Vạn chài lên bờ

Chương 16: Vạn chài lên bờ

– Anh đừng khuân. – Đằng nói.

Tuệ nhìn em trai, như không tin mình vừa nghe được câu ấy.

– Ông ấy sẽ nói chuyện năm ngoái. – Anh nói. – Ông ấy bảo thế. Mày không khuân thì tao nói.

– Ông ấy không nói đâu. – Dương lên tiếng.

Hai anh em quay sang cô.

– Ông ấy nói ra chuyện anh khuân thóc đêm mười tám thì người ta sẽ hỏi: khuân thóc ở đâu ra? Ai mở cửa kho? Ai bán cho lão Đĩnh? – Cô nói. – Ông ấy dọa anh được chín tháng vì anh sợ. Ông ấy cũng sợ, anh Tuệ ạ. Chỉ là ông ấy sợ giỏi hơn anh.

Tuệ đứng im. Sương trên tóc anh nhỏ xuống vai thành giọt.

– Anh bảo ông ấy anh trẹo lưng. – Đằng nói. – Ai nhìn anh bây giờ cũng tin anh ốm.

Chiều hôm ấy, Tuệ đến nhà ông Thược, đi lom khom, một tay chống hông. Anh về, không nói gì, chỉ gật đầu với Dương một cái. Tối hôm sau, ông Thược đạp xe ngang qua nhà bà Cử hai lần, mỗi lần đi chậm lại ở cổng, nhìn vào sân, rồi đạp đi.

Dương thì xuống bến.

Dưới bãi bồi, mười hai con thuyền vạn chài neo thành một dãy, mũi thuyền buộc vào những cái cọc tre cắm xuống bùn. Chiều ấy, theo lời ông Lềnh nhắn, người lớn của mười hai thuyền ấy đều tụ cả về thuyền ông. Họ ngồi chen chúc trong khoang và trên mũi thuyền, đàn ông ngồi xổm hút thuốc lào, đàn bà bế con, mấy ông già ngồi trên mạn. Thuyền chòng chành, nước vỗ lép bép. Mấy đứa trẻ con trần truồng ngồi vắt vẻo trên mui, nhìn xuống đám người lớn bằng những đôi mắt tròn xoe, chốc chốc lại bị mẹ quát im.

Người già nhất là cụ Giáp, trùm vạn, bảy mươi hai tuổi, râu bạc lơ thơ, mắt kéo màng. Cụ ngồi trên mũi thuyền như ngồi trên cái ghế trong đình, cái điếu cày đặt ngang đùi.

Dương kể. Cô không kể chuyện Tuệ. Cô kể chuyện cái cân, chuyện hai bao thóc bốn mươi tám thành bốn mươi lăm, chuyện con thuyền mui cót cập bến kho lúc nửa đêm, chuyện những bao tải dấu xanh.

Khi cô kể xong, trong khoang thuyền không ai nói gì. Rồi một người đàn ông trẻ, mặt đầy sẹo rỗ, nhổ toẹt một bãi nước bọt xuống sông.

– Thì sao? Thóc của người trên bờ. Cân của người trên bờ. Người trên bờ ăn của nhau, liên quan gì đến dân vạn?

Mấy người gật gù.

– Năm ngoái thằng Nổi đánh nhau với con nhà trên bờ, người ta kéo cả xóm xuống đòi đuổi thuyền mình. – Một người đàn bà nói. – Có ai trên bờ nói đỡ cho mình một câu không?

– Không có ai. – Dương nói. – Cháu biết.

Cô nhìn quanh những khuôn mặt cháy nắng, những đôi mắt đỏ vì gió sông.

– Cháu không xin các bác cãi nhau với ai. Cháu không xin các bác ra làm chứng với công an. Cháu chỉ xin một điều. Đêm mai, thuyền lão Đĩnh ngược lên. Các bác neo thuyền ở đâu thì cứ neo ở đấy, đánh lưới thì cứ đánh lưới. Nhưng các bác nhìn. Thuyền lão cập bến kho lúc mấy giờ, đi lúc mấy giờ, mấy bao xuống, ai khuân. Các bác nhớ. Thế thôi.

– Nhớ làm gì? – Người đàn ông mặt rỗ hỏi. – Nhớ rồi nói với ai? Ai tin?

– Không cần ai tin. – Dương nói. – Hôm nộp thóc mùa, cháu sẽ làm cho cả làng nhìn thấy cái cân. Hôm ấy, nếu ông Thược bảo kho không có thóc dư, không có thuyền nào cập bến đêm, thì cháu chỉ cần các bác đứng ở sân kho. Không cần nói. Đứng thôi. Để người trên bờ thấy, dân vạn cũng có mắt.

Cụ Giáp nãy giờ im lặng, rít một hơi thuốc lào thật dài, rồi thả khói ra từ từ.

– Cái con bé này. – Cụ nói, giọng khàn như mái chèo cọ vào cọc. – Cháu có biết vì sao dân vạn không có ruộng không?

– Vì không có hộ khẩu ở làng ạ.

– Vì người trên bờ bảo dân vạn sống trên nước, không cần ruộng. – Cụ nói. – Người ta bảo thế từ đời ông cụ tao. Mà chẳng ai trong dân vạn mở miệng hỏi lại vì sao. Năm nay xã chia ruộng theo khẩu, dân vạn không được một suất, cũng không ai hỏi.

Cụ đặt cái điếu cày xuống.

– Con gái ông Lềnh lên bờ làm dâu, lại muốn dân vạn mở mắt. – Cụ nói. – Được. Đêm mai tao không ngủ. Tao già rồi, đằng nào cũng không ngủ được.

Người đàn ông mặt rỗ lẩm bẩm gì đó, nhưng không cãi nữa.

Đêm hôm sau, thuyền lão Đĩnh cập bến kho lúc gần nửa đêm, đi lúc ba giờ sáng. Mười bốn bao thóc. Hai người khuân, một người là ông Thược, một người là thằng cháu con nhà em gái ông, ở làng bên. Sáng ra, thằng Nổi chạy lên kể lại với chị, kể từng chi tiết, đếm từng bao trên đầu ngón tay. Cụ Giáp ngồi trên mũi thuyền cả đêm, nó nói, không nhắm mắt lúc nào.

Dương nghe, gật đầu, rồi đi may.

Vì ngoài cái cân, cô còn bốn mươi bộ quần áo phải may xong trước rằm tháng Tám.

Ý ấy là của Nguyệt. Nhà trẻ hợp tác xã mở lại sau mùa gặt chiêm, nhờ ông Bảng xin được ít thóc của xã trả công cô nuôi, và nhờ cái tiếng của mùa trông trẻ hồi gặt chiêm. Bốn mươi đứa trẻ đến lớp. Nguyệt muốn tổ chức cho chúng một buổi Trung thu. Cô muốn mỗi đứa có một bộ quần áo mới, áo trắng quần xanh, để đứng hát dưới đèn ông sao. Ông Bảng duyệt một phần tiền từ quỹ phúc lợi, phần còn lại các nhà góp. Đơn hàng ấy về tay Dương.

Bốn mươi bộ quần áo. Một cái máy khâu. Hai mươi ngày.

Đêm đầu tiên, cô ngồi máy đến khuya, Giang đo cắt bên cạnh, Liễn ngồi đơm cúc. Đến nửa đêm, mới xong được ba bộ. Lưng cô đau như gãy, hai bắp chân cứng đờ vì đạp máy.

Đêm thứ hai, khi cô vừa ngồi xuống ghế máy, có người đứng sau lưng cô.

Bà Cử.

Từ cái chiều mưa ấy, bà Cử gần như không nói một câu nào với ai. Đằng đi lò gạch về, ăn cơm, ngủ ở gian ngoài, không nói với mẹ. Tuệ đi gánh thuê, về thì ngồi một mình ở bậc hiên đến khuya. Bữa cơm nhà bà Cử im lặng như bữa cơm có đám.

Bà Cử đứng sau lưng Dương, nhìn tấm vải trắng đang nằm dưới chân vịt máy.

– Đứng dậy. – Bà nói.

Dương đứng dậy. Bà Cử ngồi xuống ghế máy, đặt chân lên bàn đạp. Bà không hỏi may gì, may thế nào. Bà cầm mảnh áo Giang đã cắt, lật lên nhìn một lần, rồi bắt đầu đạp. Máy chạy. Tạch tạch tạch tạch. Đều như mưa trên mái tôn, đều hơn hẳn khi Dương đạp.

– Mày cắt. – Bà nói, không ngẩng lên. – Tao may. Con Giang đo. Con Liễn đơm cúc. Bốn người thì hai mươi ngày xong.

Thế là họ làm. Bốn người đàn bà trong cái gian nhà lợp rạ, dưới ngọn đèn dầu vặn to hết cỡ. Bà Cử may nhanh như gió, đường chỉ thẳng tắp. Đến tối thứ ba, bà chỉ cho Dương cách may lộn mép cho đường may bên trong khỏi xơ, cách cắt vải chéo để cổ áo không vặn. Bà nói rất ít, chỉ đủ câu. Nhưng bà nói.

Đến đêm thứ năm, Đằng đi lò gạch về muộn. Anh đứng ở cửa, nhìn bốn người đàn bà ngồi quanh ngọn đèn. Nhìn mẹ mình ngồi máy, lưng còng, mắt nheo nheo nhìn đường kim.

Anh đi xuống bếp. Một lúc sau, anh mang lên một bát nước chè nóng, đặt lên mép bàn máy, cạnh tay bà Cử.

Bà Cử dừng đạp. Bà nhìn bát chè. Rồi bà ngẩng lên nhìn con trai.

Đằng không nói gì. Anh quay đi, trải chiếu nằm ở gian ngoài.

Bà Cử cầm bát chè lên, hai tay ôm lấy, uống từng ngụm nhỏ. Dương thấy hai vai bà run lên. Bà uống hết, đặt bát xuống, rồi đạp máy tiếp. Đường chỉ vẫn thẳng tắp.

Ông Thược thì không chịu ngồi yên.

Một buổi trưa, ông đến tận nhà bà Cử, lần đầu tiên bước hẳn vào sân. Tuệ đang nằm ở hiên, giả vờ đau lưng. Ông Thược đứng nhìn anh, không mỉm cười.

– Lưng mày đau thật hay đau giả? – Ông hỏi.

– Đau thật, chú ạ.

– Ừ. – Ông Thược gật đầu. – Thế thì mày nằm cho kỹ. Đau lưng hay lây sang chỗ khác lắm. Năm ngoái thằng em mày bị lây đấy.

Ông nhìn quanh sân. Mắt ông dừng lại ở cái áo bộ đội trên đinh, chỗ cái cúc nhựa trắng. Rồi ông nhìn Dương, đang ngồi cắt vải ở hiên.

– Con dâu bà Cử dạo này may nhiều nhỉ. – Ông nói. – May thì cứ may. Đừng đi lại ở bến nhiều. Đêm hôm dân vạn hay thức, người ta hay nói.

Ông đi. Dương nhìn theo lưng ông, cái áo sơ mi bỏ trong quần, cái mũ phớt màu cháo lòng. Ông đã biết. Ông biết dân vạn thức đêm hôm ấy. Có thể ông chưa biết họ nhớ những gì.

Tối hôm ấy, Nguyệt đạp xe đến. Cô mang trả lại cái thước dây mượn của Giang. Cô đưa thước cho Giang, rồi kéo Dương ra góc sân, chỗ gốc cau tối.

– Chị ơi. – Nguyệt nói, giọng run run. – Bố em mang quả cân dưới gầm giường đi rồi.

– Đi đâu?

– Vào kho. – Nguyệt nói. – Em nghe bố em nói chuyện với mẹ em. Vụ mùa này trên tỉnh cử người về giám sát thu thóc, ở lại sân kho suốt mấy ngày. Bố em bảo không mang đi mang về được nữa, người ta để ý. Bố em giấu nó trong kho từ giờ, dưới đống bao trấu ở góc trong cùng. Sáng nào thu thóc, bố em vào kho trước mọi người, đổi quả ngoài khay lấy quả trong trấu.

Cô nhìn Dương, mắt ướt trong bóng tối.

– Thu thóc mùa bắt đầu mồng năm tháng Mười, chị ạ. Còn gần hai tháng nữa.

— Hết chương 16 —