Sân bộ Lễ ngày hai mươi tháng Chạp

Chương 17: Sân bộ Lễ ngày hai mươi tháng Chạp

Sân bộ Lễ lát đá xanh, rộng như sân đình mười làng gộp lại, và sáng hai mươi tháng Chạp, mưa phùn phủ lên nó một lớp bóng nhẫy như mỡ.

Người ta dựng một cái rạp dài giữa sân, mái lợp cót, bốn bề để trống cho gió lùa qua. Lệ thử hương là thế: phải thử ở chỗ có gió, như sáng lễ cửa Thái miếu mở toang, gió lùa thẳng vào án. Dưới rạp kê một cái bàn dài phủ vải vàng, trên bàn bày bảy cái bát hương đồng giống hệt nhau, trước mỗi bát cắm một tấm thẻ gỗ ghi tên hiệu. Phía đầu rạp là một cái án thư, ba cái ghế tựa.

Bảy hiệu dự thi. Kiều Thịnh. Phương Ký. Đức Hòa. Lâm Ký. Tụ Hương. Thanh Nguyên. Vạn Sa.

Người xem đứng ngoài hàng rào tre quanh rạp, đông đến mức lính phải giăng dây. Nhà buôn hương khắp kinh thành, thợ hương, người hiếu kỳ, đám học trò trường Giám đứng ké. Khê Vân đứng ở chỗ dành cho chủ các hiệu, cuối hàng, một mình. Bà Rạng đứng ngoài hàng rào, ngay sau lưng nàng, cách một sợi dây.

Ở đầu hàng, chú hai Phương Đình Cung mặc áo gấm màu lam, khăn xếp mới, đứng cạnh Kiều Bá Hành. Hai người không nói với nhau câu nào, nhưng đứng gần nhau như hai người quen. Tạ Lũy đứng sau chú hai, chân trái hơi co.

Chú hai nhìn thấy nàng. Chú không ngạc nhiên. Lúc ba vị chấm hương chưa ra, chú đi dọc hàng, dừng lại trước mặt nàng, giọng nhỏ và ôn tồn như hôm ở nhà thờ họ.

– Chú đã nhắn cháu rồi.

– Cháu nhận được, chú ạ, – Khê Vân nói.

– Cháu thua ở đây thì mất ba trăm lạng, mất luôn cái bến Vạn Sa. Cháu thắng thì cũng chẳng ai trả lại tên cho cháu. – Chú nhìn xuống bộ áo bông nâu của nàng, cái nhìn như người ta nhìn một món hàng hạ giá. – Bà nội già rồi. Cha cháu thì cháu thấy rồi đấy. Cháu về đi. Chú gửi cho cháu một trăm lạng, coi như chú thương cháu.

– Chú giữ lấy, – nàng nói. – Chú còn nợ ba nghìn.

Lần đầu tiên, nàng thấy mắt chú hai giật nhẹ một cái. Rồi chú gật đầu, rất nhẹ, như gật với một người hàng xóm, quay về chỗ cũ.

Giờ Thìn, ba vị chấm hương bước ra. Quan Lang trung Hồ Tri Viễn ngồi giữa, áo xanh lam, mũ cánh chuồn. Bên trái là một viên chủ sự bộ Lễ, trẻ, mặt trắng. Bên phải là một ông già lưng còng, râu tóc bạc trắng, mặc áo nâu sồng, người ta thì thầm với nhau đó là ông Thủ từ Thái miếu, ba mươi năm trông giữ hương đèn trước án liệt thánh.

Lính khiêng hộp hương từ kho ra. Mỗi hiệu mười hộp, xếp trên mười cái khay. Đến lượt hộp Vạn Sa, cả đám người xem xôn xao.

Mười cái hộp gỗ thông ướt sũng. Nước mưa thấm loang lổ trên nắp, gỗ ngả màu sẫm, góc hộp còn nhỏ giọt. Hộp của sáu hiệu kia khô ráo, mặt gỗ sơn bóng.

– Hộp Vạn Sa xếp ở gian Tây, – tên lính khiêng hộp nói với viên chủ sự, như nói một chuyện thường. – Đêm qua mưa, gian Tây dột.

Viên chủ sự cau mày. Quan Lang trung không nói gì, chỉ nhìn chồng hộp ướt rất lâu.

Ở đầu hàng, Khê Vân thấy Tạ Lũy cúi xuống nói gì đó vào tai chú hai. Chú hai không cười. Nhưng Kiều Bá Hành thì lần chuỗi hạt chậm lại.

– Chủ hiệu Vạn Sa, – quan Lang trung gọi. – Hộp của cô ướt. Theo lệ, hương nộp vào kho, kho có hư hại thì bộ Lễ không chịu. Cô có muốn rút không? Rút thì bạc bảo lĩnh trả lại.

– Bẩm quan, không ạ, – Khê Vân nói. – Xin quan cứ mở.

Một người lính bẻ niêm sáp đỏ dấu cây bưởi, mở nắp hộp thứ nhất. Mặt trong nắp phết sáp ong bóng loáng, khô như mặt trống. Hai mươi nén hương nằm trên một tầng nan tre, khô ráo, mùi lá bưởi thoang thoảng bay lên. Người lính nhấc tầng nan lên theo lệnh quan, bên dưới là một lớp giấy bản, trong giấy bản là vôi sống, vôi đã ngả màu, vón lại thành cục vì hút ẩm.

Quan Lang trung nhìn lớp vôi ấy, rồi nhìn Khê Vân.

– Cô biết gian Tây dột?

– Bẩm quan, cháu không biết gian nào dột. Cháu chỉ biết mùa này kinh thành hay mưa.

Ông Thủ từ già bên phải bật ra một tiếng cười khàn, ngắn, rồi tự lấy tay che miệng.

Cuộc thử bắt đầu.

Quan Lang trung tự tay rút ba nén từ một hộp bất kỳ của mỗi hiệu, như sáng mồng năm tháng Hai ông đã tự tay cắm hương trước án. Bảy hiệu, hai mươi mốt nén. Ông cắm từng nén vào bát đồng, châm lửa từ một cây nến sáp lớn, thổi tắt.

Gió lùa qua rạp mang theo hơi mưa phùn. Hai mươi mốt sợi khói bốc lên, rung rinh, bị gió thổi dạt rồi lại đứng.

Hương Tụ Hương tắt trước, khi chưa cháy được nửa tấc. Rồi đến một nén Thanh Nguyên. Rồi nén thứ hai của Thanh Nguyên. Người xem ồ lên. Chủ hiệu Thanh Nguyên, một ông già béo, ngồi phịch xuống bậc đá, lau mồ hôi dù trời rét.

Hương Đức Hòa và Lâm Ký cháy được, nhưng khói đặc, tàn rơi lả tả xuống vải vàng.

Còn ba hiệu.

Kiều Thịnh cháy đều, khói thơm đậm, cái đậm của trầm phương Nam loại tốt, mùi xạ hương rất nhẹ ở cuối. Tàn dài, rơi từng đoạn ngắn.

Phương Ký cháy đều. Khê Vân đứng cách ba bước mà vẫn nhận ra. Đó là mùi Tịnh Đàn, hay gần như thế. Trầm, đàn hương, quế, hồi. Ông Đắc hai mươi năm đứng ngoài gian pha của mẹ nàng, ông không biết phương, nhưng ông biết mùi. Ông đã dạy thợ Kiều Thịnh làm ra một thứ hương mà người thường ngửi sẽ bảo là Tịnh Đàn. Chỉ có điều, nó thiếu cái ấm ở cuối, cái ấm mà mẹ nàng gọi là "lúc mở cửa phòng mùa đông". Tàn dài, cong được một nửa, gió giật thì rơi.

Vạn Sa cháy chậm hơn cả. Lá bưởi đi trước, sáng và lạnh như hơi mưa phùn ngoài kia. Rồi trầm rễ đến, đậm một nhịp, nhạt một nhịp. Rồi hương bài, mùi bãi bồi. Rồi cuối cùng, khi đã quá nửa, cái vị cay ấm lạ lùng của cái vách đá trên rừng Đá Đen.

Tàn mọc ra, màu bạc. Nửa đốt. Một đốt. Gió thổi. Tàn rung.

Rồi cong.

Ba nén. Ba cái móc câu treo trên đầu que trong cái rạp lồng lộng gió và mưa.

Người xem ngoài hàng rào im phăng phắc. Rồi ở đâu đó trong đám đông, có người nói rất khẽ, như nói một mình: "Hương chùa Vân Thê đây mà." Rồi một người khác. Rồi tiếng xì xào lan ra như sóng.

Ông Thủ từ già đứng dậy khỏi ghế. Ông đi dọc cái bàn dài, cúi xuống từng bát hương còn cháy, ngửi. Đến bát Phương Ký, ông ngửi lâu, gật gù. Đến bát Vạn Sa, ông ngửi lâu hơn nữa. Rồi ông đứng thẳng lên, không nói gì, đi về chỗ.

Ba vị chấm hương chụm đầu bàn bạc. Không ai nghe thấy họ nói gì. Một tuần trà, rồi một tuần nữa. Mưa phùn vẫn bay. Khê Vân đứng cuối hàng, hai bàn tay giấu trong ống tay áo bông nâu, nắm chặt cái ống tre dì Thoa đưa. Nén hương lưu của nàng thì đang cài trên búi tóc, như mười tháng trước.

Ngoài hàng rào, nàng thấy một bóng người áo the cũ, khăn xếp lệch, đứng nép sau một gốc cây bàng trụi lá. Cha nàng. Ông không đứng với chú hai. Ông đứng một mình, ở chỗ xa nhất mà vẫn còn nhìn thấy cái rạp.

Cuối cùng, quan Lang trung đứng dậy.

– Bảy hiệu, còn ba, – ông nói, giọng khô và rõ. – Ba hiệu đều cháy được trong mưa gió, đều đủ để cắm trước án liệt thánh. Hương Vạn Sa tàn giữ tốt nhất. Hương Phương Ký giữ đúng mùi xưa nhất. Hương Kiều Thịnh đậm nhất.

Ông dừng lại.

– Hương tiến Thái miếu không chỉ là hương thơm. Là hương mà liệt thánh đã quen ba đời. Hương mới, dù tốt, chưa từng đứng trước án. Tháng Hai năm nay hương Phương Ký tắt, nhưng hôm nay hương Phương Ký giữ được mùi cũ, cháy được trong mưa. Bộ Lễ nghiêng về…

– Bẩm quan.

Khê Vân không biết mình đã bước ra khỏi hàng. Nàng chỉ thấy cả trăm con mắt đổ dồn vào mình, và quan Lang trung dừng lại giữa câu, nhìn nàng.

– Chủ hiệu Vạn Sa, – ông nói, không giận, chỉ lạnh. – Cô muốn nói gì?

– Bẩm quan, tháng Hai năm nay hương tắt trước án liệt thánh, cả kinh thành bảo là hương cháu pha. Họ Phương gạch tên cháu khỏi tộc phả vì thế. Hôm nay nếu bộ Lễ chọn lại Phương Ký, thì sẽ không còn ai xét lại chuyện tháng Hai nữa. Cái tội ấy sẽ là của cháu mãi mãi.

– Thử hương là thử hương, – quan nói. – Không phải nơi xử án cũ.

– Bẩm quan, chính quan đã niêm phong đỉnh đồng sáng mồng năm tháng Hai, cùng số hương còn lại, để chờ xét. Mười tháng rồi, chưa ai xét. – Giọng nàng run, nhưng nàng không dừng. – Cháu chỉ xin quan một việc. Mở đỉnh đồng ấy ra, trước mặt mọi người, ngay hôm nay.

Chú hai bật cười, tiếng cười to và rõ, vang khắp rạp.

– Bẩm quan, con bé này bị đuổi khỏi nhà vì làm tắt hương Thái miếu, giờ lại đòi mở đồ niêm phong của Thái miếu. Nó còn muốn gì nữa?

Quan Lang trung không nhìn chú hai. Ông vẫn nhìn Khê Vân.

– Mở ra để làm gì?

– Để xem cái chân hương, – nàng nói.

Cả rạp im. Rồi có tiếng xì xào. Cái chân hương? Ai đi xem chân hương?

Ở đầu hàng, Kiều Bá Hành ngừng lần chuỗi hạt.

Quan Lang trung Hồ Tri Viễn đứng im rất lâu. Hai nếp nhăn sâu từ cánh mũi xuống khóe miệng hằn lại như hai vết dao. Rồi ông quay sang viên chủ sự trẻ.

– Đỉnh đồng niêm phong ở Thái miếu, ta đã cho mang về kho bộ Lễ từ tháng Hai. Gian Đông. – Ông dừng lại một nhịp. – Gian Đông không dột. Mang ra đây.

— Hết chương 17 —