Một dòng viết lại

Chương 19: Một dòng viết lại

– Bẩm quan, – Khê Vân nói, – cháu xin quan cho cháu năm ngày.

Quan Lang trung nhướng mày. Cả rạp nhìn nàng. Có người ngoài hàng rào lẩm bẩm: con bé này lạ thật, người ta trao bảng mà còn xin nghĩ.

– Cái tên ấy không phải của một mình cháu, – nàng nói. – Cháu phải hỏi người khác trước.

Quan Lang trung nhìn nàng thêm một lúc. Rồi ông đặt bút xuống.

– Năm ngày. Ngày hai mươi lăm, giờ Thìn, cô đến đây trả lời.

Bộ Lễ xử trong bốn ngày, nhanh như Khê Vân không ngờ. Người ta bảo quan Lang trung Hồ mười tháng nay vẫn mang cái đêm mồng năm tháng Hai như mang một cái gai trong giày, giờ rút ra được thì rút cho dứt.

Hũ bột chua từ kho nha môn Vạn Sa được thuyền khoái của bộ Lễ chở lên trong một ngày rưỡi, còn nguyên giấy niêm của quan Tri châu Ông Thế Bình. Kèm theo là một lá thư tay của quan, chữ nắn nót, kể lại đầu đuôi chuyện một người đàn bà xin quan giữ hộ một hũ bột hỏng. Lão Mão bị gọi lên, run như cầy sấy, khai hết. Người quản sự áo xanh của Kiều Thịnh bị bắt ở bến sông khi đang định xuống thuyền về phương Nam.

Phương Đình Cung và Tạ Lũy bị giải sang Hình bộ, tội tráo hương tiến Thái miếu, khi dối triều đình. Hình bộ xử thế nào, phải sang năm mới rõ, nhưng ai cũng biết là không nhẹ. Hiệu Kiều Thịnh bị cấm dự thử hương mười năm, Kiều Bá Hành bị phạt bạc, bị tước chức hội trưởng hội hương. Ông ta nộp phạt không mặc cả, ký giấy không đọc lại, ra khỏi bộ Lễ vẫn lần chuỗi hạt đều tay. Lão Mão bị phạt tiền, được giữ cối.

Còn ông Đắc.

Quan Lang trung bảo: người tráo hương là người có tội. Nhưng người tráo hương mà cố tình để lại dấu, rồi tự ra làm chứng, thì tội ấy phải cân lại. Ông Đắc sáu mươi ba tuổi, miễn đánh. Phạt một năm làm công ở Thái miếu, quét sân, lau đỉnh, dưới quyền ông Thủ từ. Ông Thủ từ già nghe xong, gõ gậy xuống đất, bảo: tốt, tôi đang thiếu người biết cầm hương.

Thằng Tý bị phủ nha phạt tiền vì vụ đánh xe năm ngoái. Bà Ngát đến tận phủ nha đứng làm chứng, mắng em trai mình một trận vì đến muộn. Từ hôm ấy, người ta thấy thằng Tý sáng nào cũng gánh nước ra cổng Đông Thái miếu cho ông nội lau đỉnh, tay không còn run, miệng không còn hơi rượu.

Chiều hai mươi tư tháng Chạp, bà nội cho người ra bến Đông gọi Khê Vân về.

Không phải con Lài, không phải gia nhân. Người ra bến là ông trẻ Phương Văn Chước, gần bảy mươi tuổi, chống gậy từ làng Phù Vân lên từ hôm qua. Ông đứng ở đầu ván cầu chiếc ghe nhỏ của bà Rạng, gọi tên nàng, gọi cả họ lẫn tên. Phương Khê Vân.

Bà Rạng ngồi trong khoang, nghe thấy, quay sang nhìn nàng.

– Cô về không?

– Bà đi với cháu không?

Bà Rạng ngẫm nghĩ một lúc, rồi đứng dậy, vấn lại khăn.

– Đi. Tôi muốn xem cái nhà ấy to cỡ nào mà đuổi được người như cô.

Nhà thờ họ Phương chiều hôm ấy không đông như ngày mồng bảy tháng Hai. Hai bác họ ở phố Đúc Bạc không về. Ba người chú họ làm thợ ở Gò Sậy thì về, đứng ở cửa, áo vẫn dính bột. Thím hai không có mặt. Người ta bảo thím đóng cửa buồng từ hôm hai mươi, không ăn không uống.

Bà nội ngồi trên sập, lưng vẫn thẳng, nhưng cái lưng ấy giờ trông như đang phải gắng mới thẳng được. Mười tháng, bà già đi như mười năm.

Cuốn tộc phả bọc vải vàng lại nằm trên khay sơn son, trên bàn thờ.

Khê Vân bước vào. Lần này nàng không ngồi chiếu giữa. Bà nội chỉ cho nàng ngồi xuống cái ghế đầu bên phải, chỗ mà hôm mồng bảy cha nàng đã ngồi.

Cha nàng đứng ở góc phòng, cạnh bàn thờ. Ông đã cạo râu, mặc cái áo the cũ nhưng sạch, khăn xếp ngay ngắn. Mắt ông vẫn đỏ, nhưng ông không cúi đầu.

Bà nội nói trước. Bà nói chậm, như người đã tập câu ấy nhiều lần trong đầu mà đến lúc nói vẫn thấy khó.

– Hôm ấy ta chọn cái nhà. Ta không chọn cháu. – Bà dừng lại. – Ta không xin lỗi vì đã chọn cái nhà. Làm người giữ họ thì phải chọn thế. Nhưng ta chọn sai. Cái nhà ta giữ, hóa ra là cái nhà của thằng Cung, không phải của họ Phương.

Không ai nói gì. Ngoài sân, con chim khướu của chú hai vẫn hót trong lồng. Không ai nhớ ra mà cho nó ăn, nhưng nó vẫn hót.

– Đình Khiêm, – bà nội gọi.

Cha nàng bước ra giữa nhà. Ông đứng trước mặt cả họ, trước bàn thờ, trước nàng. Khê Vân thấy hai tay ông nắm chặt lại rồi lại buông ra.

– Con có tội, – ông nói. Giọng ông khàn, nhưng rõ. – Tháng Chạp năm ngoái, chú Cung nói với con là chú nợ Kiều Thịnh ba nghìn lạng. Chú xin con gả Khê Vân cho nhà Kiều để Kiều xóa nợ. Con không chịu, nhưng con cũng không nói với mẹ, không nói với ai. Con nghĩ chuyện của anh em, để anh em tự lo. Rồi đến tháng Hai, hương tắt. Con đứng ở cửa Thái miếu, nghe tiếng xướng lễ dừng lại, con biết. Con không có chứng cứ. Nhưng con biết.

Cả nhà thờ lặng đi.

– Con biết mà con vẫn cầm bút, – cha nàng nói. – Con nghĩ, gạch tên con bé thì nó được ra khỏi nhà. Ra khỏi nhà thì chú Cung không làm gì được nó nữa. Con nghĩ thế là bảo vệ nó. – Ông dừng lại rất lâu. – Không phải. Con chỉ là sợ. Con sợ cãi em con. Con sợ mất cái nhà. Con để con gái con đi một mình, để vợ con phải đi cầm đồ hồi môn, để một ông thợ già phải giấu dấu vết trong chân hương. Còn con thì ngồi uống rượu.

Ông quay sang nàng. Lần đầu tiên từ tháng Hai, ông nhìn thẳng vào mắt nàng.

– Con muốn cha làm gì, cha làm.

Khê Vân đứng dậy. Nàng không biết mình định nói gì. Nàng chỉ biết, mười tháng, nàng đã chờ câu này, và bây giờ nó đến, nàng không thấy mình vui. Nàng thấy mình mệt, mệt như sau mười một ngày ngồi bên cối.

– Cha viết lại tên con, – nàng nói. – Viết bằng tay cha.

Ông trẻ Chước mở tộc phả, lật đến trang mười một. Nét gạch run run vẫn nằm đó, ngang qua tên nàng, giọt mực loang bên cạnh chữ "Mạnh thị".

Cha nàng mài mực. Lâu. Lâu hơn cần thiết. Rồi ông chấm bút, cúi xuống, viết vào khoảng trống ngay dưới nét gạch. Lần này tay ông không run.

"Trưởng nữ Khê Vân, sinh năm Đinh Mùi, mẹ là Mạnh thị. Giữ phương họ Phương."

Rồi ông viết thêm một dòng nhỏ bên lề, sát nét gạch cũ: "Năm Đinh Mão gạch oan. Cha là Khiêm tự tay viết lại."

Ông đặt bút xuống. Không ai trong họ nói gì về dòng chữ bên lề ấy, dù tộc phả xưa nay không có lệ viết như thế.

Bà nội hỏi nàng muốn gì nữa.

Khê Vân nói. Nàng nói ba điều, như ở nhà thờ hôm mồng bảy, như ở công đường Vạn Sa.

Một: hôn ước của Khê Nhạn với nhà Kiều phải hủy. Bà nội gật đầu ngay, nhà Kiều đã sai người mang thư hủy sang từ sáng nay, chữ của Kiều Tuấn.

Hai: đồ hồi môn của dì Thoa cầm ở tiệm Diệm Hưng phải chuộc về, bằng tiền của họ. Dì Thoa ngồi trên chiếu, định nói gì đó, rồi thôi. Bà nội gật đầu.

Ba.

– Con giữ phương cho họ Phương, – nàng nói. – Nhưng con không về ở phủ. Xưởng của con ở Vạn Sa. Bà Rạng, vú Nhót, thằng Cò, bà Sim, mấy người đàn bà xóm Đình, họ làm hương với con mười tháng nay, lúc con không có họ. Hương Khê Vân là hương của bến Vạn Sa, không làm ở đâu khác được. Xưởng Gò Sậy, nếu nhà muốn giữ, thì con sẽ lên dạy lại thợ cách vát chân. Nhưng con ở Vạn Sa.

Bà nội nhìn nàng rất lâu. Rồi nhìn sang bà Rạng, người đàn bà đen sạm, khăn vấn lệch, đang đứng sát cửa nhà thờ như sợ bước vào sẽ làm bẩn gạch.

– Bà là ai?

– Tôi là người cho cô ấy thuê cái chái, – bà Rạng nói. – Ba tiền một tháng. Cô ấy chưa nợ tôi đồng nào.

Bà nội không cười. Nhưng khóe miệng bà nhích lên một chút.

– Thế thì cứ thế, – bà nói. – Đứa nào giữ phương thì đứa ấy chọn chỗ đặt cối. Mẹ nó ngày xưa cũng từ Vạn Sa lên.

Đúng lúc ấy, cửa ngách bật mở. Khê Nhạn chạy vào, tóc chưa kịp vấn, thằng Khải lon ton chạy theo sau, tay cầm cái gối đã bị cắt chỉ một bên. Con bé không chào ai, chạy thẳng đến chỗ dì Thoa, quỳ xuống ôm lấy mẹ. Rồi nó quay sang nhìn chị, môi mím chặt, gật đầu một cái thật mạnh, như người vừa chạy ra khỏi cửa ngách lần đầu tiên.

Thằng Khải thì không hiểu gì, chỉ giơ cái gối lên cho Khê Vân xem.

– Chị cả ơi, mẹ em cắt gối của em. Bao giờ chị khâu lại?

Cả nhà thờ, mười tháng nay lần đầu tiên, có tiếng cười.

Họp họ tan lúc trời đã tối. Mọi người ra về, ông trẻ Chước chống gậy đi sau cùng, đi ngang qua nàng còn dừng lại gõ gậy hai cái xuống gạch, như hôm mồng bảy, nhưng lần này không nói gì.

Khê Vân đứng một mình trong nhà thờ, nhìn cuốn tộc phả đã đóng lại.

Cha nàng vẫn còn đó. Ông đứng ở góc phòng, cạnh bàn thờ, như không biết nên đi hay nên ở.

– Khê Vân, – ông nói.

Nàng quay lại.

– Hôm nào con về Vạn Sa, – cha nàng nói, giọng nhỏ như người xin một việc mình biết là không đáng được, – cha đi với con được không?

— Hết chương 19 —