gói quần áo cho mày. Tao định chiều nay bảo mày về thuyền. Rồi tao lật cái gối. Rồi tao thấy cái này.

Dương ngồi im. Trong đầu cô, mọi mảnh vỡ đã ghép lại với nhau. Lời thì thầm sau cửa bếp. Cái áo bị giật khỏi tay. Câu "liệu mà giữ thằng Tuệ". Cái nhìn của bà Cử dành cho đứa con cả. Một người mẹ chọn hy sinh đứa con này để giữ đứa con kia, rồi chín tháng trời không dám nhìn thẳng vào mặt đứa con mình đã hy sinh. Rồi trút cái sợ ấy, cái hối hận ấy, lên đầu đứa con dâu đứng gần nhất.

Cô không biết mình nên giận hay nên thương. Có lẽ cả hai.

Cô nghĩ đến mẹ mình, ở một kiếp khác, năm cô lên chín. Mẹ cô đứng ở cửa nhà bà ngoại ở xóm bãi sông Hồng, tay xách cái túi du lịch, nói hai chị em ở với bà cho ngoan, mẹ vào Nam làm ít năm rồi về. Mẹ cô cũng đã chọn, giữa hai đứa con với một chỗ làm đủ tiền gửi về nuôi chúng. Hai mươi ba năm, Dương chưa bao giờ hỏi mẹ vì sao. Có lẽ vì cô biết câu trả lời sẽ giống hệt câu bà Cử vừa nói.

– Anh Tuệ có biết u biết không? – Cô hỏi.

– Không. – Bà Cử lắc đầu. – Con Liễn biết. Thằng Tuệ kể với vợ nó. Con Liễn sợ quá, sang kể với tao. Tao bảo nó, không bao giờ được nói với thằng Tuệ là tao biết. Thằng Tuệ mà biết mẹ nó đã biết, đã để em nó mang tiếng, thì nó sống sao được.

Dương nhìn ra cửa sổ. Mưa đã tạnh hẳn. Nắng chiều lọt qua mây, vàng nhạt, rọi lên hàng rào dâm bụt ướt sũng.

– U ơi. – Cô nói. – U chọn một lần rồi. Con không chọn như u được.

Bà Cử quay lại.

– Mày định làm gì?

– Con không định đưa anh Tuệ đi tù. – Dương nói. – Nhưng con cũng không để anh Đằng mang tiếng nữa. Người làm ra chuyện này không phải anh Tuệ. Là ông Thược. Là cái cân của ông ấy. Cả làng này, vụ nào cũng mất sáu bảy cân trên một tạ thóc vì cái cân ấy, mà không ai biết. Con muốn cả làng biết.

– Mày làm thế nào? – Giọng bà Cử thấp hẳn xuống. – Ông ấy có ban quản trị, có sổ, có cân. Mày là đàn bà, lại là dân vạn. Ai tin mày?

– Con không cần ai tin con. – Dương nói. – Con chỉ cần cả làng nhìn thấy cái cân.

Bà Cử nhìn cô rất lâu. Rồi bà làm một việc mà Dương không ngờ tới. Bà mở bàn tay ra, đặt cái cúc đồng vào lòng bàn tay cô, rồi gập các ngón tay cô lại trên nó.

– Thế còn thằng Đằng? – Bà hỏi khẽ. – Mày có định nói với nó không? Chuyện thằng Tuệ. Chuyện tao.

Dương chưa kịp trả lời.

Cánh cửa buồng, cánh cửa liếp nan tre cô vừa đi qua và để ngỏ, khẽ kêu lên một tiếng kẹt. Không phải gió. Gió đã tạnh cùng với mưa.

Hai người đàn bà quay lại.

Đằng đứng ở đó. Anh về sớm vì lò gạch nghỉ mưa. Quần áo anh ướt sũng, bụi gạch đỏ chảy thành từng vệt trên cánh tay. Một tay anh vẫn đặt trên khung cửa, như phải vịn vào đấy mới đứng được.

Anh không nói gì. Anh không cần nói gì. Dương nhìn mặt anh, và cô biết anh đã đứng đấy từ lâu. Từ đoạn "sáng mười chín tháng Mười".

— Hết chương 14 —