Lời người con cả

Chương 19: Lời người con cả

Tuệ đi từ cổng vào giữa sân. Người ta dạt ra hai bên nhường lối cho anh, không ai bảo ai. Anh đi chậm, hai tay buông thõng, cái áo bông rách bung bông ở khuỷu tay. Đi ngang qua chỗ Liễn đứng, anh không nhìn vợ. Liễn bế cái Mít, há miệng định gọi, rồi đưa tay lên bịt miệng mình lại.

Anh dừng trước cái bàn gỗ dưới mái tôn, trước mặt ông Bảng và ông cán bộ tỉnh.

– Cháu là Đỗ Văn Tuệ, con bà Cử, xóm Bến Mía. – Anh nói. Giọng anh khàn, nhưng không run. – Đêm mười tám tháng Mười năm ngoái, người khuân thóc trong kho xuống thuyền lão Đĩnh là cháu. Không phải em cháu.

Không ai nói gì. Gió từ sông thổi qua sân kho, lật phật mấy tấm bao tải phủ trên đống thóc.

Tuệ kể. Anh kể đúng như anh đã kể với Dương trên mặt đê đầu tháng Tư, nhưng lần này anh kể trước mặt cả làng, từng chữ một, chậm rãi, như người ta khuân từng bao thóc nặng. Cái Mít viêm phổi tháng Bảy năm ngoái. Món nợ bằng giá nửa con trâu. Kho có thóc dư, ông Thược bảo thế. Ba đêm khuân bao. Đêm thứ ba trời rét, áo bông rách, anh mượn áo em trai đang sốt. Mười ngày sau, kho thiếu bốn tạ. Anh đi đến tận cổng nhà ông Bảng. Ông Thược chặn anh ở đầu ngõ.

– Ông Thược bảo cháu, mày nhận thì mày đi tù, con mày mất bố. – Tuệ nói. – Thằng Đằng là thương binh, người ta chỉ cho nó nghỉ việc. Cháu nghe. Cháu để em cháu mang tiếng. Cháu để mẹ cháu bán con trâu đang chửa. Từ đấy đến giờ, tháng nào cháu cũng mang tiền trả nợ cho ông Thược, ông ấy bảo vẫn còn.

Anh quay lại, nhìn về phía Đằng.

– Đêm qua cháu đi trên đê, đi mãi đến đầu bên kia xã rồi lại quay về. Cháu nghĩ cả đêm. Cháu không nghĩ ra được cách nào khác.

Ông Thược đã đứng thẳng người lên. Mặt ông không còn trắng nữa, mà đỏ rần.

– Đồng chí nghe đấy. – Ông nói với ông cán bộ tỉnh, giọng gấp hơn thường lệ. – Nó là anh ruột thằng Đằng. Bây giờ nó ra nhận thay em nó. Một nhà với nhau. Nó nói gì lấy gì làm bằng? Nó bảo cái áo, cái áo đâu? Ai thấy?

– Có đây.

Bà Cử đi lên từ phía sau đám đông. Bà đi chậm, lưng còng, trên tay ôm một cái gì đó gấp vuông vức, bọc trong cái khăn vuông màu nâu. Bà đi đến cạnh Tuệ, đứng lại.

Dương nhìn cái bọc trong tay bà. Lúc gà gáy, cái áo vẫn còn treo trên đinh. Bà đã gỡ nó xuống sau khi cô ra khỏi nhà.

Bà Cử mở cái khăn ra. Bên trong là cái áo bộ đội của Đằng. Bà giũ nó ra, cầm hai vai áo, giơ lên cho ông Bảng nhìn, cho ông cán bộ tỉnh nhìn, rồi quay ra cho cả sân nhìn.

– Áo của thằng Đằng con tôi. – Bà nói. Giọng bà to, khàn, như giọng bà ngày trước đứng giữa sân chửi con dâu. – Hai cúc túi, năm cúc trước. Sáu cái cúc đồng. Một cái cúc nhựa.

Bà đặt ngón tay lên cái cúc nhựa trắng ở giữa hàng cúc.

– Cái cúc này tôi đơm sáng mười chín tháng Mười năm ngoái. Sáng hôm ấy thằng Tuệ đi tuần đêm về, mặc cái áo này, áo ướt sũng từ vai xuống, trong túi có thóc, cái cúc đồng ở chỗ này đứt mất. Tôi giặt cái áo, tôi lên chợ Gàu mua cái cúc nhựa, tôi đơm vào. Mười ngày sau kho mất thóc. Tôi biết con nào làm. Tôi im.

Cả sân không còn một tiếng động. Bà Cử quay sang nhìn Đằng.

– Tôi im để thằng Đằng mang tiếng, để giữ thằng Tuệ cho con nó. – Bà nói, và giọng bà bắt đầu vỡ ra. – Tôi là mẹ, tôi chọn. Tôi chọn sai.

Bà nhìn đứa con thứ hai, người con trai cao gầy đi thọt đứng giữa sân.

– Đằng ơi. Mẹ xin lỗi con.

Đằng không nói được. Anh đứng đó, hai tay buông thõng, môi run run. Dương đứng cạnh anh. Cô đưa tay nắm lấy tay anh. Bàn tay anh lạnh ngắt.

Rồi cô bước lên, đứng cạnh bà Cử. Cô xòe bàn tay ra. Trong lòng bàn tay cô, trên mảnh vải đỏ, là cái cúc đồng, ngôi sao năm cánh sáng lên dưới nắng sớm.

– Đêm mười tám tháng Mười, cái cúc này rơi xuống bậc đá bến kho, lăn xuống nước, ngay cạnh thuyền bố cháu. – Cô nói. – Cháu mò nó lên.

Ông cán bộ tỉnh cầm cái cúc lên, đặt cạnh mấy cái cúc đồng trên áo, so. Giống hệt. Cùng cỡ, cùng màu đồng xỉn, cùng ngôi sao nổi.

Ông Lềnh đã đi lên từ chân đê, thằng Nổi lẽo đẽo sau lưng. Ông đứng ở rìa sân, không dám bước vào giữa, nhưng nói to:

– Đêm ấy thuyền tôi neo dưới bến kho. Tôi thấy thuyền lão Đĩnh. Tôi không thấy mặt người.

– Đêm ấy tôi xuống tiêm cho thằng Đằng lúc mười giờ. – Y sĩ Tuân nói từ trong đám đông. – Nó sốt rét, run không đứng được. Tôi đã báo ông Bảng.

– Đêm mồng một tháng Tám vừa rồi, mười bốn bao. – Cụ Giáp nói. – Ông Thược với thằng cháu ông ấy khuân. Mười hai thuyền vạn chài thấy.

Người trên bờ quay sang nhìn hàng dân vạn đứng dưới chân đê. Lần này không ai cười.

Ông Thược nhìn quanh. Ông vẫn cố mỉm cười, nhưng hai bàn tay chắp sau lưng ông đã buông ra, nắm vào nhau trước bụng.

– Đồng chí. – Ông nói. – Một nhà nó nói cho nhau. Dân vạn nói cho dân vạn. Cái cân thì cũ. Quả cân thì nhà máy đúc. Đồng chí tìm cho tôi một thứ gì chứng minh tôi biết quả cân ấy nặng. Một thứ thôi.

Có tiếng xe đạp dựng vội ở cổng.

Nguyệt đi vào. Cô mặc áo trắng như mọi ngày, tóc tết một bím, nhưng mặt cô trắng bệch như tờ giấy. Cô đi qua đám đông, qua Tuệ, qua bà Cử, đến trước mặt bố mình. Cô nhìn ông, rất lâu.

– Nguyệt. – Ông Thược nói, giọng hạ thấp. – Con về nhà.

Nguyệt quay sang ông cán bộ tỉnh.

– Thưa ông. – Cô nói. Giọng cô run, nhưng rõ. – Trong kho, góc trong cùng, dưới đống bao trấu, có một quả cân năm cân bọc giẻ. Sáng nay bố cháu vào kho trước mọi người, lấy quả trong trấu ra bỏ vào khay, còn quả của khay thì giấu vào chỗ ấy. Từ nhỏ đến giờ, mùa thu thóc nào bố cháu cũng mang một quả cân đi, mang về. Cháu tưởng là chuyện bình thường. Cháu không biết.

– Nguyệt! – Ông Thược quát. Lần đầu tiên Dương nghe thấy ông quát.

Nguyệt quay lại nhìn bố. Nước mắt chảy dài trên má cô.

– Con xin lỗi bố. – Cô nói. – Nhưng chị Rươi bảo con không phải làm gì cả. Con nghĩ mãi. Con không làm gì, thì con thành người như thế nào?

Anh Hựu đã đứng cạnh cửa kho từ lúc nào. Ông cán bộ tỉnh gật đầu với anh. Anh Hựu và ông Bảng đi vào kho. Cả sân chờ. Dương nghe tiếng bao trấu bị lật, tiếng người lục tìm, tiếng ho khan vì bụi.

Một lúc lâu, anh Hựu đi ra. Trên tay anh là một quả cân gang tròn, đen, xẻ rãnh, giống hệt mấy quả trong khay, còn dính những vụn trấu vàng. Cái giẻ bọc nó vắt trên vai anh.

Ông Tửu móc nó lên cân đòn. Năm cân. Không hơn không kém.

Anh Hựu đặt nó cạnh quả cân thứ ba trong khay, quả nặng năm cân bốn lạng. Hai quả cân giống nhau như hai giọt nước. Cùng dấu nhà máy, cùng số. Một quả nằm trên cân, một quả nằm trong đống trấu.

Không ai cần nói thêm gì nữa.

Ông cán bộ tỉnh đứng dậy. Ông nói ngắn gọn, giọng của người làm việc nhà nước, không to, không nhỏ. Niêm phong kho. Niêm phong cân và toàn bộ quả cân. Lập biên bản. Đề nghị kiểm kê toàn bộ kho, đối chiếu sổ sách các vụ. Mời anh Thược về ủy ban xã làm việc với công an xã. Thu thóc vụ mùa tạm dừng một ngày, đợi cân mới.

Anh Hựu đi đến cạnh ông Thược. Ông Thược đứng im. Cái mũ phớt màu cháo lòng của ông rơi xuống đất từ lúc nào, không ai nhặt. Ông không nhìn ai. Không nhìn Nguyệt. Ông đi theo anh Hựu ra cổng, lưng thẳng, bước chân đều, như người đi họp.

Nguyệt ngồi thụp xuống nền sân gạch, ôm mặt. Bà Sinh đến ngồi cạnh cô, vòng tay ôm lấy vai cô, không nói gì.

Ông Bảng đứng dậy. Ông nhìn Đằng một lúc.

– Thằng Đằng. – Ông nói, to cho cả sân nghe. – Bốn tạ thóc năm ngoái, ban quản trị sẽ xem lại từ đầu. Tiền bồi thường nhà bà Cử đã nộp, hợp tác xã sẽ trả lại. Tôi là chủ nhiệm, tôi xin lỗi mày.

Đám đông nhìn Đằng. Ông Lý xóm trên đi đến, vỗ vai anh, lẩm bẩm gì đó không rõ. Rồi một người nữa. Rồi một người nữa. Có người không nói gì, chỉ đứng trước mặt anh một lúc rồi đi.

Rồi anh Hựu quay lại ở cổng. Anh nhìn Tuệ.

– Anh Tuệ. – Anh nói. – Anh cũng phải lên xã với tôi. Anh tự khai, cái đấy người ta sẽ tính. Nhưng anh phải lên.

Tuệ gật đầu. Anh quay sang tìm vợ con. Liễn đứng ở rìa sân, ôm chặt cái Mít, người run bần bật. Tuệ đi đến, bế con gái lên, áp mặt vào mái tóc tơ của nó một lúc lâu. Cái Mít vỗ vỗ má bố, không hiểu gì, cười khanh khách. Tuệ đặt con vào tay vợ.

Đằng đi đến trước mặt anh trai. Hai anh em đứng đối diện nhau. Tuệ cúi đầu.

Đằng đưa tay ra, nắm lấy bàn tay anh mình. Bàn tay to, chai cứng vì đòn gánh. Anh nắm rất chặt.

– Anh đi đi. – Đằng nói. – Ở nhà có em.

Tuệ ngẩng lên. Môi anh run run. Đó là câu cuối của mười bảy lá thư năm nào, giờ đứa em nói ngược lại cho anh nghe.

Anh Hựu đưa Tuệ đi. Liễn khuỵu xuống giữa sân kho, ôm con, khóc không thành tiếng. Bà Cử đứng cạnh chị, tay vẫn cầm cái áo bộ đội, nhìn theo đứa con cả đi ra cổng, đi lên mặt đê, nhỏ dần.

Dương đứng giữa sân, cái cúc đồng nắm trong tay. Thắng rồi, cô nghĩ. Nhưng cô không biết là đã thắng được cái gì, khi một người vừa đi lên đê và không ai biết bao giờ anh mới về.

— Hết chương 19 —